بهای تمام‌شده آزمایش CBC چگونه محاسبه می‌شود؟ مثال عددی از صفر تا صد
در محاسبه بهای تمام‌شده خدمات آزمایشگاه بیمارستان با یک مثال کامل بهای تمام‌شده مرکز فعالیت آزمایشگاه را محاسبه کردیم و دیدیم که جمع هزینه‌های مستقیم آزمایشگاه و سهم آن از مراکز پشتیبانی، بهای تمام‌شده کامل مرکز آزمایشگاه را تشکیل می‌دهد. اما یک سؤال مهم باقی ماند: بهای تمام‌شده یک خدمت مشخص مثل آزمایش CBC چطور محاسبه می‌شود؟
در آزمایشگاه نمی‌توان کل هزینه مرکز را صرفاً بر تعداد کل آزمایش‌ها تقسیم کرد؛ چون هر آزمایش مقدار متفاوتی از مواد، نیروی انسانی و تجهیزات را مصرف می‌کند. در هزینه‌یابی خدمات سلامت نیز برای هر بخش باید واحد خدمت یا Service Unit مشخص شود و آزمایشگاه می‌تواند تعداد زیادی واحد خدمت متناظر با آزمایش‌های مختلف داشته باشد.
فرض کنیم می‌خواهیم بهای تمام‌شده یک CBC را در آزمایشگاه یک بیمارستان دولتی در سال ۱۴۰۵ محاسبه کنیم. در این مثال، برای هر CBC این منابع مصرف می‌شود:
| عامل هزینه | مقدار مصرف برای یک CBC |
|---|---|
| مواد و معرف مصرفی | ۱ تست |
| لوله EDTA و اقلام نمونه‌گیری | ۱ مجموعه |
| زمان مستقیم کارکنان آزمایشگاه | ۶ دقیقه |
| استفاده از دستگاه CBC | ۴ دقیقه |
| تعداد CBC انجام‌شده در ماه | ۴٬۰۰۰ تست |
نکته مهم این است که تا جایی که بتوان هزینه‌ای را مستقیماً به CBC ردیابی کرد، بهتر است همان هزینه مستقیماً به خدمت منتسب شود و وارد یک مخزن سربار عمومی نشود. این «قابلیت ردیابی» یکی از اصول مهم هزینه‌یابی خدمات سلامت است.
مواد مستقیم
فرض کنیم اطلاعات واقعی مرکز نشان می‌دهد هزینه مواد مصرفی مربوط به انجام ۴٬۰۰۰ CBC در یک ماه به شرح زیر است:
| مواد مستقیم | هزینه ماهانه (ریال) |
|---|---|
| معرف‌ها و محلول‌های مورد استفاده دستگاه | ۵۶۰٬۰۰۰٬۰۰۰ |
| لوله EDTA | ۱۶۰٬۰۰۰٬۰۰۰ |
| اقلام نمونه‌گیری و مصرفی | ۱۲۰٬۰۰۰٬۰۰۰ |
| کنترل‌ها و کالیبراتورهای مصرفی مرتبط | ۱۴۰٬۰۰۰٬۰۰۰ |
| سایر مواد مستقیم | ۱۲۰٬۰۰۰٬۰۰۰ |
| جمع مواد مستقیم CBC | ۱٬۱۰۰٬۰۰۰٬۰۰۰ |
بنابراین ۱٬۱۰۰٬۰۰۰٬۰۰۰ ÷ ۴٬۰۰۰ = ۲۷۵٬۰۰۰ ریال. پس سهم مواد مستقیم در بهای تمام‌شده هر CBC برابر است با ۲۷۵ هزار ریال.
نیروی انسانی
فرض کنیم پس از بررسی فعالیت کارکنان مشخص شده است که از کل هزینه پرسنلی آزمایشگاه، ۱٬۱۰۰٬۰۰۰٬۰۰۰ ریال مربوط به زمانی است که برای فعالیت‌های بخش CBC و هماتولوژی صرف شده است. بنابراین ۱٬۱۰۰٬۰۰۰٬۰۰۰ ÷ ۴٬۰۰۰ = ۲۷۵٬۰۰۰ ریال؛ سهم نیروی انسانی در هر خدمت این گروه ۲۷۵ هزار ریال است.
اما در یک سیستم دقیق‌تر می‌توان همین مبلغ را بر اساس زمان واقعی فعالیت کارکنان محاسبه کرد. مثلاً اگر هزینه یک دقیقه کار نیروی انسانی مرتبط با این فعالیت ۴۵٬۸۰۰ ریال باشد و به‌طور متوسط برای هر CBC شش دقیقه فعالیت مستقیم انجام شود: ۶ × ۴۵٬۸۰۰ = ۲۷۴٬۸۰۰ ریال، که تقریباً همان ۲۷۵ هزار ریال خواهد بود.
این نکته اهمیت زیادی دارد؛ زیرا وقتی خدمات مختلف زمان متفاوتی از کارکنان می‌گیرند، استفاده از «تعداد آزمایش» برای توزیع تمام هزینه پرسنلی می‌تواند نتیجه را مخدوش کند. کتاب نیز تأکید می‌کند که مبنای تخصیص مناسب باید تا حد امکان با علت ایجاد هزینه رابطه داشته باشد.
تجهیزات
فرض کنیم سهم ماهانه CBC از هزینه استهلاک، نگهداری و سایر هزینه‌های تجهیزات آزمایشگاه به این صورت محاسبه شده باشد:
| هزینه مرتبط با تجهیزات CBC | مبلغ ماهانه (ریال) |
|---|---|
| استهلاک دستگاه و تجهیزات مرتبط | ۱۸۰٬۰۰۰٬۰۰۰ |
| تعمیر و نگهداری | ۵۰٬۰۰۰٬۰۰۰ |
| سایر هزینه‌های تجهیزاتی | ۵۰٬۰۰۰٬۰۰۰ |
| جمع | ۲۸۰٬۰۰۰٬۰۰۰ |
بنابراین ۲۸۰٬۰۰۰٬۰۰۰ ÷ ۴٬۰۰۰ = ۷۰٬۰۰۰ ریال؛ سهم تجهیزات در بهای تمام‌شده هر CBC ۷۰ هزار ریال است.
تا این مرحله هزینه قابل انتساب به هر CBC برابر است با ۲۷۵٬۰۰۰ مواد به‌علاوه ۲۷۵٬۰۰۰ نیروی انسانی و ۷۰٬۰۰۰ تجهیزات، یعنی ۶۲۰٬۰۰۰ ریال. اما کار هنوز تمام نشده است.
همه مطالب این سری
این مطلب بخشی از یک سری آموزشی درباره بهای تمام‌شده و تحلیل هزینه در بیمارستان است. ترتیب مطالب به این شکل است:
- محاسبه بهای تمام‌شده خدمات آزمایشگاه بیمارستان با یک مثال کامل
- بهای تمام‌شده آزمایش CBC چگونه محاسبه می‌شود؟ مثال عددی از صفر تا صد (همین مطلب)
- چرا با کاهش تعداد آزمایش‌ها بهای تمام‌شده هر آزمایش افزایش می‌یابد؟
- بودجه انعطاف‌پذیر آزمایشگاه بیمارستان؛ افزایش هزینه همیشه به معنی عملکرد نامطلوب نیست
- تحلیل انحراف هزینه آزمایشگاه؛ افزایش هزینه از قیمت است یا مصرف؟
- محاسبه بهای تمام‌شده خدمات رادیولوژی؛ چرا تقسیم کل هزینه بر تعداد بیماران اشتباه است؟
- بهای تمام‌شده یک عمل جراحی چگونه محاسبه می‌شود؟ نقش زمان اتاق عمل در هزینه‌یابی
- بهای تمام‌شده هر روز بستری چگونه محاسبه می‌شود؟ چرا روز-بیمار به‌تنهایی کافی نیست؟
- بهای تمام‌شده هر مراجعه به اورژانس؛ چرا تقسیم کل هزینه بر تعداد بیماران کافی نیست؟
- چرا هزینه داروی بیماران افزایش پیدا کرده است؟ تفکیک اثر قیمت از مقدار مصرف
- چرا هزینه رختشویخانه بیمارستان افزایش یافته؟ تحلیل قیمت، بهره‌وری، حجم و شدت خدمت
- هزینه نظافت بیمارستان را چگونه بین بخش‌ها تسهیم کنیم؟ متراژ یا ساعت خدمت؟
- بهای تمام‌شده هر وعده غذای بیمار چگونه محاسبه می‌شود؟
- هزینه حقوق آزمایشگاه بیشتر شده؛ واقعاً نیروی انسانی بیشتری مصرف شده یا فقط نرخ هزینه بالا رفته؟
- هزینه بخش بستری بیشتر از انتظار شده؛ مشکل از قیمت است، مصرف منابع یا تعداد روز-بیمار؟
- وقتی واحدهای پشتیبانی بیمارستان به هم خدمت می‌دهند، بهای تمام‌شده چگونه محاسبه می‌شود؟
سهم خدمات پشتیبانی
CBC فقط مواد، کارشناس و دستگاه مصرف نمی‌کند. برای اینکه آزمایشگاه بتواند این خدمت را ارائه کند، بیمارستان خدمات دیگری نیز در اختیار آن قرار داده است؛ مانند نظافت، تأسیسات، برق و انرژی، فناوری اطلاعات و امور اداری. اینها همان هزینه‌هایی هستند که باید با محرک هزینه مناسب به مرکز فعالیت و سپس به خدمت منتقل شوند.
فرض کردیم در محاسبات پست قبل، از مجموع هزینه‌های پشتیبانی بیمارستان ۴۲۰٬۰۰۰٬۰۰۰ ریال به بخش CBC و هماتولوژی تخصیص یافته است. بنابراین ۴۲۰٬۰۰۰٬۰۰۰ ÷ ۴٬۰۰۰ = ۱۰۵٬۰۰۰ ریال؛ سهم هزینه‌های پشتیبانی هر CBC ۱۰۵ هزار ریال است.
بهای تمام‌شده کامل هر CBC
| جزء بهای تمام‌شده | مبلغ برای هر CBC (ریال) |
|---|---|
| مواد و اقلام مصرفی مستقیم | ۲۷۵٬۰۰۰ |
| نیروی انسانی | ۲۷۵٬۰۰۰ |
| استهلاک، نگهداری و تجهیزات | ۷۰٬۰۰۰ |
| سهم خدمات و مراکز پشتیبانی | ۱۰۵٬۰۰۰ |
| بهای تمام‌شده هر CBC | ۷۲۵٬۰۰۰ |
پس در این مثال بهای تمام‌شده یک CBC برابر ۷۲۵٬۰۰۰ ریال است، یا به بیان ساده‌تر ۷۲ هزار و ۵۰۰ تومان.
این عدد «تعرفه» یا «قیمت فروش» آزمایش نیست؛ بلکه نشان می‌دهد بیمارستان برای تولید این خدمت، با مفروضات و اطلاعات این مثال، چه مقدار منابع مصرف کرده است.
این عدد با محاسبهٔ پست قبل هم می‌خواند: آنجا سطر CBC و هماتولوژی در جدول تخصیص ۲٬۹۰۰ میلیون ریال بود و ۲٬۹۰۰٬۰۰۰٬۰۰۰ ÷ ۴٬۰۰۰ همین ۷۲۵٬۰۰۰ ریال می‌شود. دو مسیر متفاوت، یک عدد.
اگر فقط مواد و حقوق را حساب کنیم
فرض کنید مدیر آزمایشگاه فقط هزینه مواد و حقوق را در نظر بگیرد: ۲۷۵٬۰۰۰ + ۲۷۵٬۰۰۰ = ۵۵۰٬۰۰۰ ریال. در این حالت ممکن است تصور شود بهای تمام‌شده CBC فقط ۵۵ هزار تومان است، در حالی که با اضافه‌شدن سهم تجهیزات و خدمات پشتیبانی، هزینه کامل به ۷۲٬۵۰۰ تومان می‌رسد.
از طرف دیگر، نباید تمام هزینه‌های پشتیبانی را بدون بررسی با یک درصد ثابت روی CBC سرشکن کرد. مثلاً اگر برای یک هزینه امکان اندازه‌گیری مستقیم وجود داشته باشد، انتساب مستقیم آن می‌تواند دقیق‌تر از تخصیص عمومی باشد. در منابع هزینه‌یابی بیمارستانی نیز تأکید شده که هرچه خدمات و منابع قابل ردیابی بیشتری شناسایی شوند، اتکای ما به تخصیص‌های کلی سربار کمتر و دقت بهای تمام‌شده بیشتر می‌شود.
خلاصه مسیر
بنابراین مسیر محاسبه بهای تمام‌شده یک خدمت آزمایشگاهی چنین است: مواد مستقیم مصرف‌شده برای خدمت، به‌علاوه هزینه نیروی انسانی مرتبط، به‌علاوه سهم استفاده از تجهیزات و استهلاک، به‌علاوه سهم هزینه‌های پشتیبانی تخصیص‌یافته، برابر است با بهای تمام‌شده کامل خدمت. در مثال ما: ۲۷۵٬۰۰۰ + ۲۷۵٬۰۰۰ + ۷۰٬۰۰۰ + ۱۰۵٬۰۰۰ = ۷۲۵٬۰۰۰ ریال.
نکته کاربردی این است که هدف هزینه‌یابی صرفاً رسیدن به یک عدد نیست. اگر سال بعد بهای تمام‌شده CBC افزایش پیدا کند، مدیر باید بتواند بفهمد افزایش هزینه ناشی از افزایش قیمت کیت و مواد، افزایش هزینه نیروی انسانی، کاهش یا افزایش حجم خدمت، تغییر بهره‌وری یا افزایش هزینه‌های پشتیبانی بوده است. در تحلیل هزینه بیمارستانی نیز تغییر قیمت نهاده‌ها، بهره‌وری و حجم فعالیت از عوامل اصلی تغییر هزینه مرکز شناخته می‌شوند.
به همین دلیل، بهای تمام‌شده ۷۲۵ هزار ریالی به‌تنهایی پایان کار نیست؛ ارزش اصلی هزینه‌یابی زمانی مشخص می‌شود که بدانیم این ۷۲۵ هزار ریال از چه اجزایی تشکیل شده و کدام جزء قابل مدیریت و کنترل است.
منبع : سایت حسابداری بیمارستان
کانال تلگرام @hospitalaccounting