چرا هزینه داروی بیماران افزایش پیدا کرده است؟ تفکیک اثر قیمت از مقدار مصرف
فرض کنید واحد مالی بیمارستان گزارش می‌دهد هزینه یک داروی مشخص در بخش بستری نسبت به دوره قبل ۳۲ درصد افزایش یافته است. اولین برداشت ممکن است این باشد که دارو گران شده است. اما افزایش هزینه دارو الزاماً به معنی افزایش قیمت خرید نیست.
رابطه اصلی بسیار ساده است: هزینه دارو برابر است با مقدار مصرف ضرب در قیمت هر واحد. بنابراین افزایش هزینه می‌تواند از دو مسیر ایجاد شده باشد: قیمت هر واحد دارو افزایش یافته باشد، یا مقدار مصرف دارو افزایش یافته باشد. این تفکیک در مدیریت هزینه اهمیت زیادی دارد؛ چون علت و مسئول پیگیری این دو کاملاً متفاوت است. هزینه دارو و ملزومات حاصل مقدار مصرف و قیمت پرداختی است و کاهش هزینه می‌تواند از کاهش قیمت یا کاهش شدت مصرف حاصل شود.
جدا کردن اثر قیمت از اثر مصرف
فرض کنیم در دوره قبل بیمارستان ۱٬۰۰۰ واحد دارو با قیمت هر واحد ۵۰۰٬۰۰۰ ریال مصرف کرده است؛ یعنی هزینه دوره قبل ۱٬۰۰۰ × ۵۰۰٬۰۰۰ برابر ۵۰۰٬۰۰۰٬۰۰۰ ریال. در دوره جاری مقدار مصرف به ۱٬۲۰۰ واحد و قیمت خرید هر واحد به ۵۵۰٬۰۰۰ ریال رسیده است؛ یعنی هزینه واقعی دوره جاری ۱٬۲۰۰ × ۵۵۰٬۰۰۰ برابر ۶۶۰٬۰۰۰٬۰۰۰ ریال.
بنابراین هزینه دارو ۱۶۰٬۰۰۰٬۰۰۰ ریال افزایش یافته است، یعنی ۳۲ درصد. اما هنوز نمی‌دانیم چه مقدار از این ۱۶۰ میلیون ریال ناشی از افزایش قیمت و چه مقدار ناشی از افزایش مصرف بوده است.
برای پاسخ، ابتدا اثر قیمت را جدا می‌کنیم. اگر همان ۱٬۲۰۰ واحد مصرف واقعی را با قیمت قبلی ۵۰۰ هزار ریال تهیه می‌کردیم، ۱٬۲۰۰ × ۵۰۰٬۰۰۰ برابر ۶۰۰٬۰۰۰٬۰۰۰ ریال می‌شد؛ اما واقعاً بابت آن ۶۶۰٬۰۰۰٬۰۰۰ ریال پرداخت شده است. پس اثر افزایش قیمت ۶۰٬۰۰۰٬۰۰۰ ریال است، یا به شکل مستقیم (۵۵۰٬۰۰۰ منهای ۵۰۰٬۰۰۰) ضرب در ۱٬۲۰۰ که برابر ۶۰٬۰۰۰٬۰۰۰ ریال می‌شود.
حالا اثر افزایش مقدار مصرف را محاسبه کنیم. مصرف از ۱٬۰۰۰ به ۱٬۲۰۰ واحد رسیده است، یعنی ۲۰۰ واحد افزایش مصرف. اگر این ۲۰۰ واحد را با قیمت مبنای ۵۰۰ هزار ریال محاسبه کنیم، ۲۰۰ × ۵۰۰٬۰۰۰ برابر ۱۰۰٬۰۰۰٬۰۰۰ ریال است.
| علت افزایش هزینه | مبلغ |
|---|---|
| اثر افزایش قیمت | ۶۰٬۰۰۰٬۰۰۰ ریال |
| اثر افزایش مقدار مصرف | ۱۰۰٬۰۰۰٬۰۰۰ ریال |
| جمع افزایش هزینه | ۱۶۰٬۰۰۰٬۰۰۰ ریال |
حالا گزارش مدیریتی بسیار متفاوت می‌شود. به جای اینکه بگوییم هزینه این دارو ۳۲ درصد افزایش یافته است، می‌توانیم بگوییم از ۱۶۰ میلیون ریال افزایش هزینه، ۶۰ میلیون ریال ناشی از افزایش قیمت و ۱۰۰ میلیون ریال ناشی از افزایش مقدار مصرف بوده است.
آیا مصرف بیشتر یعنی مصرف غیرضروری؟
اما هنوز یک مرحله مهم باقی مانده است. آیا افزایش مصرف ۲۰۰ واحدی نامطلوب است؟ از روی این اعداد نمی‌توان چنین نتیجه‌ای گرفت. ممکن است تعداد بیماران افزایش یافته باشد، ممکن است بیماران این دوره شرایط پیچیده‌تری داشته باشند، ممکن است طول مدت بستری افزایش یافته باشد، یا ممکن است واقعاً برای بیماران مشابه مقدار بیشتری دارو مصرف شده باشد. بنابراین مصرف بیشتر به‌خودی‌خود معادل مصرف غیرضروری نیست.
برای مثال فرض کنید دوره قبل ۱٬۰۰۰ واحد دارو برای ۵۰۰ بیمار مصرف شده باشد؛ مصرف به ازای هر بیمار ۱٬۰۰۰ ÷ ۵۰۰ یعنی ۲ واحد. در دوره جاری ۱٬۲۰۰ واحد برای ۶۰۰ بیمار مصرف شده است؛ مصرف به ازای هر بیمار ۱٬۲۰۰ ÷ ۶۰۰ باز هم ۲ واحد.
| دوره قبل | دوره جاری | |
|---|---|---|
| مقدار مصرف | ۱٬۰۰۰ واحد | ۱٬۲۰۰ واحد |
| تعداد بیماران | ۵۰۰ | ۶۰۰ |
| مصرف هر بیمار | ۲ واحد | ۲ واحد |
پس مقدار کل مصرف ۲۰ درصد افزایش یافته، اما مصرف به ازای هر بیمار اصلاً تغییر نکرده است. در چنین شرایطی گفتن اینکه مصرف دارو ۲۰ درصد افزایش یافته و باید کنترل شود می‌تواند نتیجه‌گیری اشتباهی باشد؛ تعداد بیماران نیز ۲۰ درصد افزایش یافته است.
اما فرض کنیم همان ۱٬۲۰۰ واحد دارو برای ۵۰۰ بیمار مصرف شده باشد. مصرف به ازای هر بیمار می‌شود ۱٬۲۰۰ ÷ ۵۰۰ یعنی ۲٫۴ واحد؛ در مقایسه با ۲ واحد دوره قبل، مصرف به ازای بیمار ۲۰ درصد افزایش یافته است. حالا موضوع نیازمند بررسی بیشتری است. باز هم نمی‌توان فوراً گفت مصرف اضافی بوده؛ زیرا ممکن است ترکیب بیماران تغییر کرده باشد. تفاوت هزینه می‌تواند ناشی از قرارداد خرید و قیمت، انتخاب نوع دارو یا وسیله، و همچنین مقدار مصرف در جریان درمان بیمار باشد.
همه مطالب این سری
این مطلب بخشی از یک سری آموزشی درباره بهای تمام‌شده و تحلیل هزینه در بیمارستان است. ترتیب مطالب به این شکل است:
- محاسبه بهای تمام‌شده خدمات آزمایشگاه بیمارستان با یک مثال کامل
- بهای تمام‌شده آزمایش CBC چگونه محاسبه می‌شود؟ مثال عددی از صفر تا صد
- چرا با کاهش تعداد آزمایش‌ها بهای تمام‌شده هر آزمایش افزایش می‌یابد؟
- بودجه انعطاف‌پذیر آزمایشگاه بیمارستان؛ افزایش هزینه همیشه به معنی عملکرد نامطلوب نیست
- تحلیل انحراف هزینه آزمایشگاه؛ افزایش هزینه از قیمت است یا مصرف؟
- محاسبه بهای تمام‌شده خدمات رادیولوژی؛ چرا تقسیم کل هزینه بر تعداد بیماران اشتباه است؟
- بهای تمام‌شده یک عمل جراحی چگونه محاسبه می‌شود؟ نقش زمان اتاق عمل در هزینه‌یابی
- بهای تمام‌شده هر روز بستری چگونه محاسبه می‌شود؟ چرا روز-بیمار به‌تنهایی کافی نیست؟
- بهای تمام‌شده هر مراجعه به اورژانس؛ چرا تقسیم کل هزینه بر تعداد بیماران کافی نیست؟
- چرا هزینه داروی بیماران افزایش پیدا کرده است؟ تفکیک اثر قیمت از مقدار مصرف (همین مطلب)
- چرا هزینه رختشویخانه بیمارستان افزایش یافته؟ تحلیل قیمت، بهره‌وری، حجم و شدت خدمت
- هزینه نظافت بیمارستان را چگونه بین بخش‌ها تسهیم کنیم؟ متراژ یا ساعت خدمت؟
- بهای تمام‌شده هر وعده غذای بیمار چگونه محاسبه می‌شود؟
- هزینه حقوق آزمایشگاه بیشتر شده؛ واقعاً نیروی انسانی بیشتری مصرف شده یا فقط نرخ هزینه بالا رفته؟
- هزینه بخش بستری بیشتر از انتظار شده؛ مشکل از قیمت است، مصرف منابع یا تعداد روز-بیمار؟
- وقتی واحدهای پشتیبانی بیمارستان به هم خدمت می‌دهند، بهای تمام‌شده چگونه محاسبه می‌شود؟
ترتیب درست بررسی
- هزینه کل افزایش یافته؟
- قیمت هر واحد تغییر کرده یا مقدار مصرف؟
- اگر مقدار مصرف افزایش یافته: آیا تعداد بیماران افزایش یافته است؟
- اگر تعداد بیماران تغییر چندانی نکرده: آیا شدت بیماری یا ترکیب بیماران تغییر کرده است؟
- و اگر این عوامل هم تغییر نکرده‌اند: آیا مصرف منابع برای بیماران مشابه افزایش یافته است؟
این ترتیب بررسی کمک می‌کند هزینه‌ای که واقعاً ناشی از افزایش فعالیت یا پیچیدگی درمان بوده، اشتباهاً به عنوان ناکارآمدی گزارش نشود.
یک نکته دیگر نیز مهم است. در هزینه‌یابی بیمارستان، اگر دارو یا قلم مصرفی مستقیماً برای یک بیمار قابل شناسایی باشد، بهتر است هزینه آن مستقیماً به همان بیمار یا خدمت منتسب شود، نه اینکه ابتدا وارد سربار شود و بعد با یک مبنای کلی بین بیماران توزیع شود. اصل قابلیت ردیابی در هزینه‌یابی نیز همین را می‌گوید.
این موضوع در داروخانه بیمارستان اهمیت بیشتری پیدا می‌کند؛ چون تعداد داروها و اقلام بسیار زیاد است و تهیه پروفایل هزینه جداگانه برای تک‌تک اقلام همیشه عملی نیست. راه عملی این است که اقلام یا خدمات پرتکرار و مهم جداگانه شناسایی و هزینه‌یابی شوند.
تفاوت گزارش هزینه با تحلیل هزینه
بنابراین اگر گزارش نشان دهد هزینه دارو ۳۲ درصد افزایش یافته است، این عدد هنوز پاسخ نیست؛ فقط نقطه شروع تحلیل است. در مثال ما ۱۶۰ میلیون ریال افزایش هزینه داشتیم که ۶۰ میلیون ریال آن از قیمت و ۱۰۰ میلیون ریال آن از مقدار مصرف ناشی شده بود.
حالا مدیر بیمارستان می‌داند برای ۶۰ میلیون ریال اول باید بیشتر سراغ قیمت خرید و شرایط تأمین برود و برای ۱۰۰ میلیون ریال دوم باید حجم بیمار، ترکیب بیماران و الگوی مصرف دارو را بررسی کند. و این دقیقاً تفاوت بین گزارش هزینه و تحلیل هزینه است.
منبع : سایت حسابداری بیمارستان
کانال تلگرام @hospitalaccounting