چرا هزینه رختشویخانه بیمارستان افزایش یافته؟ تحلیل قیمت، بهره‌وری، حجم و شدت خدمت
فرض کنید مسئول امور مالی بیمارستان در بررسی گزارش بهای تمام‌شده متوجه می‌شود هزینه رختشویخانه نسبت به دوره قبل افزایش قابل‌توجهی داشته است. اولین سؤال این است: آیا رختشویخانه واقعاً ناکارآمدتر شده یا افزایش هزینه علت دیگری دارد؟
صرف مقایسه هزینه دو دوره برای پاسخ به این سؤال کافی نیست. افزایش هزینه یک مرکز فعالیت می‌تواند از افزایش قیمت نهاده‌ها، تغییر بهره‌وری، افزایش حجم خدمت یا افزایش شدت استفاده از خدمت ناشی شود. برای روشن شدن موضوع، مثال رختشویخانه را مرحله‌به‌مرحله بررسی می‌کنیم. اطلاعات دو دوره به این شکل است:
| شاخص | دوره اول | دوره دوم |
|---|---|---|
| لباس شسته‌شده | ۶۳٬۵۰۳ کیلوگرم | ۸۱٬۶۴۷ کیلوگرم |
| ماده شوینده مصرفی | ۱٬۴۰۰ واحد | ۱٬۸۰۰ واحد |
| قیمت هر واحد شوینده | ۹۲٬۰۰۰٬۰۰۰ ریال | ۱۱۵٬۰۰۰٬۰۰۰ ریال |
| ساعات کار مستقیم | ۱۹٬۶۰۰ ساعت | ۲۷٬۰۰۰ ساعت |
| روز-بیمار | ۷۰٬۰۰۰ | ۸۰٬۰۰۰ |
| لباس شسته‌شده به ازای هر روز-بیمار | حدود ۰٫۹۱ کیلوگرم | حدود ۱٫۰۲ کیلوگرم |
یعنی حجم شستشو حدود ۱۸٬۱۴۴ کیلوگرم افزایش یافته است. حالا می‌خواهیم بدانیم افزایش هزینه از کجا آمده است.
اول؛ اثر افزایش قیمت ماده شوینده
مقدار مصرف واقعی دوره دوم ۱٬۸۰۰ واحد است و قیمت هر واحد از ۹۲ میلیون ریال به ۱۱۵ میلیون ریال افزایش یافته است. بنابراین اختلاف قیمت هر واحد ۱۱۵٬۰۰۰٬۰۰۰ منهای ۹۲٬۰۰۰٬۰۰۰ یعنی ۲۳٬۰۰۰٬۰۰۰ ریال است، و اثر افزایش قیمت برابر ۲۳٬۰۰۰٬۰۰۰ × ۱٬۸۰۰ یعنی ۴۱٬۴۰۰٬۰۰۰٬۰۰۰ ریال. یعنی ۴۱ میلیارد و ۴۰۰ میلیون ریال از افزایش هزینه صرفاً ناشی از افزایش قیمت ماده شوینده است.
نکته مهم اینجاست که این افزایش را نباید با مصرف بیشتر از استاندارد اشتباه گرفت. در دوره اول برای هر کیلوگرم لباس تقریباً ۱٬۴۰۰ ÷ ۶۳٬۵۰۳ یعنی ۰٫۰۲۲ واحد شوینده مصرف شده است. اگر همین نسبت برای ۸۱٬۶۴۷ کیلوگرم دوره دوم حفظ شود، ۸۱٬۶۴۷ × ۰٫۰۲۲ یعنی حدود ۱٬۸۰۰ واحد شوینده موردنیاز است؛ و مصرف واقعی نیز ۱٬۸۰۰ واحد بوده است. پس در این مثال، انحراف مصرف شوینده تقریباً صفر است.
یعنی هزینه شوینده بالا رفته، اما علت آن مصرف بی‌رویه نیست؛ قیمت خرید افزایش یافته است. این تفکیک برای مسئول امور مالی بیمارستان مهم است. اگر فقط مبلغ هزینه شوینده دیده شود، ممکن است تصور شود واحد رختشویخانه مواد بیشتری مصرف کرده؛ درحالی‌که مقدار شوینده مصرفی به ازای هر کیلو لباس تقریباً تغییری نکرده است.
دوم؛ هزینه نیروی انسانی را چگونه بررسی کنیم؟
فرض این مثال این است که حقوق و مزایای کامل هر پرسنل رختشویخانه در سال ۱۴۰۵ ماهانه ۳۵ میلیون تومان باشد؛ بنابراین هزینه کامل ماهانه هر نفر ۳۵۰٬۰۰۰٬۰۰۰ ریال خواهد بود. اگر مثلاً رختشویخانه ۶ نفر نیروی تمام‌وقت داشته باشد، هزینه ماهانه نیروی انسانی ۶ × ۳۵۰٬۰۰۰٬۰۰۰ یعنی ۲٬۱۰۰٬۰۰۰٬۰۰۰ ریال است؛ و اگر ۸ نفر نیرو داشته باشد، ۸ × ۳۵۰٬۰۰۰٬۰۰۰ یعنی ۲٬۸۰۰٬۰۰۰٬۰۰۰ ریال.
بنابراین در اجرای واقعی هزینه‌یابی، نباید صرفاً تعداد کارکنان را ملاک قرار داد. باید هزینه کامل حقوق و مزایای کارکنان مرتبط با رختشویخانه و میزان زمانی که واقعاً در این مرکز فعالیت می‌کنند استخراج شود.
اما برای سنجش بهره‌وری، مبلغ حقوق به‌تنهایی کافی نیست. باید ببینیم برای شستشوی هر کیلو لباس چه میزان زمان نیروی انسانی مصرف شده است. در دوره اول ۱۹٬۶۰۰ ساعت ÷ ۶۳٬۵۰۳ کیلوگرم تقریباً برابر ۰٫۳۰۹ ساعت به ازای هر کیلوگرم است، و در دوره دوم ۲۷٬۰۰۰ ساعت ÷ ۸۱٬۶۴۷ کیلوگرم تقریباً ۰٫۳۳۱ ساعت. پس ساعات کار مصرف‌شده به ازای هر کیلو لباس افزایش یافته است.
اگر بهره‌وری دوره اول حفظ می‌شد، برای ۸۱٬۶۴۷ کیلوگرم لباس باید تقریباً ۸۱٬۶۴۷ × ۰٫۳۰۹ یعنی ۲۵٬۲۰۰ ساعت کار مصرف می‌شد. اما ساعات واقعی ۲۷٬۰۰۰ ساعت بوده است؛ یعنی حدود ۱٬۸۰۰ ساعت کار بیشتر مصرف شده است.
این همان نقطه‌ای است که مسئول امور مالی باید آن را برای بررسی مدیریتی مشخص کند. اما این عدد به‌تنهایی اثبات نمی‌کند که کارکنان کم‌کاری کرده‌اند. ممکن است توقف ماشین‌آلات بیشتر شده باشد، ترکیب لباس‌های شسته‌شده تغییر کرده باشد، بخشی از فرایند دستی شده باشد، خرابی تجهیزات رخ داده باشد یا برنامه شیفت‌ها نیاز به اصلاح داشته باشد. انحراف بهره‌وری محل بررسی را نشان می‌دهد؛ علت را به‌تنهایی اثبات نمی‌کند.
همه مطالب این سری
این مطلب بخشی از یک سری آموزشی درباره بهای تمام‌شده و تحلیل هزینه در بیمارستان است. ترتیب مطالب به این شکل است:
- محاسبه بهای تمام‌شده خدمات آزمایشگاه بیمارستان با یک مثال کامل
- بهای تمام‌شده آزمایش CBC چگونه محاسبه می‌شود؟ مثال عددی از صفر تا صد
- چرا با کاهش تعداد آزمایش‌ها بهای تمام‌شده هر آزمایش افزایش می‌یابد؟
- بودجه انعطاف‌پذیر آزمایشگاه بیمارستان؛ افزایش هزینه همیشه به معنی عملکرد نامطلوب نیست
- تحلیل انحراف هزینه آزمایشگاه؛ افزایش هزینه از قیمت است یا مصرف؟
- محاسبه بهای تمام‌شده خدمات رادیولوژی؛ چرا تقسیم کل هزینه بر تعداد بیماران اشتباه است؟
- بهای تمام‌شده یک عمل جراحی چگونه محاسبه می‌شود؟ نقش زمان اتاق عمل در هزینه‌یابی
- بهای تمام‌شده هر روز بستری چگونه محاسبه می‌شود؟ چرا روز-بیمار به‌تنهایی کافی نیست؟
- بهای تمام‌شده هر مراجعه به اورژانس؛ چرا تقسیم کل هزینه بر تعداد بیماران کافی نیست؟
- چرا هزینه داروی بیماران افزایش پیدا کرده است؟ تفکیک اثر قیمت از مقدار مصرف
- چرا هزینه رختشویخانه بیمارستان افزایش یافته؟ تحلیل قیمت، بهره‌وری، حجم و شدت خدمت (همین مطلب)
- هزینه نظافت بیمارستان را چگونه بین بخش‌ها تسهیم کنیم؟ متراژ یا ساعت خدمت؟
- بهای تمام‌شده هر وعده غذای بیمار چگونه محاسبه می‌شود؟
- هزینه حقوق آزمایشگاه بیشتر شده؛ واقعاً نیروی انسانی بیشتری مصرف شده یا فقط نرخ هزینه بالا رفته؟
- هزینه بخش بستری بیشتر از انتظار شده؛ مشکل از قیمت است، مصرف منابع یا تعداد روز-بیمار؟
- وقتی واحدهای پشتیبانی بیمارستان به هم خدمت می‌دهند، بهای تمام‌شده چگونه محاسبه می‌شود؟
سوم؛ اثر افزایش حجم فعالیت
حجم شستشو از حدود ۶۳٬۵۰۳ کیلوگرم به ۸۱٬۶۴۷ کیلوگرم رسیده است؛ یعنی ۱۸٬۱۴۴ کیلوگرم لباس بیشتری شسته شده است. بنابراین طبیعی است که کل هزینه رختشویخانه نیز افزایش پیدا کند. این نکته بسیار مهم است: اگر هزینه رختشویخانه سی یا چهل درصد افزایش پیدا کرده باشد ولی حجم خدمت هم به همان نسبت بالا رفته باشد، نمی‌توان صرفاً از افزایش کل هزینه نتیجه گرفت که عملکرد واحد نامطلوب بوده است. باید ابتدا هزینه هر کیلوگرم لباس شسته‌شده محاسبه شود.
در این مثال، بهای تمام‌شده هر کیلوگرم لباس شسته‌شده در دوره اول حدود ۹٬۴۸۲٬۰۰۰ ریال و در دوره دوم حدود ۱۱٬۶۶۲٬۰۰۰ ریال بوده است.
| دوره اول | دوره دوم | |
|---|---|---|
| بهای تمام‌شده هر کیلوگرم | حدود ۹٬۴۸۲٬۰۰۰ ریال | حدود ۱۱٬۶۶۲٬۰۰۰ ریال |
یعنی فقط حجم فعالیت افزایش پیدا نکرده؛ هزینه واحد خدمت نیز افزایش یافته است. حالا باید علت این افزایش هزینه واحد را پیدا کنیم.
چهارم؛ افزایش حجم خودش دو علت متفاوت دارد
در دوره اول بیمارستان ۷۰٬۰۰۰ روز-بیمار داشته است و در دوره دوم ۸۰٬۰۰۰ روز-بیمار. بنابراین بخشی از افزایش کار رختشویخانه کاملاً طبیعی است؛ بیمارستان خدمت بیشتری ارائه کرده است. اما یک اتفاق دیگر هم افتاده است.
در دوره اول میزان لباس شسته‌شده به ازای هر روز-بیمار حدود ۶۳٬۵۰۳ ÷ ۷۰٬۰۰۰ یعنی ۰٫۹۱ کیلوگرم بوده است، و در دوره دوم ۸۱٬۶۴۷ ÷ ۸۰٬۰۰۰ یعنی ۱٫۰۲ کیلوگرم. پس علاوه بر افزایش تعداد روز-بیمار، مقدار لباس شسته‌شده برای هر روز بستری نیز افزایش یافته است. این همان چیزی است که در تحلیل هزینه با مفهوم شدت خدمت بررسی می‌شود.
یعنی افزایش فعالیت رختشویخانه دو منشأ داشته است: بیمارستان روز-بیمار بیشتری داشته، و برای هر روز-بیمار نیز لباس بیشتری شسته شده است. این دو نباید با یکدیگر مخلوط شوند. فرض کنید مسئول امور مالی فقط گزارش کند حجم کار رختشویخانه ۲۸٫۶ درصد افزایش یافته است. این گزارش هنوز کامل نیست؛ باید مشخص شود چه مقدار از افزایش ناشی از افزایش فعالیت بیمارستان و چه مقدار ناشی از افزایش مصرف خدمات رختشویخانه به ازای هر بیمار بوده است.
گزارش مسئول امور مالی چه شکلی باید باشد؟
گزارش ضعیف این است که بنویسیم هزینه رختشویخانه نسبت به دوره قبل افزایش یافته است. اما گزارش تحلیلی باید نشان دهد:
- چه مقدار افزایش هزینه ناشی از افزایش قیمت مواد شوینده بوده است؛
- آیا مقدار شوینده مصرفی به ازای هر کیلو لباس تغییر کرده است؛
- هزینه و ساعات نیروی انسانی چه تغییری کرده است؛
- چند کیلوگرم لباس بیشتر شسته شده است؛
- تعداد روز-بیمار چه تغییری داشته است؛
- و مهم‌تر از همه، کیلوگرم لباس شسته‌شده به ازای هر روز-بیمار چقدر تغییر کرده است.
در مثال ما یک نکته بسیار جالب وجود دارد. ماده شوینده گران‌تر شده، اما میزان مصرف شوینده به ازای هر کیلو لباس تقریباً ثابت مانده است. پس در این قسمت مشکل از بهره‌وری مصرف شوینده نیست؛ قیمت نهاده افزایش یافته است. در مقابل، ساعات نیروی انسانی به ازای هر کیلو لباس از حدود ۰٫۳۰۹ ساعت به ۰٫۳۳۱ ساعت رسیده است؛ اینجا یک انحراف بهره‌وری داریم که باید علت آن بررسی شود.
از طرف دیگر، حجم لباس شسته‌شده هم از حدود ۶۳٫۵ تن به ۸۱٫۶ تن افزایش یافته است. پس بخش مهمی از افزایش کل هزینه نیز طبیعی است؛ چون رختشویخانه واقعاً خدمت بیشتری ارائه کرده است. در نهایت، مقدار لباس شسته‌شده به ازای روز-بیمار نیز از حدود ۰٫۹۱ کیلوگرم به ۱٫۰۲ کیلوگرم رسیده است.
منبع : سایت حسابداری بیمارستان
کانال تلگرام @hospitalaccounting