بهای تمام‌شده یک عمل جراحی چگونه محاسبه می‌شود؟ نقش زمان اتاق عمل در هزینه‌یابی
فرض کنید بیمارستان می‌خواهد بهای تمام‌شده دو عمل جراحی را بررسی کند. عمل اول ۴۵ دقیقه و عمل دوم ۱۲۰ دقیقه طول کشیده است. آیا می‌توان هزینه اتاق عمل را بین این دو بیمار به طور مساوی تقسیم کرد؟ خیر.
یکی از تفاوت‌های مهم هزینه‌یابی اتاق عمل با بسیاری از مراکز دیگر بیمارستان همین است: زمان استفاده از منابع اهمیت زیادی دارد. هرچه اتاق عمل مدت بیشتری در اختیار یک بیمار باشد، معمولاً منابعی مانند نیروی انسانی، فضای اتاق عمل و تجهیزات نیز مدت بیشتری درگیر آن بیمار هستند. در هزینه‌یابی بخش‌های جراحی می‌توان واحد خدمت را بر مبنای زمان تعریف کرد؛ مثلاً یک واحد برای ۳۰ دقیقه اول و سپس تخصیص هزینه برای دقیقه‌های بعدی.
فرض کنیم هزینه‌های ماهانه قابل تخصیص اتاق عمل بیمارستان چنین باشد:
| هزینه | مبلغ ماهانه |
|---|---|
| نیروی انسانی مرتبط با اتاق عمل | ۶٬۰۰۰٬۰۰۰٬۰۰۰ ریال |
| استهلاک تجهیزات و تأسیسات | ۲٬۴۰۰٬۰۰۰٬۰۰۰ ریال |
| نگهداری تجهیزات | ۶۰۰٬۰۰۰٬۰۰۰ ریال |
| سایر هزینه‌های مرکز | ۶۰۰٬۰۰۰٬۰۰۰ ریال |
| سهم هزینه‌های پشتیبانی تخصیص‌یافته | ۱٬۲۰۰٬۰۰۰٬۰۰۰ ریال |
| جمع | ۱۰٬۸۰۰٬۰۰۰٬۰۰۰ ریال |
فرض کنیم اتاق‌های عمل در این ماه در مجموع ۳۶۰ ساعت زمان عملیاتی قابل تخصیص به اعمال جراحی داشته‌اند، یعنی ۳۶۰ × ۶۰ برابر ۲۱٬۶۰۰ دقیقه. اگر برای ساده‌سازی این مثال هزینه‌های فوق را بر مبنای زمان استفاده از اتاق عمل تخصیص دهیم: ۱۰٬۸۰۰٬۰۰۰٬۰۰۰ ÷ ۲۱٬۶۰۰ برابر ۵۰۰٬۰۰۰ ریال. پس هزینه متوسط هر دقیقه استفاده از ظرفیت عملیاتی ۵۰۰ هزار ریال خواهد بود.
حالا یک عمل ۴۵ دقیقه‌ای: ۴۵ × ۵۰۰٬۰۰۰ برابر ۲۲٬۵۰۰٬۰۰۰ ریال. و یک عمل ۱۲۰ دقیقه‌ای: ۱۲۰ × ۵۰۰٬۰۰۰ برابر ۶۰٬۰۰۰٬۰۰۰ ریال.
هزینه‌های مستقیم بیمار
اما این هنوز بهای تمام‌شده کامل عمل جراحی نیست، چون همه هزینه‌های یک عمل جراحی تابع زمان نیستند. فرض کنید در عمل ۴۵ دقیقه‌ای این اقلام نیز مستقیماً مصرف شده‌اند:
| هزینه مستقیم | مبلغ |
|---|---|
| اقلام مصرفی جراحی | ۸٬۰۰۰٬۰۰۰ ریال |
| دارو و اقلام مرتبط | ۴٬۰۰۰٬۰۰۰ ریال |
| سایر اقلام مستقیم قابل ردیابی | ۳٬۰۰۰٬۰۰۰ ریال |
| جمع هزینه مستقیم | ۱۵٬۰۰۰٬۰۰۰ ریال |
در این صورت هزینه مبتنی بر زمان اتاق عمل ۲۲٬۵۰۰٬۰۰۰ ریال و هزینه مستقیم بیمار ۱۵٬۰۰۰٬۰۰۰ ریال است. بنابراین بهای تمام‌شده برابر ۳۷٬۵۰۰٬۰۰۰ ریال می‌شود.
حالا فرض کنیم عمل دوم ۱۲۰ دقیقه طول کشیده و هزینه مستقیم اقلام آن نیز ۴۰٬۰۰۰٬۰۰۰ ریال بوده است. هزینه زمانی ۱۲۰ × ۵۰۰٬۰۰۰ برابر ۶۰٬۰۰۰٬۰۰۰ ریال، به اضافه ۴۰٬۰۰۰٬۰۰۰ ریال هزینه مستقیم. در نتیجه بهای تمام‌شده عمل دوم ۱۰۰٬۰۰۰٬۰۰۰ ریال است.
| عمل اول | عمل دوم | |
|---|---|---|
| مدت عمل | ۴۵ دقیقه | ۱۲۰ دقیقه |
| هزینه مبتنی بر زمان | ۲۲٬۵۰۰٬۰۰۰ | ۶۰٬۰۰۰٬۰۰۰ |
| اقلام مستقیم | ۱۵٬۰۰۰٬۰۰۰ | ۴۰٬۰۰۰٬۰۰۰ |
| بهای تمام‌شده | ۳۷٬۵۰۰٬۰۰۰ | ۱۰۰٬۰۰۰٬۰۰۰ ریال |
هر هزینه‌ای را به زور بر دقیقه تقسیم نکنید
در هزینه‌یابی واقعی یک نکته بسیار مهم وجود دارد: نباید هر هزینه‌ای را به زور بر اساس دقیقه اتاق عمل توزیع کرد. اگر یک وسیله یا ماده مصرفی مشخصاً برای بیمار مصرف شده است، همان هزینه باید مستقیماً به آن بیمار یا عمل منتسب شود. مثلاً اگر یک قلم مصرفی خاص فقط برای همان عمل استفاده شده، منطقی نیست هزینه آن ابتدا وارد یک مخزن سربار شود و سپس بر اساس دقیقه بین همه بیماران توزیع شود. اصل هزینه‌یابی فعالیت‌محور نیز بر همین قابلیت ردیابی تأکید دارد.
از طرف دیگر، هزینه‌هایی مانند بخشی از استهلاک، هزینه‌های عمومی مرکز و هزینه‌های پشتیبانی ممکن است مستقیماً قابل ردیابی به یک بیمار نباشند. اینجا باید محرک هزینه مناسبی انتخاب شود؛ مبنای تخصیص هرچه رابطه علت و معلولی بهتری با ایجاد هزینه داشته باشد، تخصیص دقیق‌تر خواهد بود. برای مثال، زمان استفاده از اتاق عمل می‌تواند برای برخی هزینه‌های مرتبط با اشغال اتاق مبنای مناسبی باشد، اما برای هزینه یک وسیله مصرفی خاص، تعداد دقیقه مبنای مناسبی نیست.
همه مطالب این سری
این مطلب بخشی از یک سری آموزشی درباره بهای تمام‌شده و تحلیل هزینه در بیمارستان است. ترتیب مطالب به این شکل است:
- محاسبه بهای تمام‌شده خدمات آزمایشگاه بیمارستان با یک مثال کامل
- بهای تمام‌شده آزمایش CBC چگونه محاسبه می‌شود؟ مثال عددی از صفر تا صد
- چرا با کاهش تعداد آزمایش‌ها بهای تمام‌شده هر آزمایش افزایش می‌یابد؟
- بودجه انعطاف‌پذیر آزمایشگاه بیمارستان؛ افزایش هزینه همیشه به معنی عملکرد نامطلوب نیست
- تحلیل انحراف هزینه آزمایشگاه؛ افزایش هزینه از قیمت است یا مصرف؟
- محاسبه بهای تمام‌شده خدمات رادیولوژی؛ چرا تقسیم کل هزینه بر تعداد بیماران اشتباه است؟
- بهای تمام‌شده یک عمل جراحی چگونه محاسبه می‌شود؟ نقش زمان اتاق عمل در هزینه‌یابی (همین مطلب)
- بهای تمام‌شده هر روز بستری چگونه محاسبه می‌شود؟ چرا روز-بیمار به‌تنهایی کافی نیست؟
- بهای تمام‌شده هر مراجعه به اورژانس؛ چرا تقسیم کل هزینه بر تعداد بیماران کافی نیست؟
- چرا هزینه داروی بیماران افزایش پیدا کرده است؟ تفکیک اثر قیمت از مقدار مصرف
- چرا هزینه رختشویخانه بیمارستان افزایش یافته؟ تحلیل قیمت، بهره‌وری، حجم و شدت خدمت
- هزینه نظافت بیمارستان را چگونه بین بخش‌ها تسهیم کنیم؟ متراژ یا ساعت خدمت؟
- بهای تمام‌شده هر وعده غذای بیمار چگونه محاسبه می‌شود؟
- هزینه حقوق آزمایشگاه بیشتر شده؛ واقعاً نیروی انسانی بیشتری مصرف شده یا فقط نرخ هزینه بالا رفته؟
- هزینه بخش بستری بیشتر از انتظار شده؛ مشکل از قیمت است، مصرف منابع یا تعداد روز-بیمار؟
- وقتی واحدهای پشتیبانی بیمارستان به هم خدمت می‌دهند، بهای تمام‌شده چگونه محاسبه می‌شود؟
زمان بیشتر از استاندارد، علامت بررسی است نه حکم
فرض کنید برای یک نوع عمل، زمان استاندارد اتاق عمل ۶۰ دقیقه باشد، اما در یک مورد مشابه عمل ۹۰ دقیقه طول بکشد. با نرخ فرضی ۵۰۰٬۰۰۰ ریال برای هر دقیقه، فقط ۳۰ دقیقه زمان اضافی باعث می‌شود ۳۰ × ۵۰۰٬۰۰۰ یعنی ۱۵٬۰۰۰٬۰۰۰ ریال هزینه بیشتری به آن عمل منتسب شود. آیا باید فوراً نتیجه بگیریم تیم جراحی ناکارآمد بوده است؟ خیر.
- ممکن است بیمار پیچیده‌تر بوده باشد.
- ممکن است حین جراحی وضعیت پیش‌بینی‌نشده‌ای ایجاد شده باشد.
- ممکن است تأخیر ناشی از آماده نبودن تجهیزات باشد.
- ممکن است زمان انتظار برای یک خدمت پشتیبان افزایش یافته باشد.
- یا ممکن است واقعاً فرایند اتاق عمل نیاز به اصلاح داشته باشد.
بنابراین مشاهده زمان بیشتر از استاندارد علامت بررسی است، نه دلیل قطعی ناکارآمدی. این مسئله در هزینه‌یابی بیمارستان اهمیت ویژه‌ای دارد؛ زیرا درمان بیماران می‌تواند از یک بیمار به بیمار دیگر تفاوت قابل توجهی داشته باشد و به همین علت هزینه‌یابی خدمات سلامت در بسیاری از موارد به هزینه‌یابی سفارش کار شباهت پیدا می‌کند.
زمان خالی اتاق عمل
یک نکته مهم دیگر، زمان خالی اتاق عمل است. فرض کنید ظرفیت برنامه‌ریزی‌شده اتاق عمل در ماه ۵۰۰ ساعت باشد، اما فقط ۳۶۰ ساعت آن برای اعمال جراحی استفاده شود. اگر تمام هزینه ثابت ماهانه را فقط بین همان ۳۶۰ ساعت تقسیم کنیم، هزینه هر ساعت خدمت بالا می‌رود.
این اثر را می‌توان با همان اعداد این مثال نشان داد. اگر همان ۱۰٬۸۰۰٬۰۰۰٬۰۰۰ ریال هزینه ماهانه را یک بار بر زمان استفاده‌شده و یک بار بر کل ظرفیت تقسیم کنیم:
| مبنای تقسیم | دقیقه | هزینه هر دقیقه |
|---|---|---|
| ۳۶۰ ساعت استفاده‌شده | ۲۱٬۶۰۰ | ۵۰۰٬۰۰۰ ریال |
| ۵۰۰ ساعت ظرفیت | ۳۰٬۰۰۰ | ۳۶۰٬۰۰۰ ریال |
یعنی نرخ هر دقیقه در حالت اول حدود ۳۹ درصد بیشتر از حالت دوم است. این ۳۹ درصد هیچ ارتباطی به کارایی تیم جراحی یا پیچیدگی بیماران ندارد؛ تنها دلیل آن این است که هزینه ظرفیت استفاده‌نشده روی اعمالی سرشکن شده که واقعاً انجام شده‌اند.
در واقع بخشی از افزایش بهای تمام‌شده ممکن است ناشی از این باشد که بیمارستان هزینه ظرفیت بیشتری را تحمل کرده، ولی از تمام آن ظرفیت استفاده نکرده است. بنابراین وقتی بهای تمام‌شده اتاق عمل افزایش پیدا می‌کند، مدیر مالی نباید فقط بپرسد چرا هزینه‌ها زیاد شده؛ باید بپرسد از ظرفیت اتاق عمل چقدر استفاده کرده‌ایم، و بعد برای هر عمل چه مقدار زمان و منابع مصرف شده است.
این تفاوت مهمی است. ممکن است کل هزینه ماه نسبت به ماه قبل تقریباً ثابت باشد، اما به دلیل لغو اعمال، کاهش حجم فعالیت یا استفاده پایین از ظرفیت، بهای تمام‌شده هر عمل افزایش پیدا کند.
جمع‌بندی
در نهایت، برای هزینه‌یابی یک عمل جراحی می‌توان سه گروه اصلی را از هم تفکیک کرد: هزینه‌های مستقیم بیمار مانند اقلام و منابعی که مستقیماً برای همان عمل قابل ردیابی‌اند؛ هزینه‌های وابسته به زمان که با مدت استفاده از اتاق و منابع مرتبط‌اند؛ و هزینه‌های مشترک و پشتیبانی که باید با محرک مناسب به اتاق عمل و سپس به خدمات آن تخصیص داده شوند.
در نتیجه تقسیم کل هزینه اتاق عمل بر تعداد اعمال جراحی معمولاً اطلاعات کافی درباره بهای تمام‌شده هر عمل نمی‌دهد. دو عمل جراحی ممکن است هر دو در آمار بیمارستان یک عمل محسوب شوند، اما یکی ۴۵ دقیقه و دیگری ۱۲۰ دقیقه طول بکشد و اقلام مصرفی آنها نیز کاملاً متفاوت باشد. پس در هزینه‌یابی اتاق عمل فقط تعداد عمل مهم نیست؛ زمان و میزان واقعی مصرف منابع نیز اهمیت دارد. و همین اطلاعات است که می‌تواند مشخص کند افزایش بهای تمام‌شده ناشی از پیچیدگی خدمت، مصرف بیشتر منابع، طولانی‌شدن زمان عمل یا استفاده پایین از ظرفیت اتاق عمل بوده است.
منبع : سایت حسابداری بیمارستان
کانال تلگرام @hospitalaccounting