بدهی‌ها و ذخایر در نظام حسابداری بخش عمومی ۱۴۰۵ (۱): شناخت و اندازه‌گیری بدهی‌ها و ثبت‌های حسابداری
این مطلب یکی از چهار بخش رهنمود «شناخت، اندازه‌گیری و گزارشگری بدهی‌ها و ذخایر» نظام حسابداری بخش عمومی ۱۴۰۵ است:
- بخش ۱: شناخت و اندازه‌گیری بدهی‌ها و حساب‌های پرداختنی
- بخش ۲: ذخایر؛ مرخصی، پایان خدمت، احکام و دعاوی
- بخش ۳: وجوه نامشخص، چک بین‌راهی، اضافه دریافتی، سپرده‌ها و کسور
- بخش ۴: بدهی‌های ارزی، تسهیلات، اوراق و افشا
مبنا و هدف
با اجرای حسابداری بخش عمومی از ابتدای ۱۳۹۴ و الزام تهیه صورت‌های مالی طبق استانداردها (تبصره ذیل ماده ۲۶ قانون الحاق ۲)، بدهی‌های واحدهای گزارشگر باید با رویه یکسان شناسایی، اندازه‌گیری و ثبت شوند. رهنمود ۷۳ بند دارد و این بخش، بندهای ۱ تا ۲۰ آن را با ثبت‌های حسابداری مرتبط می‌آورد.
تعریف‌ها
بدهی: تعهد ارائه خدمات بالقوه یا انتقال منافع اقتصادی آتی ناشی از معاملات یا رویدادهای گذشته (استاندارد ۸).
بدهی احتمالی: تعهدی غیرقطعی که وجودش به وقوع یا عدم وقوع رویدادهای نامشخص آتی بستگی دارد. یا تعهد فعلی‌ای که چون خروج منابع محتمل نیست یا مبلغش قابل اندازه‌گیری اتکاپذیر نیست، بدهی شناسایی نمی‌شود.
تعهد قانونی: تعهدی ناشی از قرارداد یا الزامات قانونی.
تعهد عرفی: تعهدی که واحد با رویه گذشته، سیاست‌های اعلام‌شده یا آیین‌نامه‌های جاری برای دیگران ایجاد کرده و انتظار بجای ایفای آن را به وجود آورده است.
ذخیره: بدهی‌ای که زمان تسویه یا مبلغ آن با ابهام نسبتا قابل توجه همراه است.
مخارج تأمین مالی: سود تضمین‌شده، کارمزد و سایر مخارجی که واحد برای تأمین مالی متحمل می‌شود (استاندارد ۹).
قواعد شناسایی
- همه بدهی‌ها از ابتدای ۱۳۹۴ به محض ایجاد، به ارزش اسمی یا ارزش فعلی شناسایی و ثبت می‌شوند.
- بدهی‌های سال‌های قبل که تسویه نشده‌اند در سرفصل بدهی جاری یا بلندمدت ثبت می‌شوند و طرف مقابلشان حساب تعدیلات سنواتی است.
- مراحل شناسایی چنین است: فهرست همه بدهی‌ها، تعیین طبقات، به‌کارگیری رویه حسابداری هر طبقه، ارزیابی صحت و کامل بودن، تعیین مانده افتتاحیه، و اتصال به زیرسیستم‌های خرید، حقوق، دریافت و پرداخت و قراردادها.
- فرایند شناسایی باید مستند شود تا مانده افتتاحیه، رسیدگی و حسابرسی بعدی ممکن باشد.
- بخش جاری بدهی بلندمدت (قابل تسویه طی یک سال) با عنوان «حصه جاری بدهی‌های بلندمدت» گزارش می‌شود.
- بخشودگی بدهی فقط وقتی ممکن است که تعهد فعلی و الزام تسویه وجود نداشته باشد. مبلغ و مستند آن باید در یادداشت‌ها افشا شود.
- در تسویه و تهاتر دیون از محل سهام، اموال یا دارایی طرح‌ها، حساب بدهی حذف و بند قانونی مستند افشا می‌شود (ثبت‌های تسویه و تهاتر دیون).
تسویه بدهی‌ها و کسور قانونی
هنگام پرداخت بدهی، کسور قانونی جدا شناسایی و خالص بدهی پرداخت می‌شود (ثبت ۱-۲۰ فصل عملیات جاری):
| بدهکار | بستانکار |
|---|---|
| حساب‌ها و اسناد پرداختنی | بیمه پرداختنی |
| مالیات پرداختنی | |
| سپرده‌های پرداختنی | |
| بانک پرداخت هزینه (یا اختصاصی / سایر منابع) |
هنگام پرداخت کسور (ثبت ۲-۲۰)، بیمه پرداختنی و مالیات پرداختنی بدهکار و بانک بستانکار می‌شود. هر دو ثبت همراه با ثبت‌های بودجه‌ای اعتبار تأمین‌شده و مصرف‌شده انجام می‌شود.
خرید نسیه
واحدهای دولتی به دلیل نیاز فوری فقط تا سقف اعتبار تخصیص‌یافته مجاز به خرید نسیه‌اند. هر خرید نسیه باید با عنوان حساب‌ها و اسناد پرداختنی حاصل از عملیات مبادله‌ای ثبت شود. اگر قیمت نسیه بیشتر از نقدی باشد، کالا به قیمت نقدی ثبت می‌شود و تفاوت «هزینه مالی آتی» است. این حساب کاهنده بدهی است (ثبت ۱-۲۶):
| بدهکار | بستانکار |
|---|---|
| دارایی‌ها (به تفکیک شیوه‌نامه دارایی‌ها) | حساب‌ها و اسناد پرداختنی |
| هزینه مالی آتی |
در هر سال مالی به میزان تحقق (ثبت ۲-۲۶): هزینه‌ها بدهکار، هزینه مالی آتی بستانکار.
تعهدات مازاد بر اعتبار
طبق بند «ه» ماده ۲۸ قانون الحاق ۲، ایجاد بدهی بدون رعایت سقف اعتبار و تخصیص ممنوع است. اما این منع مانع ثبت بدهی‌های مازاد ایجادشده نیست (بخشنامه مشترک ۵۷/
ثبت ۴۰ (هزینه‌ای):
| بدهکار | بستانکار |
|---|---|
| هزینه‌ها (به تفکیک طبقه‌بندی اقتصادی) | ذخیره تعهدات هزینه‌ای |
| موجودی‌ها |
ثبت ۵۱ (سرمایه‌ای): دارایی‌ها / دارایی در جریان تکمیل / موجودی‌ها بدهکار، ذخیره تعهدات سرمایه‌ای بستانکار. هر دو حساب ذخیره فقط برای جداکردن بدهی مازاد بر تخصیص از بدهی قابل تأمین اعتبارند و در بدهی‌های جاری گزارش می‌شوند. بدهی احتمالی هم در «حساب انتظامی - بدهی‌های احتمالی» در مقابل طرف حساب آن ثبت می‌شود.
برای جلوگیری از تعهد مازاد، باید سیستم کنترل تعهدات برقرار شود تا هر رویداد تعهدآور از ابتدا با تأیید مقام ذیصلاح ردیابی شود. واحدها باید اطلاعات بدهی‌ها و تعهدات را ماهانه به مرکز مدیریت بدهی‌های عمومی بفرستند (بند «پ» ماده ۱ قانون رفع موانع تولید). گزارش سالانه هم با تأییدیه سازمان حسابرسی ارسال می‌شود.
حساب‌های پرداختنی و مانده افتتاحیه
حساب‌های پرداختنی شامل بدهی بابت خرید نسیه کالا و خدمات یا صورت‌حساب‌های دریافتی است که بلافاصله پرداخت نمی‌شوند. خرید کالای مصرفی از بازار عملیات مبادله‌ای است. هدایای مشروط و خدمات به بهای ناچیز بدهی غیرمبادله‌ای ایجاد می‌کنند. برای مانده افتتاحیه، واحد باید این کارها را انجام دهد: فهرست همه مبالغ پرداختنی را تهیه کند، صحت مبالغ را بررسی و مستند کند، کامل بودن را (از جمله با تأییدیه بستانکاران) بسنجد، و همه هزینه‌های تحقق‌یافته پایان دوره را بررسی کند. ثبت‌های گام‌به‌گام پرداخت در ثبت‌های عملیات جاری آمده است.
منبع: نظام حسابداری بخش عمومی نسخه ۱۴۰۵، رهنمود شناخت، اندازه‌گیری و گزارشگری بدهی‌ها و ذخایر — وزارت امور اقتصادی و دارایی
منبع : سایت حسابداری بیمارستان
کانال تلگرام @hospitalaccounting