بدهی‌ها و ذخایر در نظام حسابداری بخش عمومی ۱۴۰۵ (۲): ذخایر؛ مرخصی، پایان خدمت، احکام و دعاوی
این مطلب یکی از چهار بخش رهنمود «شناخت، اندازه‌گیری و گزارشگری بدهی‌ها و ذخایر» نظام حسابداری بخش عمومی ۱۴۰۵ است:
- بخش ۱: شناخت و اندازه‌گیری بدهی‌ها و حساب‌های پرداختنی
- بخش ۲: ذخایر؛ مرخصی، پایان خدمت، احکام و دعاوی
- بخش ۳: وجوه نامشخص، چک بین‌راهی، اضافه دریافتی، سپرده‌ها و کسور
- بخش ۴: بدهی‌های ارزی، تسهیلات، اوراق و افشا
شرایط شناسایی ذخیره
ذخیره بخشی از تعهدات فعلی است و از ۱۳۹۴ باید برآورد و به عنوان بدهی ثبت شود، به شرط آنکه سه شرط با هم برقرار باشد:
- واحد تعهد فعلی (قانونی یا عرفی) ناشی از رویداد گذشته داشته باشد.
- خروج منابع برای تسویه محتمل باشد.
- مبلغ به‌طور اتکاپذیر قابل برآورد باشد.
ذخایر مربوط به رویدادهای پیش از ۱۳۹۴ در مقابل تعدیلات سنواتی و مخارج قابل انتساب به دارایی در بهای تمام‌شده همان دارایی ثبت می‌شود. «ذخیره» کاهش ارزش دارایی و مطالبات مشکوک‌الوصول بدهی نیست و فقط مبلغ دفتری دارایی را تعدیل می‌کند. چگونگی محاسبه و برخورد با ابهام باید در یادداشت‌ها افشا شود. برای هزینه‌هایی که در مقابل ذخایر شناسایی می‌شوند تأمین اعتبار انجام نمی‌شود.
هزینه‌های معوق و سنوات قبل
در پایان سال، شناسایی هزینه‌های تحمل‌شده پرداخت‌نشده الزامی است؛ مثل حقوق معوق، آب و برق مصرفی بدون صورت‌حساب، یا سود و کارمزدی که سررسیدش نرسیده است. این بدهی‌های معوق بخشی از حساب‌های پرداختنی‌اند و ابهامشان کمتر از ذخایر است. ذخایر باید جدا گزارش شوند. هزینه‌های پرداخت‌نشده سال‌های قبل و اصلاح اشتباهات سنواتی در مقابل حساب تعدیلات سنواتی (یا دارایی مربوط) ثبت می‌شوند. سود تضمین‌شده تحقق‌یافته بدهی‌های بانکی هم در پایان سال شناسایی می‌شود. مبنای آن حاصل‌ضرب نرخ سود در مبلغ اصلی معوق بر حسب زمان تا تاریخ گزارشگری است.
ذخیره مرخصی استفاده‌نشده و مزایای پایان خدمت
ذخیره مرخصی در پایان هر دوره محاسبه می‌شود. چون سررسید معینی ندارد، بدهی غیرجاری است و مانده آن هر سال بر حسب استفاده کارکنان تعدیل می‌شود. ذخیره پایان خدمت هم هر سال متناسب با سنوات خدمت و بر اساس آخرین حقوق محاسبه می‌شود و تفاوت آن با مانده موجود هزینه دوره است (استاندارد ۱۰). ذخیره شناسایی‌نشده سال‌های قبل در مقابل تعدیلات سنواتی ثبت می‌شود.
ثبت ۴۱ (پایان سال مالی):
| بدهکار | بستانکار |
|---|---|
| هزینه مزایای پایان خدمت کارکنان | ذخیره مزایای پایان خدمت کارکنان |
| هزینه مرخصی استفاده‌نشده کارکنان | ذخیره مرخصی استفاده‌نشده کارکنان |
ثبت ۴۲ (هنگام پرداخت):
| بدهکار | بستانکار |
|---|---|
| ذخیره مزایای پایان خدمت کارکنان | بانک پرداخت هزینه / اختصاصی |
| ذخیره مرخصی استفاده‌نشده کارکنان |
ثبت ۴۲ همراه با ثبت‌های بودجه‌ای تأمین و مصرف اعتبار در زمان پرداخت انجام می‌شود. ذخیره پایان خدمت در صورت وضعیت مالی در بدهی‌های بلندمدت می‌آید و حصه جاری آن جدا گزارش می‌شود.
ذخیره احکام صادره از مراجع ذیصلاح
هنگام صدور حکم تعهدآور، حساب «ذخیره احکام صادره از مراجع ذیصلاح» به کار می‌رود. احکام سال‌های قبل که تسویه نشده‌اند در مقابل تعدیلات سنواتی ذخیره می‌شوند. ثبت ۱-۳۵:
| بدهکار | بستانکار |
|---|---|
| هزینه‌ها (به تفکیک طبقه‌بندی اقتصادی) | ذخیره احکام صادره از مراجع ذیصلاح |
دعاوی، قرارداد زیانبار و سایر ذخایر
- دعاوی حقوقی: احتمال محکومیت، امکان برآورد، پیشرفت رسیدگی، نظر مشاور حقوقی و تجربه واحد ارزیابی می‌شود. اگر محکومیت محتمل و برآورد ممکن باشد، ذخیره شناسایی می‌شود. در غیر این صورت به عنوان بدهی احتمالی افشا می‌شود. نمونه رهنمود: ادعای ۱٪ عوارض خاص شهرداری به مبلغ ۸۹۸ میلیون ریال که در کمیسیون حل اختلاف در جریان است.
- قرارداد زیانبار: اگر مخارج غیرقابل اجتناب از منافع قرارداد بیشتر شود، زیان آن ذخیره می‌شود. مثلا با لغو یک‌جانبه اجاره غیرقابل فسخ دوساله پس از یک سال، معادل یک سال باقی‌مانده ذخیره ثبت می‌شود.
- آلودگی محیط زیست: با وجود سه شرط ذخیره، جریمه و مخارج پاکسازی ذخیره می‌شود؛ وگرنه افشا می‌شود.
- مزایای اجتماعی: فقط وقتی ذخیره یا بدهی احتمالی دارد که واحد از دریافت‌کنندگان مابه‌ازای تقریبا برابر بگیرد. خدمات رایگان ذخیره ندارد.
- تجدید ساختار: فقط اگر پیش از تاریخ صورت وضعیت مالی اعلام عمومی یا شروع شده باشد، ذخیره دارد.
- ضمانت بدهی دیگران: بخشی که خروج منابعش برای ضامن محتمل است ذخیره می‌شود و بخشی که انتظار می‌رود دیگران بپردازند، بدهی احتمالی است.
سایر ذخایر با ثبت ۴۳ ثبت می‌شوند: هزینه‌ها / دارایی‌ها / موجودی‌ها بدهکار، سایر ذخایر بستانکار. افشای بدهی‌های احتمالی در شناخت و گزارشگری بدهی‌های احتمالی آمده است.
منبع: نظام حسابداری بخش عمومی نسخه ۱۴۰۵، رهنمود شناخت، اندازه‌گیری و گزارشگری بدهی‌ها و ذخایر — وزارت امور اقتصادی و دارایی
منبع : سایت حسابداری بیمارستان
کانال تلگرام @hospitalaccounting