سرانه بیمه روستایی و برنامه پزشک خانواده روستایی در دانشگاه‌های علوم پزشکی؛ مبنای قانونی، مسیر پرداخت و کسر از مبنای درآمد اختصاصی
سرانه بیمه روستایی همان منابعی است که برای اجرای برنامه پزشک خانواده روستایی (روستاها، عشایر و شهرهای زیر بیست هزار نفر) به دانشگاه‌های علوم پزشکی می‌رسد. این پول در حساب‌های دانشگاه به عنوان درآمد اختصاصی وارد می‌شود، ولی محل مصرف آن از قبل تعیین شده است؛ به همین دلیل در مصوبات هیأت امنا هر جا درصدی از درآمد اختصاصی برای مصرفی کنار گذاشته می‌شود، ابتدا درآمد دارو، تجهیزات و بیمه روستایی از مبنا کسر می‌شود.
مبنای قانونی
برنامه از مرداد ۱۳۸۴ شروع شد؛ در قانون بودجه همان سال تمام اعتبارات درمان روستاییان در اختیار سازمان بیمه خدمات درمانی قرار گرفت. ماده ۹۱ قانون برنامه چهارم استقرار بیمه سلامت با محوریت پزشک خانواده و نظام ارجاع و تعریف خدمات بیمه پایه درمانی روستاییان و عشایر معادل مناطق شهری را مقرر کرد. بند (س) ماده ۱۹۴ قانون برنامه پنجم بر «تعمیم و گسترش بیمه روستایی و پوشش صددرصد آن از طریق تقویت صندوق بیمه اجتماعی روستاییان و عشایر» تأکید دارد، ماده ۷۰ قانون برنامه ششم تأمین صددرصد حق بیمه این گروه‌ها را از بودجه سنواتی بر عهده دولت گذاشت و ماده ۷۴ همان قانون نظام ارجاع و پزشک خانواده را تکلیف کرد. در قانون برنامه هفتم مواد ۷۰ و ۷۳ مبنای دستورالعمل فعلی برنامه است.
منبع دوم، مالیات سلامت است. ماده ۳۷ قانون الحاق برخی مواد به قانون تنظیم بخشی از مقررات مالی دولت (۲) می‌گوید یک واحد درصد به عنوان مالیات سلامت به نرخ مالیات بر ارزش افزوده اضافه و به ردیف درآمدی بودجه واریز می‌شود و صد درصد آن «به پیشگیری و پوشش کامل درمان افراد ساکن در روستاها و شهرهای دارای بیست هزار نفر جمعیت و پایین‌تر و جامعه عشایری (در چهارچوب نظام ارجاع)» اختصاص می‌یابد. طبق همین ماده «هرگونه پرداخت هزینه‌های پرسنلی نظیر حقوق و مزایا، اضافه کار، کمک‌های رفاهی، پاداش، … کارانه، بهره‌وری … و هزینه‌های اداری … از این محل ممنوع می‌باشد».
صندوق مربوط اکنون «صندوق بیمه روستاییان و عشایر» در سازمان بیمه سلامت ایران است؛ تبصره ۱۷ قانون بودجه ۱۴۰۲ پوشش خدمات درمانی در دو صندوق بیمه سلامت همگانی و بیمه روستاییان و عشایر را بر عهده این سازمان گذاشته است. این صندوق با «صندوق بیمه اجتماعی کشاورزان، روستاییان و عشایر» که بیمه بازنشستگی است، یکی نیست.
سیاست‌گذاری و نظارت عالی بر برنامه با ستاد ملی برنامه پزشکی خانواده و نظام ارجاع به ریاست رئیس جمهور است؛ ستاد استانی به ریاست استاندار و دبیری رئیس دانشگاه علوم پزشکی مرکز استان تشکیل می‌شود و تصمیمات دارای بار مالی پیش از ابلاغ باید به تأیید سازمان برنامه و بودجه برسد (آیین‌نامه طرز کار ستاد ملی برنامه پزشکی خانواده و نظام ارجاع ۱۴۰۵).
مسیر پرداخت به دانشگاه
طبق مواد ۱۲ و ۱۳ دستورالعمل برنامه پزشکی خانواده روستایی و نظام ارجاع نسخه ۲۵، اعتبار برنامه در سال ۱۴۰۴ از دو محل تأمین می‌شود:
| محل | منبع | مبلغ ۱۴۰۴ | مصارف عمده |
|---|---|---|---|
| سهم سازمان بیمه سلامت | صندوق بیمه روستاییان و عشایر | ۸۱٬۰۰۰ میلیارد ریال | پزشک، دندانپزشک، ماما و بهورز، تغذیه، سلامت روان، مناطق خاص |
| سهم وزارت بهداشت | یک درصد مالیات بر ارزش افزوده (ماده ۳۷ قانون الحاق ۲) | ۱۰۰٬۰۰۰ میلیارد ریال | دارو، پاراکلینیک، ارتقای استاندارد، خودرو، مکمل و سایر |
اعتبار ماهانه به نسبت یک‌دوازدهم از سازمان برنامه و بودجه به وزارت، ظرف ۷۲ ساعت به سازمان بیمه سلامت، ظرف ۷۲ ساعت به اداره کل بیمه سلامت استان و سپس به دانشگاه می‌رسد. سازمان بیمه هر ماه ۸۰ درصد را علی‌الحساب و ۲۰ درصد را به صورت سه‌ماهه بر اساس نتایج پایش پرداخت می‌کند. مبلغ سرانه به ازای هر نفر در دستورالعمل نیامده است؛ برای ۶۴ شبکه منتخب نظام ارجاع، سرانه ماهانه را شورای عالی بیمه سلامت کشور تعیین و هیأت وزیران تصویب می‌کند. ساختار تجمیع منابع و نظام پرداخت در این شبکه‌ها: تامین مالی و خرید راهبردی در برنامه پزشک خانواده نسخه ۰۳؛ بخش سیاستی همین نسخه: نسخه ۰۳، بخش سیاستی.
کسر از مبنای درصدهای درآمد اختصاصی
تبصره ۴ ماده ۱۴ آیین‌نامه مالی و معاملاتی دانشگاه را مکلف می‌کند حداقل یک و تا سقف دو درصد از درآمد اختصاصی را «پس از کسر درآمد اختصاصی دارو و ملزومات مصرفی پزشکی و تجهیزات بیمارستانی و سرانه بیمه روستایی» به امور پژوهشی اختصاص دهد؛ عبارت کسر در اصلاحیه دور دوم ۱۳۹۸ به این تبصره اضافه شده است. همین قاعده هر سال در مصوبات هیأت امنا تکرار شده است: تا ۵ درصد سرجمع درآمد اختصاصی برای تملک دارایی‌های سرمایه‌ای و ۱ تا ۳ درصد برای امور آموزشی (دوسوم) و فرهنگی و دانشجویی (یک‌سوم)، هر دو «پس از کسر درآمد اختصاصی دارو و تجهیزات و بیمه روستایی (پزشک خانواده)»؛ نمونه‌ها: مصوبات هیأت امنا ۱۴۰۳/۰۶/۲۴ (بندهای ۱ و ۶) و مصوبات هیأت امنا ۱۴۰۳/۱۲/۱۱ (بندهای ۱۷ و ۱۸).
در خود مصوبات دلیل کسر نوشته نشده، ولی دستورالعمل پزشک خانواده صریح است: درآمد برنامه پزشک خانواده روستایی بر اساس مصوبه هیأت امنای ۱۳۸۴ از شمول کسر ۵ درصد سهم ریاست دانشگاه معاف است، اعتبارات برنامه «از کسورات ناشی از مصوبات هیئت امنای دانشگاه‌ها … مستثنی» است و مصرف آن «منحصرا» در چارچوب تفاهم‌نامه و دستورالعمل وزارت مجاز و مصرف دیگر آن ممنوع است. پس این منابع اختصاص‌یافته‌اند و دانشگاه نمی‌تواند از آن برای مصارف دیگر سهم بردارد. درآمد دارو نیز همین وضع را دارد و طبق قانون بودجه به حساب جداگانه و فقط برای بازپرداخت هزینه دارو مصرف می‌شود. مشخص نشده که مبنای این درصدها درآمد پیش‌بینی‌شده در بودجه است یا درآمد وصولی؛ تنها در مصوبه سهم آموزش، مبنا «درآمد اختصاصی وصولی» سال قبل ذکر شده است.
دریافت، هزینه و گزارش
معاون توسعه مدیریت و منابع همه وجوه برنامه را به حساب خزانه واریز می‌کند و پس از برگشت به حساب تمرکز درآمد اختصاصی، معاون بهداشت را مطلع می‌کند. دستور هزینه به تفکیک شهرستان با معاونت بهداشت است و امور مالی بدون تأیید معاون بهداشت سند هزینه برنامه را نمی‌پذیرد. مراکز بهداشت درآمد برنامه را تا ۲۵ هر ماه به حساب درآمد دانشگاه واریز می‌کنند. اعتبار باید ظرف یک هفته از وصول و فقط طبق تفاهم‌نامه هزینه شود.
گزارش‌های لازم: فهرست هزینه‌ها هر شش ماه به اداره کل بیمه سلامت استان، مانده‌های ابتدای سال به تفکیک صندوق بیمه و مناطق روستایی و شهری، گزارش‌های فصلی و سالانه به مرکز مدیریت شبکه، و فهرست پرداخت‌های پرسنلی تا پنجم هر ماه. حسابرس مستقل باید درباره منابع و مصارف برنامه «بند مجزا» در گزارش به هیأت امنا داشته باشد. در سامانه سجاد هم درآمد سرانه بیمه روستایی ردیف جداگانه دارد (شیوه‌نامه ثبت درآمد در سامانه سجاد).
نیروهای برنامه پزشک خانواده و بیمه روستایی که طبق تبصره ۶ ماده ۳۱ آیین‌نامه اداری و استخدامی کارکنان غیرهیأت علمی به کار گرفته می‌شوند، تابع دستورالعمل خاص خود هستند.
منبع : سایت حسابداری بیمارستان
کانال تلگرام @hospitalaccounting