کمیته اقتصاد درمان بیمارستان و استاندارد مدیریت منابع مالی (الف-۱-۶)
کمیته اقتصاد درمان یکی از ۱۲ کمیته الزامی بیمارستان در اعتباربخشی ملی ویرایش ششم است و باید مستقل تشکیل شود. کار این کمیته با استاندارد الف-۱-۶ گره خورده است: «بیمارستان از مدیریت منابع مالی با رویکرد اقتصاد درمان و با تأکید بر حفظ ایمنی بیمار و کیفیت خدمات اطمینان حاصل می‌نماید.» این استاندارد ۱۲ سنجه دارد.
جایی که کتاب صراحتا کمیته اقتصاد درمان را نام برده است
- تعیین دامنه و شاخص‌های بهینگی تخت‌های بستری و تحلیل نتایج اندازه‌گیری آن‌ها باید در کمیته اقتصاد درمان و با هدایت تیم رهبری بررسی شود (الف-۱-۶-۱).
- همین کار برای بهینگی اتاق‌های عمل (الف-۱-۶-۲).
- گزارش تحلیلی هزینه تمام‌شده خدمات پایه و لوازم مصرفی مشترک بخش‌های بستری حداکثر هر ۳ ماه با محوریت کمیته اقتصاد درمان تهیه می‌شود (الف-۱-۶-۹).
۱۲ سنجه استاندارد الف-۱-۶
۱ تا ۳: بهینگی تخت، اتاق عمل و گروه‌های پزشکی
برای هر کدام دامنه بهینگی و شاخص تعریف، اندازه‌گیری و تحلیل، و برنامه بهبود اجرا و پایش می‌شود. به گفته کتاب، اول باید مرجع بهینگی تعریف شود؛ مهم‌ترین مرجع کارآیی نسبت به هزینه یا سود (به ازای بخش یا حتی پزشک) با حفظ اصول ایمنی و کیفیت است و مثلا ضریب اشغال تخت به‌تنهایی کافی نیست. در اتاق عمل، مرجع نسبت زمان استفاده از اتاق به معادل تمام‌وقت (FTE) است؛ برنامه زمان‌بندی اتاق عمل باید حداقل یک اتاق خالی برای موارد اورژانسی داشته باشد و منابع هر عمل (نیرو، تجهیزات، رزرو خون و تخت ویژه، پروتز) از قبل مشخص شود.
۴ و ۵: بستری مجدد و ترخیص با مسئولیت شخصی
موارد بستری مجدد بدون برنامه (بستری ناخواسته ظرف یک ماه پس از ترخیص) از HIS استخراج، به تفکیک بخش، سرویس و تشخیص تحلیل و برای آن اقدام اصلاحی اجرا می‌شود؛ بیماران با برنامه قبلی، روان‌پزشکی، شیمی‌درمانی و دیالیز جزو این تعریف نیستند. ترخیص با مسئولیت شخصی هم به تفکیک بخش ثبت و علت‌یابی می‌شود.
۶: افزایش درآمد و جذب منابع
- شناسایی کانون‌های درآمدی و برآورد ظرفیت درآمدزایی هر کانون (مثلا با سری زمانی)
- تحلیل عوامل افزایش یا کاهش درآمد و مقایسه درآمد محقق‌شده با مقدار مطلوب
- جذب و هزینه‌کرد منابع مشارکت‌های مردمی و خیریه در چارچوب ضوابط
کتاب تأکید می‌کند که سیاست‌های درآمدی نباید اولویت پذیرش بیمار را تغییر دهد؛ اولویت با فوریت بالینی است، نه نوع بیماری یا صرفه اقتصادی. برنامه‌های حیاتی بیمارستان (تجهیزات ضروری، مصرفی، منابع فرایندهای اصلی) هم نباید به کمک خیرین وابسته باشد. مدیر مالی گزارش تحلیلی تأمین و مصرف اعتبارات را حداقل هر سه ماه یک بار به تیم رهبری ارائه می‌کند و انحراف از بودجه و دلایل آن بررسی می‌شود. (درباره هدایای خیرین: گواهی مالیاتی هدایای خیرین)
۷: ممیزی مالی صورتحساب بیماران
- محاسبه دقیق خدمات تشخیصی، درمانی و رفاهی و صدور صورتحساب
- تعیین دقیق پرداخت از جیب بیماران دارای بیمه پایه و تکمیلی
- محاسبه و پایش فصلی کسورات بیمه‌ای
- برنامه مدون برای کاهش پرداخت از جیب و کسورات، اجرا و سنجش اثربخشی آن
در تحلیل کسورات باید معلوم شود مبلغ کسور در هر بخش چقدر است، علت آن چیست و در کدام خدمات بیشتر رخ می‌دهد؛ ثبت عدد کافی نیست. نمونه اقدام اصلاحی: اصلاح فرایند ثبت خدمات، آموزش کارکنان، کنترل پرونده پیش از ارسال به بیمه و بازنگری فرایند صدور صورتحساب.
۸: هزینه خدمات گلوبال
- گزارش تحلیلی هزینه تمام‌شده هر خدمت گلوبال
- تعیین حداقل، حداکثر و میانگین مصرف ملزومات، دارو و زمان هر خدمت گلوبال
- تحلیل هزینه تمام‌شده به تفکیک پزشک و میزان انحراف از مقادیر پایه
- برنامه انطباق میانگین هزینه تمام‌شده با تعرفه ابلاغی، بدون آسیب به ایمنی بیمار
۹: سهم هتلینگ برای خدمات پایه و لوازم مصرفی مشترک
طبق کتاب، هزینه خدمات پایه و لوازم مصرفی مشترک بخش‌های بستری ضریبی از هتلینگ است که جداگانه در صورتحساب به عنوان خدمات پرستاری منظور می‌شود:
| بخش | سهم |
|---|---|
| تخت سوختگی | ۱۲٪ تعرفه هتلینگ |
| بخش‌های ویژه کودکان، عمومی، نوزادان و ریه | ۴٫۲٪ تعرفه هتلینگ |
| بخش ویژه سوختگی | ۸٫۴٪ تعرفه هتلینگ |
| اتاق عمل | ۴۰٪ جزء فنی ارزش ریالی کای جراحی |
| سایر بخش‌ها | ۶٪ تعرفه هتلینگ (تخت) |
گزارش هزینه تمام‌شده این اقلام به تفکیک بخش تهیه و برای انطباق هزینه و درآمد آن برنامه اجرا می‌شود. خرید اقلام نامرغوب یا استفاده ناکافی از این اقلام برای صرفه‌جویی، ایمنی بیمار و کارکنان را تهدید می‌کند.
۱۰ و ۱۱: تأمین و نگهداری کالا و دارو؛ بدون کمبود
فرایند تأمین و نگهداری کالا، ملزومات، دارو و تجهیزات تدوین و طبق دستورالعمل انبارش ایمن اجرا می‌شود؛ نقطه سفارش، ذخیره حیاتی و حداکثر سفارش هر قلم تعیین می‌شود. معیار اصلی: هیچ موردی از ارجاع بیمار یا همراه برای تهیه دارو و تجهیزات به خارج از بیمارستان دیده نشود. تهیه داروها و تجهیزات گران‌قیمت طبق مصوبه کمیته درمان، دارو و تجهیزات پزشکی است.
۱۲: انتخاب و نظارت بر پیمانکاران
- انتخاب پیمانکار با رعایت صرفه و صلاح و قوانین مالی و معاملاتی و معیارهای کیفی تخصصی
- درج الزام رعایت استانداردهای اعتباربخشی در متن قرارداد
- تعیین ناظر، نحوه نظارت و سازوکار جریمه یا فسخ
- ارزیابی دوره‌ای پیمانکار و پرداخت حق‌الزحمه بر اساس گزارش ناظر
- گزارش تحلیلی نظارت به تیم رهبری و سنجش رضایت پیمانکاران از همکاری با بیمارستان
پرداخت به‌موقع حق‌الزحمه پیمانکار هم جزو انتظارات این سنجه است (مقایسه کنید: صورت‌وضعیت تأییدشده ولی پرداخت‌نشده).
ملاحظات ایمنی در برنامه‌های مدیریت هزینه
کتاب پنج خط قرمز را برای هر برنامه کاهش هزینه تعیین کرده است: کاهش یا تعدیل نیروی انسانی، تأمین دارو و تجهیزات، تأمین ملزومات حفاظت فردی و تجهیزات پزشکی نباید کمیت و کیفیت خدمت را پایین بیاورد، و ترخیص زودهنگام و غیرایمن برای کاهش هزینه ممنوع است.
منبع: راهنمای جامع استانداردهای اعتباربخشی ملی بیمارستان‌های ایران، ویرایش ششم، استاندارد الف-۱-۶.
منبع : سایت حسابداری بیمارستان
کانال تلگرام @hospitalaccounting