اختیارات مالی هیأت امنا و هیأت‌رئیسه دانشگاه‌های علوم پزشکی؛ چه تصمیمی با کدام مرجع است؟
در دانشگاه‌های علوم پزشکی بسیاری از تصمیمات مالی در اختیار رئیس دانشگاه یا معاون توسعه به تنهایی نیست و بسته به موضوع، به تصویب هیأت امنا یا تصمیم یا موافقت هیأت‌رئیسه نیاز دارد. مبنای این تقسیم ماده ۷ قانون تشکیل هیأت‌های امنا، قانون نحوه انجام امور مالی و معاملاتی دانشگاه‌ها (۱۳۶۹) و ماده ۱ قانون احکام دائمی است که دانشگاه را بدون الزام به قانون محاسبات و فقط در چارچوب آیین‌نامه‌های مصوب هیأت امنا اداره می‌کند. هیأت امنا مرجع سیاست‌گذاری و تصمیمات مالی کلان است و هیأت‌رئیسه، مرکب از رئیس دانشگاه و معاونان، در امور اجرایی مشخصی که آیین‌نامه به آن سپرده تصمیم می‌گیرد.
اختیارات مالی هیأت امنا
طبق ماده ۷ قانون تشکیل هیأت‌های امنا، تصویب بودجه و بودجه تفصیلی، حساب‌ها و ترازنامه سالانه، نحوه وصول و مصرف درآمدهای اختصاصی، تعیین حسابرس و خزانه‌دار و تصویب آیین‌نامه مالی و معاملاتی با هیأت امناست. اصلاحیه بودجه تفصیلی (ماده ۲۵) و جابه‌جایی اعتبار میان طرح‌های تملک دارایی (ماده ۲۸) نیز تصویب هیأت امنا را می‌خواهد.
در آیین‌نامه مالی و معاملاتی این موارد هم با هیأت امناست: انتخاب و عزل مدیر امور مالی که طبق اصلاح ۱۴۰۴/۰۹/۲۶ تبصره ۴ ماده ۹ انتخاب متوالی او حداکثر برای یک دوره دیگر ممکن است؛ تصویب حسابرس سالانه از بین سه استعلام و تصمیم درباره هر بند گزارش حسابرسی (ماده ۱۲)؛ پرداخت کمک، هدایا و اعانه بیش از ده درصد اعتبارات (ماده ۴۷)؛ پرداخت دیون بر اساس مصوبات هیأت امنا (ماده ۵۴)؛ بهره‌برداری از ظرفیت‌ها و دارایی‌های بلااستفاده (ماده ۲۰)؛ فروش، معاوضه و رهن اموال غیرمنقول (تبصره ماده ۹۱)؛ ایجاد شرکت دانش‌بنیان (ماده ۱۰۱)؛ شیوه‌نامه قیمت تمام‌شده (متمم ماده ۵۵)؛ جبران نقصان و تفریط ابواب‌جمعی با نظر کمیته مالی منتخب هیأت امنا (ماده ۱۰۳) و تصمیم درباره کسری و اضافات بیش از سقف معاملات متوسط (ماده ۴۹). سقف و جدول شهریه دانشجویان شهریه‌پرداز نیز با هیأت امناست و تفسیر آیین‌نامه با رئیس هیأت امنا (ماده ۱۰۶).
هیأت امنا گزارش‌گیرنده نیز هست: فهرست حساب‌های بانکی (ماده ۶)، معاملات اعضای هیأت امنا و هیأت‌رئیسه و بستگان درجه اول آنان (ماده ۱۰۰) و دستور پرداخت خلاف مقررات که هیأت امنا در صورت تأیید تخلف آن را به دیوان محاسبات اعلام می‌کند (ماده ۹۰).
اختیارات مالی هیأت‌رئیسه
هیأت‌رئیسه بودجه تفصیلی را تصویب نمی‌کند و پیشنهاد بودجه سالانه را از طریق رئیس دانشگاه به هیأت امنا می‌دهد، اما آیین‌نامه این اختیارات را مستقیما به آن داده است: صدور ماهانه مجوز خرج بر مبنای یک‌دوازدهم اعتبارات تا تصویب بودجه (ماده ۲۶)؛ موافقت با قراردادهای بلندمدت که تعهدات آن در بودجه تفصیلی سال‌های بعد پرداخت می‌شود (ماده ۴۸)؛ تصمیم درباره کسری و اضافات تا سقف معاملات متوسط (ماده ۴۹)؛ مصرف مانده اعتبارات سنوات قبل اعم از نقدینگی و مطالبات (ماده ۵۲)؛ تعیین دست‌کم ده درصد واحدها به‌عنوان واحد اجرایی مستقل، تعیین اختیارات آن‌ها و دریافت گزارش چهارماهه مدیر مالی (مواد ۲ و ۱۰)؛ امضای صورت‌های مالی نهایی توسط اکثریت اعضا (ماده ۴)؛ تشخیص معاملات محرمانه (بند ۹ تبصره ماده ۵۵)؛ تعیین برنده در صورت برابری پیشنهادها (ماده ۷۲)؛ تأیید ترک تشریفات مناقصه بیش از صد برابر نصاب جزئی (ماده ۷۸) و منظور کردن اسنادی که بر اثر سرقت یا حوادث از بین رفته به هزینه قطعی (ماده ۱۰۴). تعیین میزان تخفیف، تقسیط و برگشت شهریه نیز در سقف جدول هیأت امنا طبق شیوه‌نامه مصوب هیأت‌رئیسه است.
مرز با اختیار رئیس دانشگاه
چند اختیار با شخص رئیس دانشگاه است، نه هیأت‌رئیسه: پرداخت تعهدات پرداخت‌نشده سال قبل پیش از تصویب بودجه سال بعد با «تشخیص رئیس مؤسسه» (ماده ۵۱؛ در آیین‌نامه ۱۳۸۵ این اختیار با هیأت‌رئیسه بود)، مصرف سه درصد اعتبارات (تبصره ۳ ماده ۱۴) و پرداخت کمک و هدایا تا ده درصد اعتبارات (ماده ۴۷).
قیدهای حاکم بر هیأت امنا و هیأت‌رئیسه
طبق تبصره ۳ ماده ۱ احکام دائمی و ماده ۱۱ قانون الحاق ۲ هیأت امنا نمی‌تواند بیش از منابع، برای سال تصمیم‌گیری و سال‌های بعد تعهد بگذارد؛ ماده ۷۱ احکام دائمی و بند «ت» ماده ۱۸ برنامه هفتم هر تصمیم دارای بار مالی بدون پیش‌بینی در بودجه را ممنوع می‌کنند و مصوبه ۱۴۰۴/۰۹/۲۶ هیأت امنا به‌کارگیری هر نوع نیرو را جز با مجوز وزارت ممنوع کرده است. اختیارات هیأت‌رئیسه هم مقید است: قرارداد بلندمدت ماده ۴۸ باید پشتوانه بودجه تفصیلی سال‌های بعد و منابع مالی «در مدت قرارداد» (ماده ۶۱) را داشته باشد و طبق تبصره ماده ۵۲ پس از پایان سال، پرداخت در حساب‌های سال قبل ممنوع است.
جدول مراجع تصمیم
| موضوع | ماده | مرجع |
|---|---|---|
| تصویب بودجه سالانه و بودجه تفصیلی | ماده ۷ قانون هیأت امنا، ماده ۲۱ | هیأت امنا |
| اصلاحیه بودجه تفصیلی | ماده ۲۵ | هیأت امنا |
| جابه‌جایی اعتبار طرح‌های تملک | ماده ۲۸ | هیأت امنا |
| انتخاب، عزل و انتخاب مجدد مدیر امور مالی | ماده ۹ | هیأت امنا |
| انتخاب حسابرس و تصمیم درباره گزارش حسابرسی | ماده ۱۲ | هیأت امنا |
| واگذاری و فروش ظرفیت‌ها و دارایی‌های بلااستفاده | ماده ۲۰ | هیأت امنا |
| فروش، معاوضه و رهن اموال غیرمنقول | ماده ۹۱ | هیأت امنا |
| کمک و هدایا بیش از ده درصد اعتبارات | ماده ۴۷ | هیأت امنا |
| کسری و اضافات بیش از سقف معاملات متوسط | ماده ۴۹ | هیأت امنا |
| نقصان و تفریط ابواب‌جمعی امور مالی | ماده ۱۰۳ | کمیته مالی منتخب هیأت امنا |
| سقف و جدول شهریه | مصوبات هیأت امنا | هیأت امنا |
| ترک تشریفات بیش از دویست برابر نصاب جزئی | ماده ۷۸ | هیأت‌رئیسه و سپس هیأت امنا |
| مجوز خرج یک‌دوازدهم تا تصویب بودجه | ماده ۲۶ | هیأت‌رئیسه |
| قرارداد بلندمدت | ماده ۴۸ | هیأت‌رئیسه |
| کسری و اضافات تا سقف معاملات متوسط | ماده ۴۹ | هیأت‌رئیسه |
| مصرف مانده اعتبارات سنوات قبل | ماده ۵۲ | هیأت‌رئیسه |
| تعیین واحد اجرایی مستقل و اختیارات آن | مواد ۲ و ۱۰ | هیأت‌رئیسه |
| معاملات محرمانه | ماده ۵۵ | هیأت‌رئیسه |
| ترک تشریفات بیش از صد برابر نصاب جزئی | ماده ۷۸ | هیأت‌رئیسه |
| هزینه قطعی اسناد از بین رفته | ماده ۱۰۴ | هیأت‌رئیسه |
| تخفیف، تقسیط و برگشت شهریه | مصوبات هیأت امنا | هیأت‌رئیسه (شیوه‌نامه) |
| پرداخت تعهدات سال قبل تا تصویب بودجه | ماده ۵۱ | رئیس دانشگاه |
| سه درصد اعتبارات | تبصره ۳ ماده ۱۴ | رئیس دانشگاه |
| کمک و هدایا تا ده درصد اعتبارات | ماده ۴۷ | رئیس دانشگاه |
نکته کاربردی
پیش از طرح هر موضوع مالی، عبارت آیین‌نامه را ببینید: «تصویب هیأت امنا»، «تصویب هیأت‌رئیسه»، «موافقت هیأت‌رئیسه»، «تشخیص هیأت‌رئیسه»، «تشخیص رئیس مؤسسه» یا «گزارش به هیأت امنا»؛ هر کدام سطح متفاوتی از اختیار را نشان می‌دهد و هیأت‌رئیسه نمی‌تواند در موضوعی که آیین‌نامه تصویب هیأت امنا را لازم دانسته، جای هیأت امنا تصمیم بگیرد.
منبع : سایت حسابداری بیمارستان
کانال تلگرام @hospitalaccounting