ماده ۵۱ آیین‌نامه مالی و معاملاتی؛ تعهد و پرداخت تا پایان سال مالی و تعهدات پرداخت‌نشده
متن ماده ۵۱
ماده ۵۱ — اعتبارات و منابع مالی مؤسسه در قالب بودجه تفصیلی تا آخر سال مالی قابل تعهد و پرداخت است، هر مقدار از تعهدات که تا آخر سال مالی مربوط پرداخت نشده باشد از محل منابع مالی و اعتبارات مؤسسه که در بودجه تفصیلی سال بعد بدین منظور تأمین می‌شود پرداخت خواهد شد. تا زمان تصویب در هیأت امناء با تشخیص رییس مؤسسه و در قالب این آیین‌نامه پرداخت می‌گردد.
سابقه و قانون مادر
در آیین‌نامه ۱۳۸۵ موضوع ماده «اعتبار مصوب» بود و پرداخت پیش از تصویب بودجه «با تشخیص هیأت رئیسه» انجام می‌شد؛ بازنویسی آیین‌نامه که از ۱۳۹۰/۰۷/۲۴ اجرا شد، آن را به «اعتبارات و منابع مالی» و «تشخیص رئیس مؤسسه در قالب این آیین‌نامه» تغییر داد و متن از آن پس اصلاحی نداشته است.
مبنای مستقیم ماده، ماده ۴ قانون نحوه انجام امور مالی و معاملاتی دانشگاه‌ها (۱۳۶۹) است: اعتبارات تا آخر سال قابل تعهد و پرداخت است و «مانده وجوه اعتبارات مصرف نشده هر سال به سال بعد منتقل و ضمن بودجه تفصیلی آن سال مؤسسه منظور خواهد شد». ماده ۵۱ از نظر لفظ به ماده ۶۳ قانون محاسبات عمومی نزدیک است که تعهدات پرداخت‌نشده را از اعتبار «تعهدات پرداخت نشده بودجه مصوب سال‌های قبل» پرداختنی می‌داند، اما در دستگاه‌های دولتی مانده به خزانه برمی‌گردد و ماده ۶۳ فقط تعهدی را که «در حدود اعتبار مصوب» ایجاد شده می‌پذیرد. تبصره ۳ قانون اصلاح مواد ۶۳ و ۶۴ نیز دانشگاه‌ها را «کماکان» تابع قانون ۱۳۶۹ و آیین‌نامه‌های خود دانسته است.
مواد مکمل
طبق ماده ۲۶، اگر بودجه تفصیلی در شروع سال تصویب نشده باشد، تا زمان تصویب هر ماه با تصویب هیأت رئیسه مجوز خرج بر مبنای یک‌دوازدهم اعتبارات صادر می‌شود. ماده ۵۲ پرداخت از «مانده اعتبارات سنوات قبل اعم از نقدینگی و مطالبات» را با تصویب هیأت رئیسه مجاز می‌داند و طبق تبصره آن (اصلاحی ۱۳۹۱) پس از پایان سال پرداخت در قالب اعتبارات سال قبل و اعمال آن در حساب‌های سال قبل ممنوع است و واحدها باید مانده وجوه مصرف‌نشده را تا پایان سال به امور مالی برگردانند. ماده ۵۴ نیز بدهی سنوات گذشته‌ای را که «بدون اختیار مؤسسه» ایجاد شده (احکام قطعی، برق، آب، مخابرات و مانند آن) با درج در بودجه تفصیلی قابل پرداخت می‌داند.
قید تعهد بیش از منابع
ماده ۵۱ راه پرداخت تعهد ایجادشده است، نه اجازه ایجاد تعهد بی‌پشتوانه: طبق تبصره ۳ ماده ۱ قانون احکام دائمی و ماده ۱۱ قانون الحاق ۲ هیأت امنا نمی‌تواند بیش از منابع، برای سال تصمیم‌گیری و سال‌های بعد تعهد بگذارد، بند ۲ ماده ۲۶ همان قانون ایجاد بدهی بابت تعهدات زائد بر اعتبار را منع کرده و بند «ت» ماده ۱۸ برنامه هفتم هر بار مالی بدون پیش‌بینی در بودجه را ممنوع و مسئولیت آن را با بالاترین مقام و مدیران مالی می‌داند.
ثبت و کنترل
در حسابداری تعهدی، کالا و خدمت تحویل‌شده تا پایان سال هزینه همان سال و بدهی پرداختنی است و تعهد مازاد بر اعتبار در «ذخیره تعهدات هزینه‌ای» می‌نشیند؛ پرداخت سال بعد فقط این بدهی را تسویه می‌کند. در بستن حساب‌ها (ثبت شماره ۴۴ نظام حسابداری) حساب‌های بودجه‌ای سال بعد با پسوند «انتقالی» و سطح تفصیلی سنواتی افتتاح می‌شوند و چک‌لیست خزانه‌داری تطبیق وجوه انتقالی و مصرف‌نشده و ثبت تعدیلات سنواتی را کنترل می‌کند.
یکی از علت‌های رایج تعهدات معوق بیمارستان دیرکرد بیمه‌هاست؛ طبق ماده ۳۸ قانون الحاق ۲ سازمان‌های بیمه‌گر باید ۶۰ درصد صورتحساب را ظرف دو هفته و بقیه را ظرف سه ماه بپردازند و در غیر این صورت ضرر و زیان معادل نرخ اوراق مشارکت بر عهده آن‌هاست.
ابهامات ماده ۵۱
مرز «تعهد پرداخت‌نشده» ماده ۵۱ با «دیون» ماده ۵۴، شمول ماده بر تعهد بیش از اعتبار و رابطه «تشخیص رئیس» در این ماده با «تصویب هیأت رئیسه» در مواد ۲۶ و ۵۲ روشن نیست.
منبع : سایت حسابداری بیمارستان
کانال تلگرام @hospitalaccounting