مدیریت منابع انسانی و حمایت از کارکنان بیمارستان
زیرمحور «الف-۳ مدیریت منابع انسانی و سلامت حرفه‌ای» در کتاب راهنمای جامع استانداردهای اعتباربخشی ملی بیمارستان‌های ایران (ویرایش ششم) شش استاندارد دارد. چهار استاندارد اول (جذب و به‌کارگیری، توانمندسازی، ارزشیابی و حمایت از کارکنان) به طور کامل و سنجه‌های حمایت از کارکنان در حوادث و بیماری‌های شغلی در ادامه آمده است.
استاندارد الف-۳-۱: کارکنان بر اساس ضوابط و مقررات مربوط و احراز توانمندی‌های لازم برای هر یک از مشاغل، جذب و به‌کارگیری می‌شوند.
سنجه الف-۳-۱-۱: به‌کارگیری بر اساس ضوابط، شرح شغل و شرایط احراز
به‌کارگیری کارکنان بر اساس ضوابط و مقررات مربوط، شرح شغل و شرایط احراز صورت می‌پذیرد. (سطح ۱، وزن ۱)
- به‌کارگیری پزشکان، پرستاران، نیروهای پاراکلینیک، پشتیبانی، اداری و مالی و خدمات، مطابق قوانین و مقررات وزارت بهداشت و کتاب طبقه‌بندی مشاغل
- برآورد نیروی انسانی مورد نیاز در کلیه رده‌های شغلی بر اساس روش‌های علمی/
دستورالعمل‌های بالادستی با محوریت مدیریت منابع انسانی - جذب و چینش نیروی انسانی در کلیه رده‌ها بر اساس برآورد صورت‌گرفته با محوریت مدیریت منابع انسانی
توضیحات کتاب: نسخه الکترونیکی کتاب «طرح طبقه‌بندی مشاغل دانشگاه‌های علوم پزشکی و خدمات بهداشتی و درمانی» توسط مسئول واحد منابع انسانی تهیه و به‌صورت الکترونیکی به بخش‌ها و واحدها اطلاع‌رسانی شود. اهم ضوابط به‌کارگیری کارکنان:
- به‌کارگیری نیروهای شاغل در بیمارستان بر اساس قوانین بالادستی سازمان مربوط
- ممنوعیت به‌کارگیری اعضای هیأت علمی تمام‌وقت جغرافیایی در بیمارستان‌های غیردانشگاهی
- ممنوعیت اشتغال اعضای هیأت علمی غیر تمام‌وقت جغرافیایی در بخش غیردانشگاهی در ساعات اداری
- ممنوعیت به‌کارگیری نیروهای مشمول طرح نیروی انسانی و نیروهای متخصص متعهد در بیمارستان‌های غیردانشگاهی یا بیمارستان‌های غیرموظفی
- ممنوعیت به‌کارگیری دستیاران، دانشجویان پزشکی و پرستاری و حرف وابسته در بیمارستان‌های غیردانشگاهی
(در سایت: طرح طبقه‌بندی مشاغل اختصاصی بهداشت و درمان ۱۴۰۴ و ضوابط و فرآیند جذب و استخدام کارکنان غیر هیأت علمی)
سنجه الف-۳-۱-۲: توجیه کارکنان جدیدالورود
فرایند توجیه کارکنان جدیدالورود تدوین شده و با محوریت مدیریت منابع انسانی اجرا می‌شود. (سطح ۱، وزن ۱)
- وجود فرایند مدون توجیه کارکنان جدیدالورود
- وجود مجموعه مدون کتابچه توجیهی برای معرفی شرایط عمومی و موارد اختصاصی هر بخش/
واحد و مقررات اداری و مالی - آگاهی کارکنان از کتابچه توجیهی در بخش‌ها/
واحدها - پایش فرایند توجیه کارکنان و اقدامات اصلاحی
توضیحات کتاب: مقررات داخلی در موضوع اداری مالی بیمارستان حداقل شامل شرح شغل، شرح وظایف، حقوق و مزایا، آیین‌نامه‌های انضباطی، نحوه ارزشیابی، ارتقای شغلی، ضوابط و مقررات مرخصی و خروج از خدمت است و فصلی از کتابچه توجیهی به کارکنان جدیدالورود اختصاص دارد. منشور حقوق بیماران و راهنمای عمومی اخلاق حرفه‌ای شاغلین حرف پزشکی و وابسته در کتابچه توجیهی درج (پیوست) می‌شود. کتابچه جدیدالورود اختصاصی توسط مدیریت پرستاری بر اساس شرایط اختصاصی بخش‌ها تدوین می‌شود. در بیمارستان‌هایی که مادران باردار یا مادر دارای فرزند زیر ۲ سال دارند، مفاد منشور کرامت مادری هم باید مد نظر قرار گیرد. توصیه می‌شود با توجه به استانداردهای بیمارستان سبز، کتابچه توجیهی به‌صورت فایل الکترونیک موجود باشد.
سنجه الف-۳-۱-۳: توانمندی‌های هر جایگاه شغلی
توانمندی‌های مورد نیاز به تفکیک جایگاه شغلی تعیین شده است و به‌کارگیری کارکنان بر اساس آن صورت می‌پذیرد. (سطح ۲، وزن ۱)
- تعیین حداقل مهارت‌های شغلی (عمومی، تخصصی و ارتباطی) به تفکیک جایگاه شغلی توسط مدیریت منابع انسانی با همکاری مسئولان بخش‌ها
- ارزیابی مهارت‌های شغلی کارکنان بر اساس روشی مدون
- تجزیه و تحلیل نتایج ارزیابی و اقدامات اصلاحی با مشارکت کمیته‌های مربوطه
- اطمینان از برخورداری کارکنان از توانمندی‌های لازم بر اساس روشی مدون (سالیانه)
توضیحات کتاب: علاوه بر شرایط خاص کتاب طبقه‌بندی مشاغل و شرایط احراز، توانمندی‌های خاصی مانند گذراندن دوره‌های آموزشی یا داشتن سوابق اجرایی مد نظر است؛ مثلا مسئول بانک خون به عنوان کارشناس آزمایشگاه شرح وظایف کلی دارد، اما توانمندی‌های اختصاصی آن می‌تواند شامل دوره هموویژیلانس و توانمندی‌های فردی باشد. برای مشاغل حساس مانند پرستار تریاژ، مسئول اتاق عمل، سوپروایزرها، سرپرستاران و مسئول بانک خون، فهرست توانمندی‌ها تعیین و قبل از به‌کارگیری احراز می‌شود. نیروهای جدیدالورود دوره استاد‌شاگردی را زیر نظر یک کارشناس ماهر طی می‌کنند و ارزیابی پایان دوره آشناسازی مبنای ادامه کار فرد در واحد است.
استاندارد الف-۳-۲: توانمندسازی کارکنان بر اساس آموزش‌های هدفمند، برنامه‌ریزی و اجرا می‌شود.
سنجه الف-۳-۲-۱: برنامه آموزشی سالانه
برنامه‌ریزی آموزشی سالیانه بر اساس برنامه توسعه فردی و نیازسنجی آموزشی، تدوین و اجرا می‌شود. (سطح ۲، وزن ۱٫۵)
- نیازسنجی آموزشی بر اساس روشی مدون با محوریت مدیریت منابع انسانی و مشارکت کارکنان و مسئولان
- تدوین برنامه آموزشی سالانه بر اساس نتایج نیازسنجی و برنامه‌های توسعه فردی
- اجرای برنامه‌های آموزشی به صورت الکترونیک/
حضوری - حمایت از کارکنان برای شرکت در کنگره‌ها، همایش‌ها و دوره‌های بازآموزی
- سنجش اثربخشی برنامه‌های آموزشی بر اساس الگوهای علمی و اقدامات اصلاحی
توضیحات کتاب: مسئولیت آموزش کارکنان بر عهده سه مرجع است: خود کارکنان، رؤسا/
سنجه الف-۳-۲-۲: انتصاب و جانشین‌پروری
انتصاب و جانشین‌پروری و انتقال تجربیات و اطلاعات در کلیه مشاغل مدیریتی بیمارستان، برنامه‌ریزی و بر اساس آن اقدام می‌شود. (سطح ۳، وزن ۱)
- تدوین دستورالعمل «انتصاب و ارتقا بر اساس شایستگی‌های دانشی، مهارتی و شواهد عملکردی افراد در مشاغل مدیریتی» توسط تیم رهبری و مدیریت و انجام انتصاب‌ها بر اساس آن
- تدوین دستورالعمل «انتقال دانش و تجربه در کلیه مشاغل مدیریتی بیمارستان»
- تعیین و معرفی جانشین شایسته با تعیین سطوح اختیارات مسئول واحد در غیاب وی، برای کلیه مشاغل مدیریتی و اجرای انتقال دانش به جانشین
توضیحات کتاب: در کتابچه مقررات داخلی بیمارستان در موضوع اداری و مالی، مدل‌های شایستگی مدیران و ارتقای شغلی کارکنان تبیین شود. ایجاد بانک اطلاعات کارکنان و مدیران و ثبت توانمندی‌ها و شایستگی‌های برجسته آن‌ها توصیه می‌شود.
استاندارد الف-۳-۳: ارزشیابی و نظارت بر عملکرد کارکنان در مسیر ارتقا و توسعه، برنامه‌ریزی و مدیریت می‌شود.
سنجه الف-۳-۳-۱: انطباق رفتار با ضوابط سازمانی
انطباق رفتار کارکنان با ضوابط سازمانی مدیریت می‌شود. (سطح ۲، وزن ۱)
- تعیین و اطلاع‌رسانی ارزش‌های سازمانی و مصادیق انضباطی کارکنان در کتابچه توجیهی
- پایش و کنترل موارد عدم انطباق و مدیریت آن‌ها برای پیشگیری از وقوع مجدد
توضیحات کتاب: تیم رهبری و مدیریت باید این اصل را مد نظر قرار دهد که کارکنان واجد صلاحیت ممکن است دچار اشتباه شوند؛ لذا مسئولین باید منطبق بر مبانی فرهنگ منصفانه عمل کنند. مدیریت موارد عدم انطباق شامل تشخیص صحیح، تحلیل و ریشه‌یابی علل، انجام و پایش اقدامات اصلاحی و مدیریت پیشگیرانه است.
سنجه الف-۳-۳-۲: ارزشیابی سالیانه
بر اساس نتایج ارزشیابی سالیانه کارکنان، اقدامات اصلاحی لازم برنامه‌ریزی و اجرا می‌شود. (سطح ۲، وزن ۱)
- آگاهی کارکنان از دستورالعمل ارزشیابی سالیانه
- اجرای فرایند ارزشیابی سالیانه بر اساس دستورالعمل
- تحلیل نتایج و اقدامات اصلاحی
- استفاده از نتایج ارزشیابی سالیانه کارکنان در برنامه‌ریزی‌های بیمارستان
توضیحات کتاب: دوره‌های آموزشی ارتقادهنده نقاط قابل بهبود کارکنان که در ارزشیابی شناسایی شده‌اند، در برنامه‌ریزی آموزشی لحاظ شود. بیمارستان‌های خصوصی و غیردانشگاهی می‌توانند از دستورالعمل ارزشیابی عملکرد مدیران و کارکنان دانشگاه‌های علوم پزشکی و فرم‌های مربوطه استفاده کنند.
سنجه الف-۳-۳-۳: کارکنان نمونه
کارکنان نمونه، بر اساس معیارهای کلیدی و مؤثر بر کیفیت عملکرد، شناسایی شده و مورد تشویق قرار می‌گیرند. (سطح ۳، وزن ۱)
- تدوین روش و تعیین ملاک‌های انتخاب کارکنان نمونه و آگاهی همه کارکنان از آن
- انتخاب کارکنان نمونه بر اساس روش تدوین‌شده
- اطلاع‌رسانی اسامی و قدردانی از ایشان به نحو مقتضی
این سنجه به انتخاب کارمند نمونه توسط سازمان‌های بالادستی ارتباطی ندارد و انتظار می‌رود بیمارستان به‌صورت داخلی اقدام کند.
استاندارد الف-۳-۴: بیمارستان برای حمایت از کارکنان برنامه‌های مدون داشته و بر اساس آن عمل می‌نماید.
سنجه الف-۳-۴-۱: پرونده پرسنلی
تشکیل پرونده‌های پرسنلی و نگهداری آن‌ها مدیریت و محرمانه بودن اطلاعات کارکنان رعایت می‌شود. (سطح ۱، وزن ۱)
- تدوین و رعایت دستورالعمل «تعیین حداقل محتوا و نحوه چیدمان پرونده پرسنلی» منطبق با قوانین سازمان‌های بالادستی
- فضای بایگانی منطبق بر استانداردها از نظر مساحت، دما، رطوبت و ملزومات و تجهیزات باکیفیت برای نگهداری اسناد پرسنلی
- رعایت اصل محرمانگی و تعیین سطح دسترسی‌ها با نظارت مدیر منابع انسانی
توضیحات کتاب: فهرست اوراق پرونده در قسمت داخلی جلد نصب و صفحات شماره‌گذاری و با جداکننده از هم جدا شود. فرم قرارداد کارکنان قراردادی و شرکتی و در بخش‌های غیردولتی، با امضای کارکنان و کارفرما/
سنجه الف-۳-۴-۲: حمایت حقوقی و رسیدگی به شکایات کارکنان
عملکرد و تصمیمات تیم رهبری و مدیریت بیانگر ارزش‌گذاری، توسعه و حمایت از کارکنان است. (سطح ۲، وزن ۱)
- فعال و کارآمد بودن نظام حمایتی حقوقی و قانونی در حوزه فعالیت‌های حرفه‌ای مانند بیمه مسئولیت مدنی، مشاوره حقوقی و …
- فعال و کارآمد بودن نظام رسیدگی به شکایات کارکنان
- فعال و کارآمد بودن نظام دریافت پیشنهادها
- فعال و کارآمد بودن نظام رضایت‌سنجی کارکنان
پایایی و روایی پرسشنامه‌های مورد استفاده باید توسط مدیریت منابع انسانی تأیید شده باشد. گزارش تحلیلی رضایت‌سنجی از کارکنان هر شش ماه یک بار از حداقل گزارش‌های تحلیلی لازم برای تیم رهبری است (الف-۱-۳-۱).
سنجه الف-۳-۴-۳: امکانات رفاهی
امکانات رفاهی بر اساس شاخص‌های عینی و ضوابط تعیین‌شده به کارکنان اختصاص می‌یابد. (سطح ۳، وزن ۱٫۵)
- پیش‌بینی امکانات رفاهی، برنامه‌های فرهنگی آموزشی و تفریحی برای کارکنان
- توزیع عادلانه امکانات رفاهی و فرهنگی بر اساس ملاک‌های معین
توضیحات کتاب: پیش‌بینی امکانات فوق برنامه‌ای برای تقویت انگیزش کارکنان، ایجاد فضای دوستی و همکاری صمیمانه و در نهایت ارتقای حس تعلق سازمانی بین کارکنان است. منظور از دسترسی عادلانه، آگاهی کارکنان از نحوه اطلاع‌رسانی عمومی و استفاده از امکانات رفاهی بر اساس ضوابط مشخص است. تعیین ملاک‌های معین برای استفاده کارکنان از امکانات رفاهی و برنامه‌های فرهنگی، آموزشی و تفریحی، مانند پیشنهادهای مؤثر، رضایت بیماران و سایر ملاک‌های مد نظر مدیران ارشد است. (در سایت: مزایای غیرمستمر و امور رفاهی کارکنان دانشگاه‌های علوم پزشکی — همه ۲۴ ماده با مبلغ ۱۴۰۵)
حمایت از کارکنان در حوادث و بیماری‌های شغلی (الف-۳-۶)
سنجه الف-۳-۶-۲: حوادث شغلی
حوادث شغلی کارکنان شناسایی شده و با حمایت بیمارستان مدیریت می‌شوند. (سطح ۱، وزن ۱)
- شناسایی و مستندسازی حوادث شغلی
- تحلیل علل ریشه‌ای حوادث شغلی و استفاده از درس‌آموخته‌ها در مدیریت پیشگیرانه خطر
- اقدامات اصلاحی بر اساس نتایج تحلیل و ارزیابی اثربخشی آن‌ها
- حمایت بیمارستان از کارکنان در زمان بروز حوادث شغلی مطابق ضوابط مربوط
سنجه الف-۳-۶-۳: بیماری‌های شغلی
بیماری‌های شغلی شناسایی شده و با حمایت بیمارستان مدیریت می‌شوند. (سطح ۲، وزن ۱)
- شناسایی گروه‌های شغلی در معرض خطر بیماری‌های شغلی و تعیین عوامل خطرآفرین
- ارزیابی و انجام معاینات شغلی کارکنان به تفکیک گروه‌های شغلی و بر اساس عوامل خطرآفرین
- شناسایی بیماری‌های شغلی بر اساس نتایج معاینات شغلی
- اقدامات اصلاحی و برنامه‌های بهبود بر اساس نتایج ارزیابی خطر و معاینات دوره‌ای
توضیحات کتاب: شناسایی پرسنل باردار یا دارای بیماری‌های خاص و انجام تمهیدات برای پیشگیری از مواجهه آن‌ها با عوامل زیان‌آور الزامی است. ثبت مستندات معاینات سلامت شغلی در سامانه جامع بازرسی مرکز سلامت محیط و کار انجام شود. واکسیناسیون کارکنان مرتبط برای بیماری‌هایی مانند آنفلوانزا و هپاتیت B توصیه می‌شود.
کمیته حفاظت فنی و بهداشت کار هم نتایج معاینات شغلی و حوادث شغلی را بررسی می‌کند: کمیته مدیریت خطر حوادث و بلایا و کمیته حفاظت فنی و بهداشت کار.
در سایت بخوانید
- نحوه محاسبه بیمه‌های کارکنان (عمر و حوادث، تامین اجتماعی، خدمات درمانی) و کسور بازنشستگی
- دستورالعمل شماره ۳۶ روابط کار درباره طبقه بندی مشاغل نیروهای شرکتی و منع تبعیض در پرداخت دستمزد
منبع: راهنمای جامع استانداردهای اعتباربخشی ملی بیمارستان‌های ایران، ویرایش ششم.
منبع : سایت حسابداری بیمارستان
کانال تلگرام @hospitalaccounting