ماده ۲۴ آیین‌نامه مالی و معاملاتی؛ تخصیص منابع به واحدهای اجرایی
متن ماده ۲۴
ماده ۲۴ (اصلاحی ۱۴۰۰) — تخصیص منابع به واحدهای اجرایی بر اساس سیاست‌های مالی و معاملاتی مؤسسه و تفاهم‌نامه‌های داخلی منعقده بر مبنای درآمدهای وصولی، تعهدشده و تخصیص منابع اعلام‌شده از محل منابع عمومی دولت و سایر منابع و همچنین مفاد بودجه تفصیلی در راستای اهداف عملیاتی مؤسسه توسط کمیته‌ای مرکب از رئیس مؤسسه، معاون توسعه مدیریت و منابع، معاون ذی‌ربط، مدیر امور مالی (خزانه‌دار)، مدیر بودجه با توجه به عملکرد واحدها تعیین و توسط رئیس مؤسسه یا مقام مجاز از طرف ایشان (طبق بند ۵ ماده ۱۰ این آیین‌نامه) ابلاغ می‌گردد. واحدهای اجرایی موظفند بر اساس برنامه و اعتبارات تخصیص‌یافته برای انجام امور مالی و معاملاتی و پشتیبانی و رفاهی خود اقدام نمایند و رئیس واحد اجرایی در این مورد در مقابل رئیس مؤسسه و سایر مراجع ذی‌ربط شخصا مسئول خواهد بود. در خصوص امور رفاهی و پشتیبانی مدیر امور پشتیبانی و رفاهی مؤسسه حسب مورد در کمیته شرکت می‌نمایند.
این ماده به موجب بند ۶ دستورات مشترک هیأت امنای دانشگاه‌های علوم پزشکی و خدمات بهداشتی درمانی — دور سوم سال ۱۴۰۰ اصلاح شده است.
نحوه اجرای تخصیص منابع
فرآیند تخصیص از تعیین سقف اعتبارات و تنظیم تفاهم‌نامه داخلی با واحدها شروع می‌شود. در تفاهم‌نامه، برنامه‌ها، اعتبارات و سهم اولیه واحد مشخص شده و پس از بررسی و توافق، برای اجرا ابلاغ می‌شود.
پس از ابلاغ یا وصول منابع، درخواست واحد با تفاهم‌نامه و موافقت‌نامه مربوط تطبیق داده می‌شود. سپس منبع تأمین اعتبار، تعهدات واحد و وضعیت نقدینگی دانشگاه بررسی شده و درخواست‌ها در کمیته تخصیص اولویت‌بندی می‌شوند. پس از تأیید کمیته، تخصیص به واحد ابلاغ و نسخه آن برای امور مالی نیز ارسال می‌شود. بنابراین مبلغ پیش‌بینی‌شده در تفاهم‌نامه یا مبلغ درخواستی واحد، به‌تنهایی به معنی تخصیص قطعی نیست.
مبنای تعیین سهم واحدها
طبق ماده ۲۲، تخصیص اعتبار باید متناسب با تفاهم‌نامه داخلی، قیمت تمام‌شده خدمات، عملکرد، حجم عملیات و خدمات ارائه‌شده واحد باشد. ماده ۲۳ نیز قیمت تمام‌شده را شامل هزینه‌های مستقیم، مواد، سربار، استهلاک و هزینه‌های عمومی و اداری می‌داند.
بند ۵ ماده ۱۰ نیز در تعیین سهم اعتباری واحدهای اجرایی، عواملی مانند پروژه‌های تحقیقاتی، نیروی انسانی، امکانات فیزیکی، وظایف محوله، شاخص‌های عملیاتی و صورت‌های مالی سال قبل را مورد توجه قرار داده است. بنابراین تخصیص منابع صرفا براساس درآمد یا بودجه سال قبل واحد انجام نمی‌شود.
در موافقت‌نامه‌های سال ۱۴۰۴ وزارت بهداشت نیز برنامه‌ها به خروجی و شاخص عملکرد قابل اندازه‌گیری متصل شده‌اند؛ مانند تعداد خدمات، تعداد افراد تحت پوشش یا میزان تحقق یک برنامه. از این رو، عبارت «با توجه به عملکرد واحدها» در ماده ۲۴ می‌تواند بر تحقق برنامه، حجم خدمت و خروجی قابل سنجش واحد استوار باشد.
نحوه تخصیص منابع مختلف
در اعتبارات عمومی، ابتدا اعتبار مصوب، اعتبار ابلاغی و میزان تخصیص بررسی شده و سپس سهم واحدها براساس سیاست‌های دانشگاه و تفاهم‌نامه داخلی تعیین می‌شود.
در درآمد اختصاصی، مبنا درآمد وصول‌شده است و پس از بررسی تعهدات، کسورات و سهم واحد، تخصیص در کمیته تعیین می‌شود. بنابراین درآمد وصولی واحد الزاما معادل اعتبار قابل تخصیص به همان واحد نیست.
سایر منابع نیز باید مطابق هدف و شرح هزینه‌کرد مندرج در ابلاغ مصرف شوند و اعتبارات تملک دارایی براساس اولویت پروژه و وضعیت پیشرفت آن تخصیص می‌یابند.
مصوبات مرتبط هیأت امنا
براساس بند ۱۴ مصوبات مشترک دور اول هیأت‌های امنای دانشگاه‌های علوم پزشکی در سال ۱۳۹۴، هزینه‌کرد درآمدهای عمومی و اختصاصی باید در چارچوب بودجه تفصیلی و در حد درآمد وصول‌شده انجام شود و حقوق و مزایای مستمر کارکنان در اولویت قرار دارد. همچنین منابعی که از ردیف‌های متمرکز، طرح تحول سلامت یا سایر ردیف‌های خاص دریافت می‌شوند باید طبق دستورالعمل‌های مربوط هزینه و در اصلاحیه بودجه منظور شوند.
در مصوبات سال ۱۳۹۷ نیز برای اعتبارات فرهنگی، دانشجویی و رفاهی محدودیت جابه‌جایی تعیین شده و دانشگاه مکلف شده است درصد مشخصی از شهریه دانشجویان شهریه‌پرداز را به امور فرهنگی، رفاهی و ورزشی اختصاص دهد. این موارد نشان می‌دهد بخشی از منابع دارای مصرف مشخص هستند و کمیته ماده ۲۴ نمی‌تواند محل مصرف آنها را آزادانه تغییر دهد.
همچنین در مصوبات مرتبط، پرداخت کمک برای پایان‌نامه‌های مورد تأیید در سقف اعتبارات آموزشی و پژوهشی و طبق دستورالعمل مربوط مجاز شناخته شده است؛ بنابراین این نوع اعتبارات نیز باید در همان چارچوب تخصیص یابند.
ارتباط تخصیص با تأمین اعتبار و بودجه
طبق ماده ۲۹، وجود اعتبار در بودجه به‌تنهایی برای واحد یا اشخاص ایجاد حق نمی‌کند و استفاده از آن باید در قالب تفاهم‌نامه داخلی و تخصیص‌های صادره باشد.
ماده ۴۰ نیز تأمین اعتبار را اختصاص تمام یا بخشی از اعتبار مندرج در بودجه تفصیلی برای انجام هزینه یا ایجاد تعهد تعریف کرده است. بنابراین بودجه مصوب، تخصیص و تأمین اعتبار مراحل مرتبط ولی جداگانه هستند.
ماده ۱۱ قانون الحاق برخی مواد به قانون تنظیم بخشی از مقررات مالی دولت (۲) نیز ایجاد تعهد بیش از منابع در اختیار را ممنوع کرده است؛ در نتیجه تخصیص ماده ۲۴ باید بر منابع واقعی و قابل اتکا استوار باشد.
پایش عملکرد
پس از تخصیص، عملکرد واحد با تفاهم‌نامه مقایسه می‌شود و مغایرت‌ها مورد بررسی قرار می‌گیرد. در صورت نیاز، تفاهم‌نامه اصلاح می‌شود و اگر تغییر برنامه یا منابع از حدود بودجه تفصیلی خارج باشد، اصلاحیه بودجه باید طی فرآیند مربوط انجام شود.
در نتیجه، ماده ۲۴ صرفا مجوز تقسیم منابع بین واحدها نیست؛ بلکه تخصیص باید بر مبنای بودجه تفصیلی، تفاهم‌نامه داخلی، منابع وصولی و ابلاغ‌شده، تعهدات، نقدینگی و عملکرد واحد انجام شود و نتیجه آن نیز در ادامه مورد پایش قرار گیرد.
منبع : سایت حسابداری بیمارستان
کانال تلگرام @hospitalaccounting