فسخ و خاتمه پیمان در شرایط عمومی پیمان؛ تفاوت‌ها، ضبط تضمین‌ها و محاسبه خسارت تأخیر ماده ۵۰
فسخ مجازات تقصیر پیمانکار است و خاتمه تصمیم کارفرما بدون تقصیر پیمانکار. نتیجه مالی این دو برای پیمانکار و برای ذیحساب کاملا متفاوت است: در فسخ، تضمین انجام تعهدات و سپرده حسن انجام کار ضبط و به خزانه واریز می‌شود؛ در خاتمه، آزاد می‌شود. احکام از مواد ۴۴ تا ۵۰ شرایط عمومی پیمان است.
فسخ و خاتمه در یک نگاه
| فسخ (مواد ۴۶ و ۴۷) | خاتمه (ماده ۴۸) | |
|---|---|---|
| علت | یکی از موارد ماده ۴۶، مانند تأخیر در تحویل کارگاه، شروع یا اتمام کار، تعطیل کار بیش از ۱۵ روز، واگذاری پیمان به ثالث | مصلحت کارفرما یا علل دیگر، بدون تقصیر پیمانکار؛ همچنین کاهش بیش از ۲۵ درصد، تعلیق بیش از سه ماه بدون موافقت پیمانکار و تکمیل ۱۲۵ درصد بدون قابلیت بهره‌برداری |
| تشریفات | ابلاغ موارد به پیمانکار، ۱۰ روز مهلت دفاع، سپس ابلاغ فسخ بدون تشریفات قضایی؛ در موارد بند الف ماده ۴۶ تأیید هیأت سه نفره و موافقت وزیر یا بالاترین مقام | ابلاغ خاتمه با تاریخ آماده‌کردن کارگاه برای تحویل، حداکثر ۱۵ روز |
| تضمین انجام تعهدات | ضبط و واریز به خزانه | آزاد طبق تبصره ۱ ماده ۳۴؛ آخرین صورت‌وضعیت موقت تا یک ماه پس از تحویل کار و با مصالح پای‌کار |
| سپرده حسن انجام کار | ضبط و واریز به خزانه | آزاد طبق ماده ۳۵، جداگانه برای قسمت تحویل موقت و قسمت تحویل قطعی |
| کارهای انجام‌شده | صورت‌برداری با نماینده پیمانکار ظرف یک هفته، وگرنه با نماینده دادگاه؛ صورت‌وضعیت قطعی طبق ماده ۴۰ | کار پایان‌یافته تحویل موقت، کار ناتمام تحویل قطعی؛ صورت‌وضعیت قطعی طبق ماده ۴۰ |
| مصالح پای‌کار | آنچه طبق مشخصات است با نرخ متعارف روز خرید به حساب طلب پیمانکار | همان؛ در صورت‌وضعیت قطعی |
| مصالح سفارش‌شده | کارفرما تا ۱۰ روز اقلام لازم را اعلام می‌کند و قرارداد خرید منتقل می‌شود | همان |
| تأسیسات موقت | در اختیار کارفرما، به ارزش مصالح بازیافتی؛ بدون هزینه برچیدن | در اختیار کارفرما، با توافق و با در نظر گرفتن پرداخت‌های قبلی؛ بدون هزینه برچیدن |
| ماشین‌آلات | اجاره با توافق برای مدت محدود؛ اگر پیمانکار بدهکار باشد، تملک به میزان طلب با ارزیابی کارشناس | — |
| هزینه حفاظت کارگاه | نصف‌نصف تا پایان صورت‌برداری؛ بیش از سه ماه با کارفرما | — |
| تعهدات پیمانکار به اشخاص ثالث | — | خسارت ناشی از خاتمه، پس از تأیید کارفرما به حساب بستانکاری پیمانکار |
فسخ در طرح‌های استانی (تبصره ۱۳۹۸)
در طرح‌هایی که تمام یا بخشی از اعتبار آن از بودجه عمومی استانی است و طرح‌های ملی استانی‌شده، کارفرما حداکثر دو هفته پس از پایان مهلت ده روزه پیمانکار، مستندات را به دبیرخانه شورای فنی استان می‌فرستد؛ نتیجه حداکثر دو هفته بعد اعلام می‌شود و دستگاه پس از دریافت مصوبه فسخ، بی‌درنگ آن را ابلاغ می‌کند (تبصره بند الف ماده ۴۷، بخشنامه ۹۸/
جایگزینی پیمانکار
اصلاحیه ۱۴۰۲/۰۸/۲۳: بند ۲-۲ پیوست بخشنامه ۱۰۲/۱۰۸۸-۵۴/۸۴۲ («دستورالعمل نحوه تکمیل و تنظیم موافقت‌نامه، شرایط عمومی و شرایط خصوصی پیمان‌ها و مقررات مربوط به آنها») با موضوع جایگزینی پیمانکار، فاقد اعتبار اعلام شد و انجام معامله و انعقاد قرارداد صرفا از طریق قانون برگزاری مناقصات و مقررات مرتبط میسر است؛ در صورت بروز شرایط خاصی که ادامه پیمان با پیمانکار مقدور نشود، طبق مفاد پیمان درباره خاتمه یا فسخ اقدام می‌شود.
مثال محاسبه خسارت تأخیر غیرمجاز (ماده ۵۰)
مدت پیمان با تمدیدها ۶۰۰ روز، مبلغ پیمان ۱۰۰٬۰۰۰ و مبلغ کارهای انجام‌شده تا آخرین روز مدت پیمان ۷۰٬۰۰۰ میلیون ریال است؛ پس مبلغ باقیمانده کار ۳۰٬۰۰۰ میلیون ریال است (بند ب-۴). یک دهم مدت پیمان ۶۰ روز و یک چهارم آن ۱۵۰ روز است. روزانه ۱۵ میلیون ریال (یک دو هزارم) تا روز ۶۰ و ۳۰ میلیون ریال (یک هزارم) از روز ۶۱ تا ۱۵۰. ارقام به میلیون ریال است.
| تأخیر غیرمجاز (روز) | روزهای نرخ یک دو هزارم | خسارت | روزهای نرخ یک هزارم | خسارت | روزهای بدون خسارت | جمع خسارت |
|---|---|---|---|---|---|---|
| ۴۵ | ۴۵ | ۶۷۵ | ۰ | ۰ | — | ۶۷۵ |
| ۱۰۰ | ۶۰ | ۹۰۰ | ۴۰ | ۱٬۲۰۰ | — | ۲٬۱۰۰ |
| ۲۰۰ | ۶۰ | ۹۰۰ | ۹۰ | ۲٬۷۰۰ | ۵۰ | ۳٬۶۰۰ |
تأخیر بیش از یک چهارم مدت پیمان، اگر پیمان ادامه یابد، خسارت بیشتری ندارد (بند ب-۳)؛ ولی همین تأخیر از موارد فسخ است (بند الف-۶ ماده ۴۶). اگر در اسناد پیمان خسارت بیشتری پیش‌بینی شده باشد، همان ملاک است (بند ب-۶).
مدت اجاره ماشین‌آلات پیمانکار پس از فسخ
پس از فسخ، کارفرما می‌تواند ماشین‌آلات پیمانکار را که برای اتمام کار لازم است با اجاره توافقی در اختیار بگیرد، ولی نه بیش از این مدت‌ها (بند د ماده ۴۷):
- ماشین‌آلات ثابت، مانند دستگاه مرکزی بتن، کارخانه آسفالت و ماشین‌آلاتی که نامشان در شرایط خصوصی آمده: مدت اختیار کارفرما برای اجاره = مدت اولیه پیمان × (۱ − مبلغ صورت‌وضعیت قطعی ÷ مبلغ پیمان) + ۳ ماه
- سایر ماشین‌آلات: ده ماه.
مثال: مدت اولیه پیمان ۲۰ ماه، مبلغ پیمان ۱۰۰٬۰۰۰ و مبلغ صورت‌وضعیت قطعی ۶۰٬۰۰۰ میلیون ریال. مدت اجاره ماشین‌آلات ثابت حداکثر ۲۰ × (۱ − ۶۰٬۰۰۰ ÷ ۱۰۰٬۰۰۰) + ۳ = ۲۰ × ۰/
آنچه ذیحساب کنترل می‌کند
- راهنمای کنترل افزایش، کاهش، خاتمه، فسخ و تعلیق پیمان‌های عمرانی ۱۴۰۵، کنترل ۱۳: آیا برای فسخ پیمان، موضوع و دلایل آن به پیمانکار ابلاغ شده و موضوع فسخ پیمان در هیئت سهنفره تعیین‌شده توسط وزیر دستگاه اجرایی موردبررسی و تأیید قرار گرفته است؟
- راهنمای کنترل افزایش، کاهش، خاتمه، فسخ و تعلیق پیمان‌های عمرانی ۱۴۰۵، کنترل ۱۴: در خصوص طرح‌ها و پروژه‌های استانی آیا مهلت و نحوه ابلاغ فسخ دقیقا رعایت شده است؟
- راهنمای کنترل افزایش، کاهش، خاتمه، فسخ و تعلیق پیمان‌های عمرانی ۱۴۰۵، کنترل ۱۵: آیا کارفرما معادل ارزش مصالح و تجهیزات و ماشین آلات و ابزار در اختیار گرفته برای ادامه کار پس از ابلاغ فسخ را، به حساب طلب پیمانکار منظور نموده است؟
- راهنمای کنترل افزایش، کاهش، خاتمه، فسخ و تعلیق پیمان‌های عمرانی ۱۴۰۵، کنترل ۱۶: آیا پس از ابلاغ فسخ پیمان تضامین انجام تعهدات و سپرده حسن‌انجام کار پیمانکار ضبط شده است؟
- راهنمای کنترل افزایش، کاهش، خاتمه، فسخ و تعلیق پیمان‌های عمرانی ۱۴۰۵، کنترل ۱۷: آیا پس از فسخ پیمان چنانچه پیمانکار به کارفرما بدهکار شود اقدامات قانونی برای تملک قطعی اموال پیمانکار در کارگاه انجام شده است؟
- راهنمای کنترل افزایش، کاهش، خاتمه، فسخ و تعلیق پیمان‌های عمرانی ۱۴۰۵، کنترل ۱۸: آیا پس از فسخ پیمان، مصالح و تجهیزات سفارش شده پیمانکار به کارفرما منتقل شده است؟
- راهنمای کنترل افزایش، کاهش، خاتمه، فسخ و تعلیق پیمان‌های عمرانی ۱۴۰۵، کنترل ۱۹: آیا پس از ابلاغ فسخ پیمان، هزینه نگهداری و حفاظت کارگاه محاسبه شده است؟
- راهنمای کنترل افزایش، کاهش، خاتمه، فسخ و تعلیق پیمان‌های عمرانی ۱۴۰۵، کنترل ۲۰: آیا پس از ابلاغ خاتمه پیمان، تحویل قطعی آن قسمت‌هایی از کارها که به پایان رسیده‌اند و یا تحویل موقت کارهایی که به پایان نرسیده‌اند، انجام شده است؟
- راهنمای کنترل افزایش، کاهش، خاتمه، فسخ و تعلیق پیمان‌های عمرانی ۱۴۰۵، کنترل ۲۱: آیا صورت‌وضعیت قطعی برای پیمان‌هایی که فسخ یا خاتمه داده شده‌اند، ارائه شده است؟
- راهنمای کنترل افزایش، کاهش، خاتمه، فسخ و تعلیق پیمان‌های عمرانی ۱۴۰۵، کنترل ۲۲: پس از فسخ پیمان، آیا در خصوص مصالح و تجهیزات موجود در کارگاه، مطابق مقررات مربوطه عمل شده است؟
- راهنمای کنترل افزایش، کاهش، خاتمه، فسخ و تعلیق پیمان‌های عمرانی ۱۴۰۵، کنترل ۲۳: آیا پس از ابلاغ خاتمه قرارداد، در خصوص تضمین انجام تعهدات و حسن‌انجام کار، مطابق مقررات مربوطه عمل شده است؟
- راهنمای کنترل اخذ و آزادسازی تضمینات ۱۴۰۵، کنترل ۲: آیا دستور مقام مجاز وجود دارد؟
- راهنمای کنترل اخذ و آزادسازی تضمینات ۱۴۰۵، کنترل ۹: آیا مقامات مجازبلامانع بودن آزادسازی را تایید کرده‌اند؟
بحث حقوقی انحلال و فسخ پیمان: بررسی مسائل حقوقی تعلیق، انحلال و بطلان پیمان در قراردادهای پیمانکاری. سرنوشت تضمین‌ها در حالت عادی: تضمین‌ها در شرایط عمومی پیمان.
متن مواد مرتبط شرایط عمومی پیمان
ماده ۴۴- ممنوعیت قانونی
پیمانکار اعلام می‌کند که در موقع عقد پیمان، مشمول قانون منع مداخله، مصوب بیست و دوم دیماه یکهزار و سیصد و سی و هفت نیست و در صورتیکه خلاف آن برای کارفرما محرز شود، پیمان فسخ و طبق ماده ۴۷ رفتار می‌شود.
هرگاه ضمن انجام کار تا تحویل موقت، پیمانکار به علل زیر، مشمول قانون پیش گفته شود:
الف) تغییراتی که در صاحبان سهام، میزان سهام، مدیران یا بازرسان شرکت پیمانکار پیش آید.
ب) تغییراتی که در دستگاه‌های دولت یا کارفرما پیش آید.
در حالت “ الف” پیمان فسخ و طبق ماده ۴۹ رفتار می‌شود. در حالت “ ب” به محض وقوع منع قانونی، پیمانکار مکلف است که مراتب را به کارفرما اعلام کند و در صورتی که مانع قانونی رفع نشود، کارفرما به پیمان خاتمه می‌دهد و طبق ماده ۴۸ با پیمانکار عمل می‌کند و اگر پیمانکار مراتب را به موقع به کارفرما اعلام نکند، پیمان فسخ و طبق ماده ۴۷ رفتار می‌شود.
ماده ۴۶- موارد فسخ پیمان
الف) کارفرما می‌تواند در صورت تحقق هر یک از موارد زیر، پیمان را طبق ماده ۴۷ فسخ کند.
الف-۱) تأخیر در تحویل گرفتن کارگاه از جانب پیمانکار بیش از مهلت تعیین شده در بند “ ب” ماده ۲۸.
الف-۲) تأخیر در ارائه برنامه زمانی تفصیلی به مدت بیش از نصف مهلت تعیین شده برای تسلیم آن.
الف-۳) تأخیر در تجهیز کارگاه برای شروع عملیات موضوع پیمان، بیش از نصف مدت تعیین شده در بند “ج” ماده ۴ موافقت‌نامه. فسخ پیمان در این حالت، در صورتی مجاز است که کارفرما قسمتی از پیش‌پرداخت را که باید بعد از تحویل کارگاه پرداخت کند، پرداخت کرده باشد.
الف-۴) تأخیر در شروع عملیات موضوع پیمان، بیش از یک دهم مدت اولیه پیمان یا دو ماه هر کدام که کمتر است.
الف-۵) تأخیر در اتمام هر یک از کارهای پیش‌بینی شده در برنامه زمانی تفصیلی، بیش از نصف مدت تعیین شده برای آن کار با توجه به ماده ۳۰.
الف-۶) تأخیر در اتمام کار به مدت بیش از یک چهارم مدت پیمان با توجه به ماده ۳۰.
الف-۷) عدم شروع کار پس از رفع وضعیت قهری موضوع ماده ۴۳ و ابلاغ شروع کار از سوی کارفرما.
الف-۸) بدون سرپرست گذاشتن کارگاه یا تعطیل کردن کار، بدون اجازه کارفرما، بیش از ۱۵ روز.
الف-۹) عدم انجام دستور مهندس مشاور برای اصلاح کارهای انجام شده معیوب، طبق بند “ د ” ماده ۳۲.
الف-۱۰) انحلال شرکت پیمانکار.
الف-۱۱) ورشکستگی پیمانکار یا توقیف ماشین‌آلات و اموال پیمانکار از سوی محاکم قضایی به گونه‌ای که موجب توقف یا کندی پیشرفت کار شود.
الف-۱۲) تأخیر بیش از یک ماه در پرداخت دستمزد کارگران، طبق بند “ و” ماده ۱۷.
الف-۱۳) هرگاه ثابت شود که پیمانکار برای تحصیل پیمان یا اجرای آن به عوامل کارفرما حق‌العمل، پاداش یا هدایایی داده است، یا آنها یا واسطه‌های آنها را در منافع خود سهیم کرده است.
ب) در صورت احراز موارد زیر، کارفرما پیمان را فسخ می‌کند.
ب-۱) واگذاری پیمان به شخص ثالث.
ب-۲) پیمانکار مشمول ممنوعیت قانونی ماده ۴۴ گردد، به استثنای حالت پیش‌بینی شده در بند “ ب” آن، برای شمول ماده ۴۸.
ماده ۴۷- اقدامات فسخ پیمان
الف) در صورتی که بعلت بروز یک یا چند مورد از حالت‌های درج شده در ماده ۴۶، کارفرما پیمان را مشمول فسخ تشخیص دهد، نظر خود را با ذکر مواردی که به استناد آنها پیمانکار را مشمول فسخ می‌داند، به پیمانکار ابلاغ می‌کند.
پیمانکار مکلف است که در مدت ۱۰ روز از تاریخ ابلاغ کارفرما، در صورتی که دلایلی حاکی از عدم انطباق نظر کارفرما با موارد اعلام شده داشته باشد، مراتب را به اطلاع کارفرما برساند. اگر ظرف مهلت تعیین شده، پاسخی از سوی پیمانکار نرسد یا کارفرما دلایل اقامه شده او را مردود بداند، کارفرما فسخ پیمان را به پیمانکار ابلاغ می‌کند و بدون احتیاج به انجام دادن تشریفات قضایی، به ترتیب مفاد این ماده، عمل می‌نماید.
در صورتیکه تصمیم کارفرما برای فسخ پیمان به استناد موارد درج شده در بند الف ماده ۴۶ باشد، موضوع فسخ پیمان باید بدوا به وسیله هیأتی متشکل از سه نفر به انتخاب وزیر یا بالاترین مقام سازمان کارفرما (در مورد سازمان‌هایی که تابع هیچ یک از وزارتخانه‌ها نیستند) بررسی و تأیید شود و مورد موافقت وزیر یا بالاترین مقام سازمان کارفرما قرار گیرد و سپس به پیمانکار ابلاغ شود.
تبصره (الحاقی ۱۳۹۸/۰۴/۰۹ – بخشنامه ۹۸/
ب) کارفرما تضمین انجام تعهدات و تضمین حسن‌انجام کار کسر شده را ضبط و به حساب خزانه واریز می‌کند و بی‌درنگ کارگاه، تأسیسات و ساختمان‌های موقت، مصالح و تجهیزات ماشین‌آلات و ابزار و تمام تدارکات موجود در آن را در اختیار می‌گیرد و برای حفاظت آن اقدام معمول می‌دارد. سپس بی‌درنگ از پیمانکار دعوت می‌کند که ظرف یک هفته نماینده‌ای برای صورت‌برداری و تهیه صورت‌مجلس کارهای انجام شده و تمام مصالح و تجهیزات ماشین‌آلات و ابزار و تمام تدارکات دیگر که در کارگاه موجود است، معرفی نماید. هرگاه پیمانکار از معرفی نماینده ظرف مدت تعیین شده خودداری کند یا نماینده معرفی شده از جانب او در موعد مقرر برای صورت‌برداری حاضر نشود، کارفرما به منظور تأمین دلیل، با حضور نماینده دادگاه محل، برای صورت‌برداری اقدام می‌نماید و پیمانکار حق هیچ‌گونه اعتراضی در این مورد را ندارد. پس از صورت‌برداری، پیمانکار بی‌درنگ، طبق ماده ۴۰، اقدام به تهیه صورت‌وضعیت قطعی از کارهای انجام شده می‌کند.
ج) کارفرما تأسیسات و ساختمان‌های موقت را که در کارگاه احداث شده و برای ادامه کار مورد نیاز است، در اختیار می‌گیرد و بهای آنرا برابر ارزش مصالح و تجهیزات بازیافتی که با توافق دو طرف تعیین می‌شود با توجه به اینکه در اینگونه موارد نباید وجهی بابت برچیدن کارگاه به پیمانکار پرداخت شود، به حساب طلب پیمانکار منظور می‌نماید. اگر تأسیسات و ساختمان‌ها پیش‌گفته در خارج از محل‌های تحویلی کارفرما ایجاد شده باشد، کارفرما بهای اجاره آنها را که با توافق دو طرف تعیین می‌شود، برای مدتی که به منظور تکمیل کار در اختیار خواهد داشت، به پیمانکار پرداخت می‌کند.
د) کارفرما می‌تواند ماشین‌آلات و ابزار و وسایل متعلق به پیمانکار را که در کارگاه موجود است و به تشخیص خود برای اتمام کار مورد نیاز بداند، برای مدت مناسبی که برای جایگزین کردن آنها با ماشین‌آلات دیگر لازم است در اختیار بگیرد و هزینه اجاره آنها را که با توافق دو طرف تعیین می‌شود، به حساب طلب پیمانکار منظور نماید. کارفرما نمی‌تواند بدون موافقت پیمانکار ماشین‌آلات او را بیش از مدت‌های تعیین شده در زیر در اجاره خود بگیرد.
د-۱) در مورد ماشین‌آلات ثابت مانند دستگاه مرکزی بتن، کارخانه آسفالت و ماشین‌آلات خاصی که نام آنها در شرایط خصوصی پیمان پیش‌بینی شده است، برابر مدتی‌که از رابطه زیر بدست می‌آید.
مدت اختیار کارفرما برای اجاره = مدت اولیه پیمان × (۱ − مبلغ صورت‌وضعیت قطعی ÷ مبلغ پیمان) + ۳ ماه
د-۲) در مورد سایر ماشین‌آلات، برابر ده ماه.
اگر پیمانکار به کارفرما بدهکار باشد، کارفرما به میزان طلب خود، اقلامی از ماشین‌آلات و ابزار و وسایل پیمانکار را که توسط کارشناس یا کارشناسان منتخب طرفین ارزیابی می‌شود در اختیار می‌گیرد و با رعایت قوانین جاری کشور، به تملک قطعی خود در می‌آورد.
ه) کارفرما از مصالح و تجهیزات پای‌کار آنچه طبق مشخصات بوده و برای اجرای پیمان تهیه شده است قبول می‌کند و بهای آن را بر اساس نرخ متعارف روز در تاریخ خرید که مورد توافق دو طرف باشد، به حساب طلب پیمانکار منظور می‌نماید.
و) پیمانکار با دریافت ابلاغ فسخ پیمان، بی‌درنگ فهرست مصالح و تجهیزات سفارش شده برای اجرای کار همراه با شرایط خرید آنها برای کارفرما ارسال می‌نماید. کارفرما تا ده روز از دریافت فهرست پیش‌گفته، اقلامی از مصالح و تجهیزات سفارش شده را که مورد نیاز تشخیص می‌دهد به پیمانکار اعلام می‌نماید تا پیمانکار قرارداد خرید آنها را به کارفرما منتقل نماید. مبالغی که بابت خرید این مصالح و تجهیزات از سوی پیمانکار تأدیه شده است، در مقابل تسلیم اسناد و مدارک آن به حساب طلب پیمانکار منظور می‌گردد و تأدیه بقیه بهای خرید و هر نوع تعهد مربوط به آنها به‌عهده کارفرما خواهد بود.
ز) هرگاه پیمانکار ظرف دو هفته از تاریخ ابلاغ کارفرما، به منظور توافق در اجرای بندهای “ج”، “د” و “ه” حاضر نشود یا توافق بین طرفین حاصل نگردد، کارفرما یک یا چند کارشناس رسمی دادگستری انتخاب می‌نماید. نظر این کارشناس یا کارشناسان برای طرفین قطعی است و حق‌الزحمه آنان را کارفرما می‌پردازد و به حساب بدهی پیمانکار منظور می‌کند.
ح) پیمانکار مکلف است که مازاد مصالح و تجهیزات و دیگر تدارکات خود را که در محل‌های تحویلی کارفرما باقی مانده است، حداکثر ظرف سه ماه از تاریخ ابلاغ کارفرما از محل‌های یاد شده خارج کند. در غیر این صورت، کارفرما می‌تواند برای خارج کردن آنها به هر نحو که مقتضی بداند عمل نماید و هزینه‌های آن را به حساب بدهکار پیمانکار منظور دارد. در این حالت، پیمانکار نمی‌تواند نسبت به ضرر و زیان وارد شده به اموال و دارایی‌های خود، دعوایی مطرح نماید.
ط) از تاریخ ابلاغ فسخ پیمان تا تاریخی که صورت‌برداری‌ها و ارزیابی طبق این ماده پایان می‌یابد، نصف هزینه‌های مربوط به نگهداری و حفاظت کارگاه به‌عهده کارفرما و نصف دیگر به عهده پیمانکار است. این مدت نباید بیشتر از سه ماه شود، در غیراین صورت هزینه‌های مربوط به نگهداری و حفاظت کارگاه برای ایام بیش از سه ماه، به‌عهده کارفرماست.
ماده ۴۸- خاتمه پیمان
هرگاه پیش از ایام اتمام کارهای موضوع پیمان، کارفرما بدون آنکه تقصیری متوجه پیمانکار باشد، بنا به مصلحت خود یا علل دیگر، تصمیم به خاتمه دادن پیمان بگیرد، خاتمه پیمان را با تعیین تاریخ آماده کردن کارگاه برای تحویل، که نباید بیشتر از ۱۵ روز باشد، به پیمانکار ابلاغ می‌کند. کارفرما کارهایی را که ناتمام ماندن آنها موجب بروز خطر یا زیان مسلم است در این ابلاغ تعیین می‌کند و مهلت بیشتری به پیمانکار می‌دهد تا پیمانکار بتواند در آن مهلت، این گونه کارها را تکمیل کند و کارگاه را آماده تحویل نماید.
اقدامات پس از خاتمه دادن پیمان به شرح زیر است:
الف) کارفرما آن قسمت از کارها را که ناتمام است، طبق مقررات درج شده در ماده ۴۱ تحویل قطعی و آن قسمت را که پایان یافته است طبق مقررات تعیین شده در ماده ۳۹ تحویل موقت می‌گیرد. اگر معایبی در کارهای ناتمام مشاهده شود، پیمانکار مکلف است، به هزینه خود، در مدت زمان مناسبی که با توافق کارفرما تعیین می‌شود، رفع عیب نماید و سپس تحویل قطعی دهد. در صورتیکه پیمانکار در مهلت مقرر رفع نقص نکند، کارفرما طبق بند “ د” ماده ۳۲ اقدام به رفع نقص می‌کند.
تا حدی که مورد لزوم و درخواست کارفرماست، پیمانکار باید نقشه‌ها، کاتالوگ‌ها، قراردادهای با پیمانکار جزء و سایر مدارک اجرای کار را تحویل کارفرما دهد.
ب) صورت‌وضعیت کارهای انجام شده طبق ماده ۴۰ تهیه می‌شود.
ج) در مورد مصالح و تجهیزات موجود و سفارش شده، به شرح زیر، اقدام می‌شود:
ج-۱) مصالح و تجهیزات موجود در کارگاه که طبق مشخصات فنی بوده و برای اجرای موضوع پیمان تهیه شده است، اندازه‌گیری و بهای آنها بر اساس نرخ متعارف روز در تاریخ خرید، که مورد توافق دو طرف باشد، در صورت‌وضعیت قطعی منظور می‌شود.
ج-۲) پیمانکار با دریافت ابلاغ خاتمه پیمان، بی‌درنگ فهرست مصالح و تجهیزات سفارش شده برای اجرای کار را همراه با شرایط خرید آنها برای کارفرما ارسال می‌نماید. کارفرما تا ده روز از دریافت فهرست پیش‌گفته، اقلامی از مصالح و تجهیزات سفارش شده را که مورد نیاز تشخیص می‌دهد به پیمانکار اعلام می‌نماید تا پیمانکار قرارداد خرید آنها را به کارفرما منتقل نماید. مبالغی که بابت خرید این مصالح و تجهیزات از سوی پیمانکار تأدیه شده است، در مقابل تسلیم اسناد و مدارک آن به حساب طلب پیمانکار منظور می‌گردد و تأدیه بقیه بهای خرید و هر نوع تعهد مربوط به آنها به عهده کارفرما خواهد بود.
ج-۳) پیمانکار باید بی‌درنگ پس از دریافت ابلاغ خاتمه پیمان، تمام قراردادهای خود با پیمانکاران جزء و اشخاص ثالث را خاتمه دهد. خاتمه قراردادهای خرید مصالح و تجهیزاتی که مورد نیاز کارفرما نیست پس از اعلام نظر کارفرما طبق بند ۲، انجام می‌شود.
د) در صورتیکه پیمانکار به منظور اجرای موضوع پیمان، در مقابل اشخاص ثالث تعهداتی کرده است و در اثر خاتمه دادن به پیمان ملزم به پرداخت هزینه و خسارت‌هایی به آن اشخاص گردد، این هزینه‌ها و خسارت‌ها، پس از رسیدگی و تأیید کارفرما، به حساب بستانکاری پیمانکار منظور می‌شود.
ه) کارفرما تأسیسات و ساختمان‌های موقتی را که در کارگاه احداث شده است، در اختیار می‌گیرد. بهای این تأسیسات و ساختمان‌ها با در نظر گرفتن پرداخت‌هایی که قبلا به پیمانکار شده است، با توافق دو طرف تعیین می‌شود و به حساب طلب پیمانکار منظور می‌گردد و بابت آنها وجهی به عنوان برچیدن کارگاه پرداخت نمی‌شود. اگر تأسیسات و ساختمان‌های پیش‌گفته در خارج از محل‌های تحویلی کارفرما ایجاد شده باشد، کارفرما بهای اجاره آنها را که با توافق دو طرف تعیین می‌شود، برای مدتی که به منظور تکمیل کار در اختیار خواهد داشت به پیمانکار پرداخت می‌کند.
و) پیمانکار مکلف است که مازاد مصالح و تجهیزات و دیگر تدارکات خود را که در محل‌های تحویلی کارفرما باقی مانده است، حداکثر ظرف سه ماه از تاریخ ابلاغی کارفرما، از محل‌های یاد شده خارج کند. در غیر این صورت کارفرما می‌تواند، برای خارج کردن آنها به هر نحو که مقتضی بداند عمل نماید و هزینه‌های آن را به حساب بدهی پیمانکار منظور دارد. در این صورت، پیمانکار نمی‌تواند نسبت به ضرر و زیان وارد شده به اموال و دارایی‌های خود دعوایی مطرح نماید.
ز) در مورد تضمین‌های پیمانکار، به ترتیب زیر، عمل می‌شود.
ز-۱) تضمین انجام تعهدات پیمان، طبق روش تعیین شده در تبصره ۱ ماده ۳۴ آزاد می‌شود، با این تفاوت که آخرین صورت‌وضعیت موقت موضوع تبصره پیش‌گفته، حداکثر تا یک ماه پس از تحویل کار، اعم از قسمت تحویل موقت شده و قسمت تحویل قطعی شده، با احتساب مصالح پای‌کار تهیه می‌شود.
ز-۲) تضمین حسن‌انجام کار قسمت تحویل موقت شده و قسمت تحویل قطعی شده، هریک جداگانه طبق ماده ۳۵ آزاد می‌شود.
ماده ۵۰- هزینه تسریع کار، خسارت تأخیر کار
الف) اگر در مقابل اتمام پیش از موعد کار، در اسناد و مدارک پیمان، پرداخت هزینه تسریع کار به پیمانکار، پیش‌بینی شده باشد، و پیمانکار پیش از سپری شدن مدت پیمان عملیات موضوع پیمان را تکمیل کند و آماده تحویل نماید، پیمانکار محق به دریافت هزینه تسریع طبق شرایط پیش‌بینی شده می‌باشد.
ب) در پایان کار، درصورتیکه مدت انجام کار، بیش از مدت اولیه پیمان به علاوه مدت‌های تمدید شده پیمان باشد، مهندس مشاور با رعایت ماده ۳۰ و رسیدگی به دلایل پیمانکار، مدت تأخیر غیرمجاز پیمانکار را تعیین می‌کند، تا پس از تصویب کارفرما، به شرح زیر، ملاک محاسبه خسارت تأخیر قرار گیرد.
ب-۱) هرگاه جمع مدت تأخیر غیرمجاز از یک دهم مدت پیمان بیشتر نشود، برای هر روز تأخیر، یک دو هزارم مبلغ باقیمانده کار که در اجرای آن تأخیر شده است.
ب-۲) هرگاه جمع مدت تأخیر غیرمجاز از یک دهم مدت پیمان بیشتر شود، تا یک دهم مدت پیمان طبق بند یک و برای مازاد آن تا یک چهارم مدت پیمان، برای هر روز تأخیر یک هزارم مبلغ باقیمانده کار که در اجرای آن تأخیر شده است
ب-۳) هرگاه جمع مدت تأخیر غیرمجاز از یک چهارم مدت پیمان بیشتر شود ولی پیمان همچنان ادامه یابد، مجموع خسارت‌های غیرقابل دریافت از پیمانکار نمی‌تواند از جمع خسارت محاسبه شده بر پایه بند (۲) بیشتر شود و مدت اضافه بر یک چهارم مدت پیمان، برای ادامه و انجام کار بدون دریافت خسارت منظور می‌شود.
ب-۴) مبلغ باقیمانده کار که در اجرای آن تأخیر شده است، عبارتست از مبلغ پیمان، منهای مبلغ صورت‌وضعیت مربوط به کارهای انجام یافته تا آخرین روز مدت پیمان.
ب-۵) در صورتیکه پیمان، طبق ماده ۴۶ فسخ گردد یا طبق ماده ۴۸، به پیمان خاتمه داده شود، تأخیر کار نسبت به برنامه زمانی تفصیلی با رعایت ماده ۳۰ بررسی شده، میزان مجاز و غیرمجاز آن بررسی می‌شود. بابت تأخیر غیرمجاز پیمانکار، طبق مفاد این بند، پرداخت خسارت تاخیر به پیمانکار تعلق می‌گیرد. در این حالت، مبلغ باقیمانده کار که در اجرای آن تأخیر شده است، عبارتست از مبلغ کارهای که طبق برنامه زمانی تفصیلی و با در نظر گرفتن تأخیر مجاز پیمانکار باید تا تاریخ فسخ یا خاتمه پیمان انجام می‌شد، منهای مبلغ کار انجام شده.
ب-۶) در مواردی که اخذ خسارت تأخیر بیش از ارقام درج شده در این ماده ضروری باشد و در اسناد و مدارک پیمان، میزان آن پیش‌بینی شده باشد، خسارت تاخیر را براساس آن محاسبه می‌کنند.
منبع : سایت حسابداری بیمارستان
کانال تلگرام @hospitalaccounting