هزینه کالیبراسیون دستگاه پزشکی؛ بهای تمام‌شده است یا هزینه دوره؟
فرض کنید بیمارستان یک دستگاه آزمایشگاهی جدید خریداری کرده است. قبل از شروع بهره‌برداری، برای اطمینان از صحت اندازه‌گیری دستگاه، شرکت تخصصی عملیات کالیبراسیون اولیه را انجام می‌دهد و بابت آن ۴۰۰ میلیون ریال صورتحساب صادر می‌کند.
سؤال این است: این ۴۰۰ میلیون ریال باید همان ابتدا هزینه شود یا به بهای تمام‌شده دستگاه اضافه شود؟
کالیبراسیون اولیه، پیش از بهره‌برداری
اگر کالیبراسیون اولیه برای آماده‌کردن دستگاه و اطمینان از عملکرد صحیح آن قبل از بهره‌برداری ضروری باشد، ماهیت آن با هزینه‌های عادی دوره متفاوت است. مخارجی که مستقیماً برای رساندن دارایی به محل و شرایط لازم جهت استفاده موردنظر انجام می‌شوند، در بهای تمام‌شده دارایی قرار می‌گیرند. هزینه نصب، مونتاژ و آزمایش صحیح‌بودن عملکرد دارایی نیز از نمونه‌های همین مخارج است.
بنابراین اگر دستگاه ۲۰ میلیارد ریال خریداری شده و ۴۰۰ میلیون ریال نیز برای کالیبراسیون اولیه ضروری آن پرداخت شود، با فرض اینکه این کالیبراسیون بخشی از فرایند آماده‌سازی و آزمون عملکرد دستگاه باشد، بهای تمام‌شده قابل شناسایی ۲۰ میلیارد و ۴۰۰ میلیون ریال خواهد بود.
ثبت کالیبراسیون اولیه:
| طرف | کد | عنوان حساب | مبلغ |
|---|---|---|---|
| بدهکار | ۲۰۰۵۰۱ | تجهیزات پزشکی | ۴۰۰ میلیون ریال |
| بستانکار | ۳۰۱۰۰۸ | بستانکاران ـ سایر فروشندگان | ۴۰۰ میلیون ریال |
در راهنمای نرم‌افزار نظام نوین مالی نیز بهای تمام‌شده دارایی شامل قیمت تحصیل و مخارجی مانند حمل و نصب معرفی شده است.
کالیبراسیون دوره‌ای، پس از بهره‌برداری
اما فرض کنید همین دستگاه شش ماه بعد طبق برنامه نگهداری، دوباره کالیبره می‌شود و بیمارستان بابت کالیبراسیون دوره‌ای ۱۲۰ میلیون ریال پرداخت می‌کند.
اینجا شرایط فرق دارد. دستگاه قبلاً آماده بهره‌برداری شده و در حال استفاده است. مخارجی که بعد از رسیدن دارایی به وضعیت لازم برای بهره‌برداری انجام می‌شوند، صرفاً به این دلیل که مربوط به همان دستگاه‌اند، به بهای تمام‌شده آن اضافه نمی‌شوند.
بنابراین کالیبراسیون معمول و دوره‌ای که برای حفظ دقت و عملکرد دستگاه انجام می‌شود، هزینه دوره است:
| طرف | کد | عنوان حساب | مبلغ |
|---|---|---|---|
| بدهکار | — | هزینه کالیبراسیون/ | ۱۲۰ میلیون ریال |
| بستانکار | — | حساب پرداختنی متناسب با نوع خدمت | ۱۲۰ میلیون ریال |
در این حالت مبلغ ۱۲۰ میلیون ریال به حساب ۲۰۰۵۰۱ تجهیزات پزشکی اضافه نمی‌شود و در سال‌های بعد نیز بابت آن استهلاک محاسبه نمی‌کنیم.
مرز اصلی: چرا و چه زمانی، نه اسمِ کالیبراسیون
| نوع کالیبراسیون | مبلغ | برخورد حسابداری | استهلاک سال‌های بعد |
|---|---|---|---|
| اولیه، پیش از بهره‌برداری و ضروری برای آماده‌سازی | ۴۰۰ میلیون ریال | بخشی از بهای تمام‌شده دارایی | بله |
| دوره‌ای، پس از بهره‌برداری و برای حفظ دقت | ۱۲۰ میلیون ریال | هزینه همان دوره | خیر |
پس مرز اصلی، اسم «کالیبراسیون» نیست؛ باید ببینیم چرا و چه زمانی انجام شده است. کالیبراسیون اولیه‌ای که جزء ضروری آماده‌سازی و آزمون عملکرد دستگاه قبل از بهره‌برداری است، می‌تواند بخشی از بهای تمام‌شده باشد؛ اما کالیبراسیون‌های عادی و دوره‌ای پس از بهره‌برداری، هزینه همان دوره‌اند.
نکته کاربردی
صرف اینکه در صورتحساب فروشنده عبارت «کالیبراسیون» نوشته شده کافی نیست. مستندات فنی باید نشان دهد کالیبراسیون اولیه واقعاً برای رساندن دستگاه به شرایط لازم جهت بهره‌برداری ضروری بوده است؛ وگرنه نباید آن را صرفاً برای افزایش بهای دارایی سرمایه‌ای کرد.
مبنای کالیبراسیون دوره‌ای در نظام حسابداری بخش عمومی ۱۴۰۵
بند ۲-۴-۱، صفحهٔ ۷۶:
مخارج روزمره تعمیر و نگهداری دارایی‌های ثابت مشهود که به منظور حفظ وضعیت دارایی در مقایسه با استاندارد عملکرد ارزیابی‌شدهٔ اولیه آن انجام می‌شود، معمولاً در زمان وقوع، به عنوان هزینه شناسایی می‌گردد.
کالیبراسیون دوره‌ای دقیقاً همین است: هدفش حفظ دقت دستگاه در همان استاندارد اولیه است، نه بهبود آن.
مبنای این مرز در استاندارد حسابداری بخش عمومی شماره ۵
«استاندارد حسابداری بخش عمومی شماره ۵ ـ دارایی‌های ثابت مشهود» در بند ۲۴ (صفحهٔ ۱۶۰) نمونه‌های مخارج قابل انتساب به دارایی را برمی‌شمارد؛ آزمایش عملکرد اولیه و حق‌الزحمهٔ خدمات فنی و حرفه‌ای در همین فهرست است:
موارد زیر نمونه‌هایی از مخارجی است که قابل انتساب به دارایی است: الف. هزینه حقوق و مزایای کارکنانی که بطور مستقیم در ساخت دارایی ثابت مشهود مشارکت داشته‌اند؛ ب. مخارج آماده‌سازی محل نصب؛ پ. مخارج حمل و نقل اولیه؛ ت. مخارج نصب و مونتاژ؛ ث. مخارج تولید آزمایشی دارایی، پس از کسر خالص عواید حاصل از فروش اقلام تولید شده (نظیر نمونه‌های تولید شده هنگام آزمایش تجهیزات)؛ ج. حق‌الزحمه خدمات فنی و حرفه‌ای؛ و چ. مخارج سربار عمومی مرتبط با رساندن دارایی به وضعیت قابل بهره‌برداری مانند حقوق مدیر پروژه‌های سرمایه‌ای.
و بند ۲۶ (صفحهٔ ۱۶۰ و ۱۶۱) نقطهٔ توقف را تعیین می‌کند؛ همان مرزی که کالیبراسیون اولیه را از کالیبراسیون دوره‌ای جدا می‌کند:
شناسایی مخارج در مبلغ دفتری دارایی ثابت مشهود زمانی متوقف می‌شود که دارایی به وضعیت و شرایط لازم برای بهره‌برداری رسیده باشد. بنابراین مخارج تحمل شده از بابت استفاده یا جابجایی یک دارایی ثابت مشهود به مبلغ دفتری آن افزوده نمی‌شود.
یعنی ملاک، نامِ «کالیبراسیون» نیست؛ ملاک این است که دستگاه در آن لحظه هنوز به وضعیت و شرایط لازم برای بهره‌برداری رسیده بوده است یا نه.
منبع : سایت حسابداری بیمارستان
کانال تلگرام @hospitalaccounting