چه مخارجی حتی با وجود ارتباط با دستگاه پزشکی، نباید به بهای تمام‌شده دارایی اضافه شود؟
فرض کنید بیمارستان یک دستگاه پزشکی جدید به مبلغ ۲۰ میلیارد ریال خریداری کرده است. علاوه بر مبلغ خرید، مخارج زیر هم انجام شده:
- حمل دستگاه تا بیمارستان: ۲۰۰ میلیون ریال
- نصب و راه‌اندازی اولیه: ۳۰۰ میلیون ریال
- آموزش کارکنان: ۱۵۰ میلیون ریال
- تبلیغات و اطلاع‌رسانی درباره راه‌اندازی خدمت جدید: ۱۰۰ میلیون ریال
- هزینه‌های اداری مرتبط با فرایند خرید: ۸۰ میلیون ریال
آیا چون همه این مخارج به نوعی با خرید و راه‌اندازی دستگاه ارتباط دارند، باید کل آنها را به بهای تمام‌شده تجهیزات پزشکی اضافه کنیم؟
خیر. صرف ارتباط یک هزینه با خرید دستگاه برای سرمایه‌ای‌کردن آن کافی نیست.
مخارجی وارد بهای تمام‌شده می‌شوند که مستقیماً برای رساندن دارایی به محل و شرایط لازم جهت بهره‌برداری موردنظر ضروری باشند. به همین دلیل مخارجی مثل حمل اولیه، آماده‌سازی محل، نصب و مونتاژ، آزمایش عملکرد اولیه و برخی حق‌الزحمه‌های حرفه‌ای می‌توانند جزو بهای دارایی باشند.
تفکیک مخارج این مثال
پس در مثال ما:
| قلم | مبلغ (میلیون ریال) | سرنوشت |
|---|---|---|
| قیمت دستگاه | ۲۰٬۰۰۰ | بهای تمام‌شده دارایی |
| حمل اولیه | ۲۰۰ | بهای تمام‌شده دارایی |
| نصب و راه‌اندازی | ۳۰۰ | بهای تمام‌شده دارایی |
| آموزش کارکنان | ۱۵۰ | هزینه دوره |
| تبلیغات و اطلاع‌رسانی | ۱۰۰ | هزینه دوره |
| هزینه‌های اداری خرید | ۸۰ | هزینه دوره |
| بهای قابل شناسایی دستگاه | ۲۰٬۵۰۰ | دارایی |
| جمع هزینه دوره | ۳۳۰ | هزینه |
| جمع مبالغ قرارداد | ۲۰٬۸۳۰ | — |
بنابراین بهای قابل شناسایی برای دستگاه برابر است با: ۲۰٬۵۰۰ میلیون ریال
اما آموزش کارکنان، تبلیغات و هزینه‌های عمومی و اداری به بهای دستگاه اضافه نمی‌شوند. در متن استاندارد، هزینه آموزش کارکنان، معرفی خدمت جدید و مخارج اداری و سربار عمومی صراحتاً از نمونه مخارجی هستند که جزو بهای دارایی ثابت محسوب نمی‌شوند.
بنابراین ۱۵۰ میلیون ریال آموزش، ۱۰۰ میلیون ریال تبلیغات و ۸۰ میلیون ریال هزینه اداری باید حسب ماهیت خود در هزینه دوره شناسایی شوند.
ثبت حسابداری
مثلاً اگر هزینه آموزش توسط شرکت طرف قرارداد انجام شده باشد:
| طرف | کد | عنوان حساب | مبلغ |
|---|---|---|---|
| بدهکار | — | هزینه آموزش پرسنل | ۱۵۰ میلیون ریال |
| بستانکار | ۳۰۱۰۴۰ | بدهی بابت حق‌الزحمه طرح‌های آموزشی، بهداشتی | ۱۵۰ میلیون ریال |
مرز دوم: پس از آماده‌شدن دستگاه
یک مرز مهم دیگر هم وجود دارد: وقتی دستگاه به محل و شرایط لازم برای بهره‌برداری رسیده است، دیگر نمی‌توان هر هزینه‌ای را که بعداً برای آن انجام می‌شود به بهای دارایی اضافه کرد.
مثلاً اگر دستگاه کاملاً آماده استفاده باشد ولی بیمارستان به دلایل داخلی یک ماه از آن استفاده نکند، هزینه‌های ایجاد‌شده در این فاصله صرفاً به این دلیل که دستگاه هنوز وارد چرخه خدمت نشده، قابل اضافه‌شدن به بهای آن نیست. همچنین زیان‌های اولیه بهره‌برداری و هزینه جابه‌جایی یا تجدید سازمان عملیات نیز در بهای دارایی منظور نمی‌شوند.
نکته کاربردی
برای تشخیص سرمایه‌ای یا هزینه‌ای بودن یک مخارج، نباید فقط بپرسیم: «آیا این هزینه مربوط به دستگاه است؟» باید بپرسیم: «آیا انجام این مخارج برای رساندن دستگاه به محل و شرایط لازم جهت بهره‌برداری ضروری بوده است؟»
اگر پاسخ مثبت باشد، می‌تواند بخشی از بهای تمام‌شده باشد؛ اما اگر هزینه مربوط به آموزش، تبلیغات، امور اداری، شروع فعالیت یا استفاده از دستگاه پس از آماده‌شدن باشد، صرف ارتباط آن با دستگاه دلیل کافی برای افزایش بهای دارایی نیست.
مبنای این تفکیک در استاندارد حسابداری بخش عمومی شماره ۵
«استاندارد حسابداری بخش عمومی شماره ۵ ـ دارایی‌های ثابت مشهود» در بند ۲۴ (صفحهٔ ۱۶۰) مخارج قابل انتساب به دارایی را برمی‌شمارد؛ حمل اولیه، آماده‌سازی محل نصب، نصب و مونتاژ و حق‌الزحمهٔ خدمات فنی و حرفه‌ای در همین فهرست است:
موارد زیر نمونه‌هایی از مخارجی است که قابل انتساب به دارایی است: الف. هزینه حقوق و مزایای کارکنانی که بطور مستقیم در ساخت دارایی ثابت مشهود مشارکت داشته‌اند؛ ب. مخارج آماده‌سازی محل نصب؛ پ. مخارج حمل و نقل اولیه؛ ت. مخارج نصب و مونتاژ؛ ث. مخارج تولید آزمایشی دارایی، پس از کسر خالص عواید حاصل از فروش اقلام تولید شده (نظیر نمونه‌های تولید شده هنگام آزمایش تجهیزات)؛ ج. حق‌الزحمه خدمات فنی و حرفه‌ای؛ و چ. مخارج سربار عمومی مرتبط با رساندن دارایی به وضعیت قابل بهره‌برداری مانند حقوق مدیر پروژه‌های سرمایه‌ای.
و بند ۲۵ (صفحهٔ ۱۶۰) هر سه قلمی را که در این مثال کنار گذاشته شد، صریحاً نام می‌برد:
موارد زیر نمونه مخارجی است که در بهای تمام شده دارایی‌های ثابت مشهود منظور نمی‌شود: الف. مخارج مراسم افتتاح؛ ب. مخارج تبلیغات و آگهی (شامل مخارج معرفی کالا یا خدمات جدید)؛ پ. مخارج آموزش کارکنان در شروع فعالیت؛ ت. مخارج اداری؛ و ث. سایر مخارج سربار عمومی غیرمرتبط با رساندن دارایی به وضعیت قابل بهره‌برداری.
مرز دوم نیز حکم خودش را دارد. بند ۲۶ (صفحهٔ ۱۶۰ و ۱۶۱) نقطهٔ توقف را تعیین می‌کند:
شناسایی مخارج در مبلغ دفتری دارایی ثابت مشهود زمانی متوقف می‌شود که دارایی به وضعیت و شرایط لازم برای بهره‌برداری رسیده باشد. بنابراین مخارج تحمل شده از بابت استفاده یا جابجایی یک دارایی ثابت مشهود به مبلغ دفتری آن افزوده نمی‌شود.
و سه نمونه‌ای که همین بند می‌آورد، همان سه موردی است که در متن بالا آمد؛ دستگاهِ آماده اما استفاده‌نشده، زیان اولیهٔ بهره‌برداری، و مخارج جابه‌جایی و تجدید سازمان:
الف. مخارج تحمل شده برای یک دارایی ثابت مشهود که علیرغم آماده بودن برای بهره‌برداری، هنوز مورد استفاده قرار نگرفته است یا در سطحی پایین‌تر از ظرفیت کامل فعالیت می‌کند؛ ب. زیان‌های عملیاتی اولیه که قبل از رسیدن به سطح عملکرد برنامه‌ریزی شده دارایی تحمل می‌گردد؛ و پ. مخارج جابجایی یا تجدید سازمان تمام یا بخشی از عملیات واحد گزارشگر.
منبع : سایت حسابداری بیمارستان
کانال تلگرام @hospitalaccounting