ارزیابی شغل چگونه انجام می‌شود؟ عوامل ارزیابی، امتیاز گروه‌های بیست‌گانه و اثر آن بر مزد
ارزیابی شغل یعنی سنجیدن ارزش یک شغل در مقایسه با مشاغل دیگر کارگاه. نتیجه ارزیابی، گروه شغل است و گروه، مزد را تعیین می‌کند. مبنای این مطلب نظام ارزیابی مشاغل و دستورالعمل اجرایی طرح‌های طبقه‌بندی مشاغل است.
ارزیابی، شغل را می‌سنجد نه شاغل را
طبق تعریف نظام ارزیابی، ارزیابی مشاغل «فرآیند سنجش درجه اهمیت و ارزش یک شغل در مقایسه با مشاغل دیگر» است، با هدف پرداخت مزد مساوی در ازای کار هم‌ارزش. پس دو نفر با یک عنوان شغلی و یک گروه، مزد گروه یکسان دارند؛ تفاوت مزدشان فقط از سابقه (پایه سنوات و رتبه) و اجزای فردی دیگر می‌آید.
- شغل: مجموعه وظایف و مسئولیت‌های مرتبط و مستمر که به عنوان کار واحد شناخته می‌شود؛ مانند «تکنسین تأسیسات».
- پست: همان وظایف، در جایگاه مشخص سازمانی؛ مانند «تکنسین تأسیسات بخش ICU».
- طبقه شغلی: یک یا چند شغل که وظایف، مسئولیت و دشواری مشابه دارند و شرایط احراز یکسان برایشان نوشته می‌شود.
- گروه شغلی: ارزشی که برای هر شغل تعیین می‌شود و سطح آن را در مقایسه با مشاغل دیگر نشان می‌دهد.
عوامل ارزیابی (ماده ۳ نظام ارزیابی)
ارزش و محتوای هر شغل بر اساس این عوامل تعیین می‌شود:
| عامل | چه چیزی را می‌سنجد |
|---|---|
| دانش | معلومات نظری و توانمندی‌های ذهنی لازم برای انجام وظایف |
| تجربه و مهارت | معلومات و مهارتی که در عمل و طی زمان به دست می‌آید و تسلط بر انجام کار |
| مسئولیت‌ها | تعهدات شاغل در قبال تکالیف، اختیارات و پیامد اشتباه |
| شرایط کار | عوامل فیزیکی و اجتماعی محیط کار که شاغل با آن روبروست |
| نیازهای فکری | دقت، تمرکز، تصمیم‌گیری، تحلیل، برنامه‌ریزی، قضاوت و ابتکار |
| نیازهای جسمی | فعالیت جسمی و مهارت حرکات اندام‌ها |
طبق تبصره ۱ ماده ۳، طرح‌هایی که روش کمی (امتیازی) دارند باید بر مبنای تجزیه و تحلیل عوامل اصلی و فرعی شغل تهیه شوند. روش ارزیابی هر کارگاه ابتدا باید به تأیید اداره کل روابط کار و جبران خدمت برسد (ماده ۱).
از امتیاز تا گروه
در روش امتیازی، هر عامل امتیاز می‌گیرد و جمع امتیازها، جایگاه شغل را در یکی از ۲۰ گروه تعیین می‌کند (ماده ۴: قرار گرفتن مشاغل در طبقات، گروه‌ها، رتبه‌ها و درجات). در جدول مزد طرح، هر گروه یک امتیاز گروه دارد و گروه ۱ با ۸۰ امتیاز شروع می‌شود:
| گروه | امتیاز گروه | امتیاز مازاد بر گروه ۱ | تفاوت امتیاز با گروه بعد (مبنای رتبه) |
|---|---|---|---|
| ۱ | ۸۰ | ۰ | ۱۵ |
| ۲ | ۹۵ | ۱۵ | ۱۵ |
| ۳ | ۱۱۰ | ۳۰ | ۱۵ |
| ۴ | ۱۲۵ | ۴۵ | ۱۵ |
| ۵ | ۱۴۵ | ۶۵ | ۲۰ |
| ۶ | ۱۶۵ | ۸۵ | ۲۰ |
| ۷ | ۱۸۵ | ۱۰۵ | ۲۰ |
| ۸ | ۲۱۰ | ۱۳۰ | ۲۵ |
| ۹ | ۲۳۵ | ۱۵۵ | ۲۵ |
| ۱۰ | ۲۶۵ | ۱۸۵ | ۳۰ |
| ۱۱ | ۲۹۵ | ۲۱۵ | ۳۰ |
| ۱۲ | ۳۲۵ | ۲۴۵ | ۳۰ |
| ۱۳ | ۳۶۵ | ۲۸۵ | ۴۰ |
| ۱۴ | ۴۰۵ | ۳۲۵ | ۴۰ |
| ۱۵ | ۴۴۵ | ۳۶۵ | ۴۰ |
| ۱۶ | ۴۹۵ | ۴۱۵ | ۵۰ |
| ۱۷ | ۵۴۵ | ۴۶۵ | ۵۰ |
| ۱۸ | ۶۰۵ | ۵۲۵ | ۶۰ |
| ۱۹ | ۶۶۵ | ۵۸۵ | ۶۰ |
| ۲۰ | ۷۴۰ | ۶۶۰ | ۷۵ |
امتیاز گروه چطور به ریال تبدیل می‌شود؟
مزد گروه روزانه = حداقل مزد روزانه + ضریب ریالی × امتیاز مازاد بر گروه ۱
مبلغ هر رتبه = تفاوت امتیاز با گروه بعد × ضریب ریالی
مثال ۱۴۰۵: در طرحی با ضریب ریالی ۳,۹۲۳/
- مزد گروه = ۵,۵۴۱,۸۵۰ + ۳,۹۲۳/
۸۲۷۶ × ۱۵۵ = ۶,۱۵۰,۰۴۳ ریال در روز - هر رتبه = ۲۵ × ۳,۹۲۳/
۸۲۷۶ = ۹۸,۰۹۶ ریال در روز
اگر همین شغل در ارزیابی ۲ گروه بالاتر (گروه ۱۱، امتیاز ۲۹۵) قرار بگیرد، مزد گروه روزانه ۶,۳۸۵,۴۷۳ ریال می‌شود؛ یعنی روزانه ۲۳۵,۴۳۰ و ماهانه ۷,۰۶۲,۹۰۰ ریال بیشتر. به همین دلیل گروه‌بندی درست، مهم‌ترین قدم طرح است.
نکات کاربردی
- گروه به شغل تعلق دارد، نه به مدرک. مدرک بالاتر از شرایط احراز، گروه را بالا نمی‌برد؛ طبق دستورالعمل اجرایی، هر سال تحصیل مازاد معادل یک سال سابقه در شمارش رتبه حساب می‌شود.
- مشاغل سطح‌بندی‌شده: وقتی شرح وظایف چند سطح یک شغل (مثلا تکنسین ۱، ۲ و ۳) یکسان است، تعیین سطح از اختیارات مدیریت است (تبصره ماده ۱ دستورالعمل اجرایی).
- شغل جدید یا تغییر شغل فقط با اعلام مدیریت به اداره کل و تأیید اصلاحات به طرح اضافه می‌شود (ماده ۱۳ نظام ارزیابی).
- نیروی پیمانکار: در کارگاهی که طرح مصوب دارد، گروه نیروی پیمانکار خدمات عمومی از طرح کارفرمای اصلی تعیین می‌شود و در صورت اختلاف، گروه بالاتر ملاک است (دستورالعمل ۳۶؛ این دستورالعمل با دادنامه ۵۳۷ و ۵۳۸ مورخ ۱۳۹۵/۰۸/۱۸ دیوان عدالت اداری ابطال شده است). گروه مشاغل پیمانکاری در جدول‌های مشاغل خدمات عمومی و تعمیر و نگهداری ساختمان و تأسیسات آمده است.
- محاسبه کامل حقوق با گروه، رتبه و سنوات: محاسبه حقوق کارگران مشمول طرح طبقه‌بندی مشاغل ۱۴۰۵.
منبع : سایت حسابداری بیمارستان
کانال تلگرام @hospitalaccounting