ثبت حسابداری موافقت‌نامه و ابلاغ بودجه در دانشگاه‌های علوم پزشکی
قسمت اول از مجموعه آموزش «حسابداری عملیات جاری» در نظام حسابداری بخش عمومی ۱۴۰۵، با نگاه بیمارستانی.
ابلاغ بودجه برای بیمارستان، دو مرحله است
برای یک بیمارستان دولتی تابع دانشگاه علوم پزشکی، «بودجه» از دو دروازه می‌گذرد:
- دولت ← دانشگاه: دانشگاه با سازمان برنامه و بودجه موافقت‌نامه مبادله می‌کند و اعتبارات هزینه‌ای (عمومی و اختصاصی) دانشگاه مشخص می‌شود.
- دانشگاه ← بیمارستان: دانشگاه بر اساس بودجه تفصیلی مصوب هیأت امنا و تفاهم‌نامه داخلی، سهم هر واحد (بیمارستان، شبکه، دانشکده) را تعیین و ابلاغ می‌کند.
ثبت حسابداری «ابلاغ بودجه» که در نظام حسابداری بخش عمومی آمده، مال مرحله اول است و در ستاد دانشگاه زده می‌شود. بیمارستان در این لحظه معمولا هیچ سندی صادر نمی‌کند. بیایید هر دو مرحله را ببینیم.
مرحله اول: ثبت موافقت‌نامه در ستاد دانشگاه
در این لحظه هیچ پولی جابه‌جا نشده است؛ فقط یک سقف تعیین شده: «امسال حداکثر این‌قدر می‌توانید خرج کنید». حسابداری دولتی این سقف را جدا از پول واقعی نگه می‌دارد؛ با حساب‌های بودجه‌ای (طبقه ۹) که کارشان کنترل است.
| حساب | بدهکار | بستانکار |
|---|---|---|
| اعتبار هزینه | ** | |
| بودجه اعتبار هزینه | ** |
- بودجه اعتبار هزینه زیر حساب کل «بودجه واحد گزارشگر»: کل سقفی که داده‌اند.
- اعتبار هزینه زیر حساب کل «اعتبار مصوب»: همان سقف، که از این به بعد قدم‌به‌قدم مصرف می‌شود.
- بودجه عمومی و اختصاصی با همین ثبت، و در سطح تفصیلی از هم جدا می‌شوند (ردیف بودجه، نوع منابع، سال جاری/
دوره متمم، برنامه و ردیف، فصل).
این سند در نظام نوین مالی
| مشخصه | مقدار |
|---|---|
| نوع سند | بودجه و اعتبارات |
| ماهیت سند | تعهدی |
| دلیل ثبت | موافقت‌نامه‌های مبادله‌شده با سازمان برنامه و بودجه و قانون بودجه |
| محل ثبت | فقط ستاد دانشگاه |
| اقدام‌کننده | کارشناسان مدیریت بودجه |
مرحله دوم: سهم بیمارستان از کجا معلوم می‌شود؟
طبق آیین‌نامه مالی و معاملاتی دانشگاه‌های علوم پزشکی:
- بیمارستان به عنوان واحد اجرایی مستقل عملیات مالی خودش را دارد، ولی سهم اعتباری‌اش را دانشگاه تعیین می‌کند.
- ماده ۲۴: تخصیص منابع به واحدها بر اساس سیاست‌های مالی مؤسسه، تفاهم‌نامه‌های داخلی و بر مبنای درآمدهای وصولی، تعهدشده و تخصیص‌های اعلام‌شده دولت، توسط کمیته‌ای تعیین می‌شود: رئیس مؤسسه، معاون توسعه مدیریت و منابع، معاون ذی‌ربط، مدیر امور مالی (خزانه‌دار) و مدیر بودجه؛ و توسط رئیس مؤسسه یا مقام مجاز ابلاغ می‌شود. رئیس بیمارستان در برابر مصرف آن شخصا مسئول است.
- ماده ۲۲: سهم هر واحد باید متناسب با تفاهم‌نامه داخلی، قیمت تمام‌شده خدمات، عملکرد و حجم خدمات باشد.
نکته مهم: عدد تفاهم‌نامه یا درخواست بیمارستان، به‌تنهایی تخصیص قطعی نیست. تا وقتی کمیته تخصیص نداده و پول از ستاد نیامده، بیمارستان حق تعهد ندارد.
مثال: بیمارستان «الف» (اعداد فرضی)
مرحله اول، در ستاد دانشگاه: موافقت‌نامه ۱۴۰۵ دانشگاه، اعتبار هزینه از منابع عمومی ۲٬۰۰۰ میلیارد ریال و از درآمد اختصاصی ۹٬۰۰۰ میلیارد ریال است.
| حساب | تفصیلی | بدهکار | بستانکار |
|---|---|---|---|
| اعتبار هزینه | منابع عمومی | ۲٬۰۰۰ | |
| اعتبار هزینه | منابع اختصاصی | ۹٬۰۰۰ | |
| بودجه اعتبار هزینه | منابع عمومی | ۲٬۰۰۰ | |
| بودجه اعتبار هزینه | منابع اختصاصی | ۹٬۰۰۰ |
مرحله دوم، تفاهم‌نامه داخلی: در بودجه تفصیلی، سهم بیمارستان «الف» ۱۲۰ میلیارد ریال عمومی و ۸۰۰ میلیارد ریال اختصاصی پیش‌بینی شده است. بیمارستان هنوز هیچ ثبتی نمی‌زند؛ این اعداد فقط سقف برنامه‌ریزی بیمارستان است.
یک مقایسه ساده
حساب‌های بودجه‌ای را مثل سقف کارت اعتباری در نظر بگیرید: وقتی بانک سقف ۱۰۰ میلیون می‌دهد، پولی به حساب شما واریز نشده، ولی می‌دانید تا کجا مجازید خرج کنید؛ هر خرید از «باقی‌مانده سقف» کم می‌کند. حساب‌های طبقه ۹ همین «باقی‌مانده سقف» را نگه می‌دارند و جلوی تعهد بیش از اعتبار را می‌گیرند. تفاهم‌نامه داخلی هم مثل سقف کارت فرعی است که صاحب کارت اصلی (دانشگاه) برای هر عضو خانواده (بیمارستان) تعیین می‌کند.
اشتباهات رایج
- ثبت ابلاغ در بانک یا درآمد: ابلاغ بودجه درآمد نیست و پولی جابه‌جا نمی‌کند؛ فقط حساب‌های طبقه ۹ درگیرند.
- ثبت موافقت‌نامه در بیمارستان: این سند فقط در ستاد زده می‌شود.
- تعهد بر اساس عدد تفاهم‌نامه: تا تخصیص نیامده، تعهد جایز نیست.
- قاطی کردن عمومی و اختصاصی: اگر سطح تفصیلی «نوع منابع» درست پر نشود، صورت مقایسه بودجه و عملکرد و فرم‌های بودجه‌ای غلط درمی‌آید.
- فراموش کردن اصلاحیه: اصلاح موافقت‌نامه در طول سال هم با همین ثبت (افزایش یا کاهش) اعمال می‌شود.
خلاصه
- ابلاغ بودجه در ستاد = بدهکار اعتبار هزینه / بستانکار بودجه اعتبار هزینه؛ نوع سند «بودجه و اعتبارات»، ماهیت تعهدی، فقط در ستاد.
- سهم بیمارستان با بودجه تفصیلی، تفاهم‌نامه داخلی و کمیته تخصیص (ماده ۲۴) معلوم می‌شود.
- پولی جابه‌جا نمی‌شود و بیمارستان تا ارسال اعتبار از ستاد سندی نمی‌زند.
قسمت بعد: تخصیص اعتبار. فهرست کامل ثبت‌های این فصل را در ثبت‌های حسابداری عملیات جاری ببینید.
منبع : سایت حسابداری بیمارستان
کانال تلگرام @hospitalaccounting