ثبت حسابداری استهلاک، کاهش ارزش و برکناری تجهیزات پزشکی و دارایی‌های ثابت در دانشگاه‌های علوم پزشکی (تملک دارایی‌های سرمایه‌ای - بخش دوم)
در بخش اول خرید و ثبت دارایی‌های ثابت را دیدیم. این بخش درباره اتفاقاتی است که بعد از ثبت دارایی می‌افتد: استهلاک، کاهش ارزش، تجدید ارزیابی، معاوضه و برکناری.
ثبت ۱: استهلاک
مبلغ استهلاک‌پذیر دارایی به صورت سیستماتیک طی عمر مفید تخصیص می‌یابد و از زمان آماده شدن برای بهره‌برداری تا برکناری ادامه دارد. طبق شیوه‌نامه دارایی‌ها، روش استهلاک خط مستقیم است و عمر مفید وسایل و تجهیزات بیمارستانی، اتاق عمل، دندانپزشکی و پاراکلینیک (فیزیوتراپی، رادیولوژی، رادیوتراپی، آزمایشگاه) ۸ سال است (شیوه‌نامه دارایی‌ها). برای استهلاک تأمین اعتبار لازم نیست:
| حساب | بدهکار | بستانکار |
|---|---|---|
| هزینه استهلاک | ** | |
| استهلاک انباشته دارایی‌ها | ** |
ارزش باقی‌مانده، عمر مفید و روش استهلاک باید حداقل در پایان هر سال بازنگری شود و تغییر آن‌ها تغییر در برآورد حسابداری است. مخارج بهبود دارایی به مبلغ دفتری اضافه و طی عمر مفید باقی‌مانده مستهلک می‌شود؛ تعمیرات اساسی پس از پایان عمر مفید، هزینه دوره است. طبق نکات اموال، استهلاک پس از انبارگردانی و نهایی شدن رسید و حواله‌ها، و بعد از فرایندهای حذف، اسقاط و فروش اموال محاسبه می‌شود (حسابداری اموال و فروش اموال).
ثبت ۲: کاهش ارزش و برگشت آن
اگر ارزش دارایی کاهش یابد و بازیافت بخشی از مبلغ دفتری غیرممکن به نظر برسد، کاهش هزینه دوره است و از طریق حساب کاهنده ثبت می‌شود:
| حساب | بدهکار | بستانکار |
|---|---|---|
| هزینه کاهش ارزش دارایی‌ها | ** | |
| ذخیره کاهش ارزش دارایی‌ها | ** |
اگر شرایط کاهش برطرف شود، برگشت آن با ثبت معکوس و بستانکار کردن درآمدهای واحد انجام می‌شود؛ مبلغ برگشت نباید بیشتر از مبلغی باشد که بدون کاهش ارزش، پس از استهلاک باقی می‌ماند. مثال بیمارستانی را در کاهش ارزش دارایی ثابت؛ مثال تجهیزات پزشکی ببینید.
ثبت ۳: تجدید ارزیابی
اگر ارزش منصفانه به‌طور اتکاپذیر قابل اندازه‌گیری باشد، دارایی به مبلغ تجدید ارزیابی ارائه می‌شود: استهلاک انباشته قبلی حذف و افزایش مبلغ دفتری مستقیما در مازاد تجدید ارزیابی (بخشی از ارزش خالص) ثبت می‌شود. اگر این افزایش عکس یک کاهش قبلی باشد که هزینه شده بود، تا همان میزان درآمد است. کاهش ارزش در این روش ابتدا از مازاد تجدید ارزیابی همان دارایی کسر می‌شود.
ثبت ۴: معاوضه دارایی
دارایی تحصیل‌شده از معاوضه به ارزش منصفانه اندازه‌گیری و سود یا زیان واگذاری و سرک نقدی حسب مورد شناسایی می‌شود. اگر معاوضه محتوای تجاری نداشته باشد یا ارزش منصفانه قابل اندازه‌گیری نباشد، بهای دارایی تحصیل‌شده برابر مبلغ دفتری دارایی واگذارشده (با در نظر گرفتن سرک نقدی) است.
ثبت ۵: برکناری دائمی (اسقاط و فروش)
دارایی‌ای که دیگر منافع اقتصادی یا توان خدمت‌رسانی ندارد، از صورت وضعیت مالی حذف می‌شود و زیان برکناری در همان زمان در صورت تغییرات در وضعیت مالی منظور می‌گردد:
| حساب | بدهکار | بستانکار |
|---|---|---|
| استهلاک انباشته دارایی‌ها | ** | |
| ذخیره کاهش ارزش دارایی‌ها | ** | |
| هزینه (زیان برکناری) | ** | |
| دارایی‌ها به تفکیک طبقه‌بندی شیوه‌نامه دارایی‌ها | ** |
اگر دارایی تجدید ارزیابی شده باشد، مازاد تجدید ارزیابی آن به انتقال از سایر اقلام ارزش خالص منتقل می‌شود. دارایی‌هایی که برای فروش نگهداری می‌شوند، پس از تکمیل فرایند فروش و اخذ مجوز حذف می‌شوند.
کاهش ارزش موجودی‌ها
موجودی‌های پایان دوره (دارو، لوازم مصرفی) به اقل بهای تمام شده و خالص ارزش فروش ارزشیابی می‌شوند؛ کاهش ارزش (مثلا داروی نزدیک به انقضا) هزینه و در مقابل ذخیره کاهش ارزش موجودی‌ها ثبت می‌شود و بازیافت بعدی آن تا سقف کاهش قبلی درآمد است. ارزشیابی برای تک‌تک اقلام و اگر ممکن نباشد برای گروه اقلام مشابه انجام می‌شود.
تعهدات مازاد سرمایه‌ای و کسری دارایی‌ها
- دارایی یا دارایی در جریان تکمیلی که بیش از اعتبار سرمایه‌ای تخصیص‌یافته تحویل شده، در مقابل ذخیره تعهدات سرمایه‌ای (بدهی جاری) ثبت می‌شود (تعهدات مازاد بر تخصیص). بدهی‌های احتمالی در حساب انتظامی بدهی‌های احتمالی نگهداری می‌شوند.
- کسری در دارایی‌ها، موجودی‌ها، پیش‌پرداخت یا تنخواه سرمایه‌ای (مثلا سرقت تجهیزات)، کسری ابواب‌جمعی بابت اعتبار سرمایه‌ای است و باید به دادسرای دیوان محاسبات و وزارت اقتصاد اعلام شود.
- ثبت‌های واخواهی، احکام قضایی و بستن و افتتاح حساب‌ها در عملیات سرمایه‌ای همانند عملیات جاری است (با حساب‌های «سرمایه‌ای»).
مثال
دستگاه پزشکی بخش اول به بهای ۲٬۸۶۰٬۰۰۰٬۰۰۰ ریال با عمر مفید ۸ سال:
- استهلاک سالانه = ۲٬۸۶۰٬۰۰۰٬۰۰۰ ÷ ۸ = ۳۵۷٬۵۰۰٬۰۰۰ ریال
| حساب | بدهکار | بستانکار |
|---|---|---|
| هزینه استهلاک - وسایل و تجهیزات بیمارستانی | ۳۵۷٬۵۰۰٬۰۰۰ | |
| استهلاک انباشته - وسایل و تجهیزات بیمارستانی | ۳۵۷٬۵۰۰٬۰۰۰ |
اگر دستگاه پس از ۳ سال غیرقابل تعمیر شود و اسقاط گردد، مبلغ دفتری آن ۲٬۸۶۰٬۰۰۰٬۰۰۰ − (۳ × ۳۵۷٬۵۰۰٬۰۰۰) = ۱٬۷۸۷٬۵۰۰٬۰۰۰ ریال زیان برکناری است:
| حساب | بدهکار | بستانکار |
|---|---|---|
| استهلاک انباشته - وسایل و تجهیزات بیمارستانی | ۱٬۰۷۲٬۵۰۰٬۰۰۰ | |
| هزینه زیان برکناری دارایی | ۱٬۷۸۷٬۵۰۰٬۰۰۰ | |
| دارایی‌ها - وسایل و تجهیزات بیمارستانی | ۲٬۸۶۰٬۰۰۰٬۰۰۰ |
منبع : سایت حسابداری بیمارستان
کانال تلگرام @hospitalaccounting