ماهیت حقوقی تضمین‌های پیمان؛ وجه التزام، ضمانت‌نامه بانکی مستقل و سپرده‌ها
شرایط عمومی پیمان از ضمانت‌نامه و سپرده با عنوان «تضمین» نام می‌برد، اما از نظر حقوقی این مبالغ وجه التزام است: اگر پیمانکار به تعهدش عمل نکند، کارفرما مبلغ را بدون اثبات خسارت برمی‌دارد. خود ضمانت‌نامه بانکی هم تعهد مستقل بانک است و اختلاف کارفرما و پیمانکار مانع پرداخت آن نمی‌شود.
تضمین‌های پیمان
| تضمین | مقدار | ماده |
|---|---|---|
| انجام تعهدات | ضمانت‌نامه معادل ۵ درصد مبلغ اولیه پیمان، معتبر تا یک ماه پس از تحویل موقت | ماده ۳۴ |
| حسن انجام کار | ۱۰ درصد هر پرداخت، نصف پس از تصویب صورت‌وضعیت قطعی و نصف پس از تحویل قطعی | ماده ۳۵ |
جزئیات آزادسازی و ضبط در تضمین‌ها در شرایط عمومی پیمان آمده است. ضوابط عمومی انواع تضمین در آیین‌نامه تضمین معاملات دولتی (تصویب‌نامه ۱۲۳۴۰۲/
وجه التزام، نه تضمین
کتاب «مبانی حقوق پیمان» (اسماعیلی هریسی) می‌نویسد آنچه در مواد ۳۴ و ۳۵ «تضمین» نامیده شده «چیزی جز وجه التزام نیست»: پیمانکار ملتزم است تعهدات پیمان را انجام دهد و کار را به نحو احسن انجام دهد، و اگر نکند، کارفرما مبلغ را تملک می‌کند. به همین دلیل کارفرما برای ضبط آن لازم نیست میزان خسارت را ثابت کند؛ ضبط تابع شرایط خود پیمان است، از جمله مهلت یک‌ماهه ماده ۵۲ (ضبط ضمانت‌نامه بدون رعایت مهلت).
کتاب همچنین یادآوری می‌کند که در پیمان برای حقوق پیمانکار چنین وثیقه‌ای از کارفرما وجود ندارد و اگر کارفرما مبلغ پیمان را نپردازد، پیمانکار «مکانیزمی برای جبران سریع خسارت‌های خود نخواهد داشت» (طلب پیمانکار از صورت‌حساب نهایی).
ضمانت‌نامه بانکی؛ تعهد مستقل بانک
کتاب ضمانت‌نامه بانکی را مصداق عقد ضمان ماده ۶۸۴ قانون مدنی (بانک ضامن، کارفرما مضمون‌له، پیمانکار مضمون‌عنه) دانسته است. مقرره جدیدتر این را تغییر داده است. ماده ۱۲ دستورالعمل ناظر بر ضمانت‌نامه بانکی ریالی مصوب شورای پول و اعتبار:
«مؤسسه اعتباری ضمانت‌نامه را به استناد ماده (۱۰) قانون مدنی صادر می‌نماید. تعهدات ناشی از صدور ضمانت‌نامه از رابطه پایه و سایر روابط و قراردادهای مربوط مستقل بوده و اختلافات میان ضمانت‌خواه و ذی‌نفع و یا ایرادات و ادعاهای مربوط به آنها، در تعهد مؤسسه اعتباری به پرداخت وجه ضمانت‌نامه به ذی‌نفع، مؤثر نخواهد بود.»
یعنی بانک با مطالبه کارفرما وجه ضمانت‌نامه را می‌پردازد و ادعای پیمانکار درباره اختلاف با کارفرما، مانع پرداخت بانک نیست. طبق ماده ۱۳ همین دستورالعمل حداکثر مدت اعتبار صدور ضمانت‌نامه یک سال است و ضمانت‌نامه‌ای که بدون درخواست کتبی ذی‌نفع خود‌به‌خود تمدید شود ممنوع است (ماده ۱۴).
اگر پیمانکار ضمانت‌نامه را تمدید نکند
طبق ماده ۳۴، تا تحویل موقت پیمانکار مکلف به تمدید ضمانت‌نامه انجام تعهدات است؛ اگر تا ۵ روز پیش از انقضا آن را تمدید نکند، کارفرما «حق دارد که مبلغ ضمانت‌نامه را از بانک ضامن دریافت کند و وجه آن را به جای ضمانت‌نامه، به رسم وثیقه نزد خود نگه دارد». این دریافت ضبط نیست؛ وجه به جای ضمانت‌نامه نگهداری و در زمان آزادسازی مسترد می‌شود.
سپرده‌های نقدی
سپرده حسن انجام کار و وجه نقدی که به جای ضمانت‌نامه گرفته می‌شود، وجوه سپرده است. طبق ماده ۴۱ قانون محاسبات عمومی، وجوهی که دستگاه‌های دولتی به عنوان سپرده، وجه‌الضمان یا وثیقه می‌گیرند به حساب‌های مخصوص بدون حق برداشت واریز و در آخر هر ماه به حساب تمرکز وجوه سپرده خزانه منتقل می‌شود و رد آن طبق مقررات انجام می‌شود. ضوابط دانشگاه‌های علوم پزشکی در تمرکز وجوه سپرده و وجه‌الضمان و اصلاحیه آیین‌نامه تمرکز وجوه درآمد و سپرده آمده است.
نکات کنترلی برای ذیحساب
- ضمانت‌نامه انجام تعهدات باید از بانک یا مؤسسه اعتباری مورد قبول کارفرما و طبق نمونه اسناد مناقصه باشد و مدت اعتبار آن پیش از تحویل موقت کنترل شود.
- وجه ضمانت‌نامه‌ای که به دلیل عدم تمدید دریافت شده، در حساب سپرده ثبت شود نه درآمد؛ چون هنوز ضبط نشده است.
- ضبط تضمین (تبدیل به درآمد) فقط در موارد ماده ۴۷ یا بند ب ماده ۵۲ و با رعایت مهلت‌های آن است.
منبع : سایت حسابداری بیمارستان
کانال تلگرام @hospitalaccounting