ماده ۱۷ آیین‌نامه مالی و معاملاتی؛ طرح عمرانی و تملک دارایی‌های سرمایه‌ای
متن ماده ۱۷
ماده ۱۷ — طرح عمرانی و مخارج سرمایه‌ای و تملک دارایی‌های سرمایه‌ای: مجموعه عملیات و خدمات مشخص و هزینه‌های دوره مطالعه و یا اجرا است که در جهت دستیابی به اهداف مؤسسه و بر اساس مطالعات توجیهی، فنی و اقتصادی، اجتماعی در مدت معین و با اعتبار مشخص به صورت سرمایه‌گذاری پس از تصویب هیأت‌امنا، توسط مؤسسه انجام و تمام یا قسمتی از هزینه‌های اجرایی آن از محل منابع عمومی دولت (کمک) یا اعتبارات اختصاصی و سایر منابع تأمین می‌گردد.
طرح تملک دارایی سرمایه‌ای شامل چه مواردی است؟
تملک دارایی سرمایه‌ای فقط ساخت ساختمان نیست. بر اساس ماده ۱۷ و چک‌لیست‌های خزانه، این حوزه می‌تواند شامل مطالعات و خدمات مشاور، عملیات عمرانی و پیمانکاری، خرید تجهیزات و ماشین‌آلات و مصالح مرتبط با طرح، تملک زمین و در نهایت اموال منقول و غیرمنقول ایجاد یا خریداری‌شده از محل طرح باشد.
تفاوت «طرح» و «پروژه»
طرح، چارچوب اصلی برای رسیدن به یک هدف سرمایه‌ای است و می‌تواند شامل یک یا چند پروژه باشد. پروژه، جزء اجرایی طرح است که به‌صورت مستقل یا وابسته در راستای هدف اصلی همان طرح اجرا می‌شود. بنابراین برای مثال یک طرح توسعه بیمارستان می‌تواند چند پروژه مانند احداث ساختمان، تأسیسات و تجهیز بخش‌ها داشته باشد. این تفکیک در مقررات مشارکت طرح‌های تملک نیز صریحا پذیرفته شده است.
شروع طرح جدید و ماده ۲۳
ماده ۲۳ قانون الحاق برخی مواد به قانون تنظیم بخشی از مقررات مالی دولت (۲)، برای طرح‌های تملک جدیدی که در بودجه سنواتی کشور پیشنهاد می‌شوند، انجام مطالعات توجیهی فنی شامل حجم کار و زمان‌بندی، اقتصادی، مالی و زیست‌محیطی و تعیین اهداف و اعتبار طرح را مقرر کرده است. موافقت‌نامه طرح نیز باید اهداف، شرح عملیات، اعتبار مصوب، پیشرفت فیزیکی و مشخصات فنی آن را مشخص کند.
در طرح‌های ملی مشمول این نظام، برنامه هفتم نیز شروع ساخت طرح یا زیرطرح و افزایش حجم طرح بدون مجوز ماده ۲۳ را ممنوع کرده است.
تأمین اعتبار
وجود طرح مصوب به‌تنهایی به معنای اجازه پرداخت نیست. طبق ماده ۲۹ آیین‌نامه، پرداخت باید دارای اعتبار پیش‌بینی‌شده در بودجه تفصیلی باشد و مطابق ماده ۴۰، «تأمین اعتبار» یعنی اختصاص تمام یا قسمتی از اعتبار بودجه برای هزینه، خرید یا ایجاد دارایی و ایجاد تعهد. پس بین تصویب طرح، پیش‌بینی اعتبار و تأمین اعتبار تفاوت وجود دارد.
پروژه‌های نیمه‌تمام — ماده ۲۸
اگر پس از تصویب بودجه امکان تکمیل همه طرح‌ها در زمان پیش‌بینی‌شده وجود نداشته باشد، ماده ۲۸ اجازه می‌دهد مؤسسه با تصویب هیأت امنا، طرح‌های اولویت‌دار را انتخاب و اعتبارات سایر طرح‌های همان برنامه را برای تکمیل آنها مصرف کند؛ اصلاح بودجه تفصیلی تملک دارایی نیز باید به تأیید هیأت امنا برسد.
کنترل پروژه تا تبدیل‌شدن به دارایی
کنترل طرح از مرحله اعتبار آغاز و تا تکمیل دارایی ادامه دارد؛ یعنی اعتبار و تعهدات، مناقصه و قرارداد، صورت‌وضعیت‌ها، پیشرفت فیزیکی و مالی، خرید تجهیزات، خدمات مشاور و تحویل پروژه باید قابل ردیابی باشد. خزانه‌داری برای هر یک از این مراحل کنترل‌های جداگانه پیش‌بینی کرده است.
ثبت دارایی پس از اجرا
تا زمانی که پروژه تکمیل نشده، مخارج مربوط می‌تواند در قالب «دارایی در جریان تکمیل» پیگیری شود. پس از تکمیل و آماده‌شدن برای بهره‌برداری، دارایی باید حسب ماهیت آن در طبقه مربوط ثبت شود. چک‌لیست خزانه نیز کنترل می‌کند که اموال منقول و غیرمنقول ایجاد یا خریداری‌شده از محل طرح شناسایی و طبقه‌بندی شوند.
آرای دیوان عدالت اداری
هیأت عمومی دیوان در رأی مورخ ۱۳۹۷/۱۱/۹، محاسبه سقف خرید مصالح و تجهیزات بر مبنای سرجمع اعتبارات چند طرح را ابطال کرد و ملاک را اعتبار و شرایط هر طرح به‌طور مستقل دانست.
همچنین در رأی شماره ۱۵۰۹ مورخ ۱۴۰۱/۹/۸، الزام به وجود حداقل ۳۰ درصد اعتبار پروژه در حساب دستگاه قبل از مناقصه را ابطال کرد؛ زیرا چنین شرطی فراتر از الزام قانونی به پیش‌بینی منابع مالی بود. بنابراین دیوان اصل کنترل و تأمین مالی طرح را پذیرفته، اما ایجاد شروط اضافی بدون مبنای قانونی را نپذیرفته است.
منبع : سایت حسابداری بیمارستان
کانال تلگرام @hospitalaccounting