برآورد هزینه‌ی دارو در بیمارستان‌های ایران؛ نقد روش قفسه‌ای و راه‌حل عملی
یکی از دشوارترین بخش‌های محاسبه‌ی بهای تمام‌شده در بیمارستان، تعیین دقیق «هزینه‌ی دارو و ملزومات مصرفی پزشکی هر بخش» است. راهنمای سازمان جهانی بهداشت برای این کار یک روش نمونه‌گیری پیشنهاد می‌دهد، اما همان‌طور که در ادامه می‌بینید، این روش در نظام اجرایی بیمارستان‌های دولتی ایران به‌تنهایی جوابگو نیست و باید با واقعیت خرید دارو در ایران «تطبیق» داده شود.
روش کتاب: برآورد با نمونه‌گیری
ایده‌ی کتاب ساده است: وقتی سیستم نمی‌تواند مصرف داروی هر بخش را دقیق بگوید، می‌توان با «نمونه‌گیری (sampling)» آن را برآورد کرد؛ مثلا مصرف چند روز یا چند هفته را ثبت و به کل سال تعمیم داد. نکته‌ی مهم و درست کتاب این است که هزینه‌ی دارو را «نباید» بر مبنای شاخص‌های نامرتبطی مثل «مساحت کف بخش» یا «اندازه‌ی قفسه/
چرا این روش در ایران ناقص است؟
در بیمارستان‌های دولتی ایران، خرید دارو و ملزومات مصرفی پزشکی عمدتا به‌صورت «خرید کلی» و توسط «کارپرداز» انجام می‌شود. اما این خرید کلی همیشه پاسخگوی همه‌ی داروها و ملزومات موردنیاز بخش‌ها نیست.
به همین دلیل کارپرداز ناچار است بخشی از داروها و ملزومات را به‌صورت «نقدی و موردی» و بر اساس نیازهای اورژانسی، از تامین‌کننده‌های سطح شهر و خرده‌فروش‌ها تهیه کند. مشکل اصلی اینجاست که این خریدهای نقدی و موردی معمولا در برنامه‌ریزی و گزارش‌گیری «سطح کلان» نادیده گرفته می‌شوند و در آمار خرید متمرکز دیده نمی‌شوند.
نتیجه این می‌شود که هرگونه اندازه‌گیری بر مبنای موجودی انبار یا اندازه‌ی قفسه، بخش قابل‌توجهی از هزینه‌ی واقعی دارو را از قلم می‌اندازد و تصویری ناقص از بهای تمام‌شده به دست می‌دهد.
راه‌حل عملی درست در نظام ایران
برای اینکه هزینه‌ی داروی هر بخش «کامل و واقعی» محاسبه شود، به‌جای اتکا به اندازه‌ی قفسه یا نمونه‌گیری فیزیکی، باید از خود «سیستم حسابداری» یک «گزارش جداگانه» گرفت که مبنای آن «خریدهایی است که کارپرداز از محل تنخواه خود پرداخت کرده است». این گزارش، همان اقلام نقدی و موردی را که در خرید کلی دیده نمی‌شوند آشکار می‌کند.
گام‌های پیشنهادی:
- از سیستم حسابداری، گزارش اسناد «تنخواه کارپرداز» را جدا از خریدهای متمرکز استخراج کنید.
- اقلام دارو و ملزومات مصرفی پزشکی را در این گزارش شناسایی و به بخش مصرف‌کننده نسبت دهید.
- این مبلغ را به هزینه‌ی داروی حاصل از خرید کلی «اضافه» کنید تا هزینه‌ی کامل داروی هر بخش به دست آید.
- در نهایت، تخصیص را بر مبنای «مصرف واقعی ثبت‌شده‌ی هر بخش» انجام دهید، نه بر مبنای فضا یا قفسه.
به این ترتیب، اصل درست کتاب (تخصیص بر مبنای مصرف واقعی، نه فضا) حفظ می‌شود، اما ابزار اندازه‌گیری با واقعیت ایران هماهنگ می‌گردد: منبع داده، گزارش تنخواه کارپرداز از سیستم حسابداری است، نه اندازه‌ی قفسه.
جمع‌بندی
روش نمونه‌گیری کتاب از نظر مفهومی درست است (هزینه را بر مبنای مصرف واقعی تخصیص بده، نه فضا)، اما در بیمارستان‌های دولتی ایران به‌خاطر خریدهای نقدی و موردی کارپرداز از تنخواه، اندازه‌گیری فیزیکی/
📘 دانلود نسخه کامل کتاب (PDF انگلیسی): تحلیل هزینه‌های بیمارستان — راهنمای مدیران (سازمان جهانی بهداشت)
کانال تلگرام @hospitalaccounting
منبع : سایت حسابداری بیمارستان