آیین‌نامه اجرایی تبصره ۳ ماده ۱۰ قانون الزام به ثبت رسمی معاملات اموال غیرمنقول
شماره: ۹۶۸۹۶/
تصویب‌نامه هیئت وزیران
بسمه تعالی
«با صلوات بر محمد و آل محمد»
وزارت دادگستری – وزارت راه و شهرسازی – وزارت جهاد کشاورزی
وزارت ارتباطات و فناوری اطلاعات – سازمان ثبت اسناد و املاک کشور
بنیاد مسکن انقلاب اسلامی
هیئت وزیران در جلسه ۱۴۰۴/۴/۱۸ به‌پیشنهاد سازمان ثبت اسناد و املاک کشور با همکاری وزارتخانه‌های راه و شهرسازی و جهادکشاورزی و بنیاد مسکن انقلاب اسلامی و به استناد تبصره (۱۱) ماده (۱۰) قانون الزام به ثبت رسمی معاملات اموال غیرمنقول مصوب ۱۴۰۱، آیین‌نامه اجرایی تبصره (۳) ماده یادشده را به‌شرح زیر تصویب کرد:
آیین‌نامه اجرایی تبصره (۳) ماده (۱۰) قانون الزام به ثبت رسمی معاملات اموال غیرمنقول
(موضوع ساماندهی اسناد غیررسمی به صورت پوششی)
فصل اول – تعاریف، اختصارات و کلیات
ماده ۱ – تعاریف و اصطلاحات
در این آیین‌نامه، اصطلاحات زیر در معانی مشروح مربوط به کار می‌روند:
- ۱- قانون: قانون الزام به ثبت رسمی معاملات اموال غیرمنقول مصوب ۱۴۰۱؛
- ۲- سازمان: سازمان ثبت اسناد و املاک کشور؛
- ۳- جهاد کشاورزی: مدیریت جهادکشاورزی شهرستان؛
- ۴- بنیاد: بنیاد مسکن انقلاب اسلامی؛
- ۵- سامانه: سامانه ساماندهی اسناد غیررسمی موضوع ماده (۱۰) قانون؛
- ۶- سامانه پنجره واحد: سامانه پنجره واحد مدیریت زمین موضوع ضوابط اجرایی سامانه پنجره واحد مدیریت زمین مصوب ۱۴۰۱/۳/۲۴؛
- ۷- املاک مشمول: اراضی و مستحدثات داخل در محدوده طرح هادی روستاها یا اراضی کشاورزی خارج از محدوده قانونی شهرها موضوع تبصره (۳) ماده (۱۰) قانون؛
- ۸- اراضی کشاورزی: تمامی اراضی که در آنها محصولات زراعی، باغی، دامی، طیور، شیلاتی تولید یا پرورش داده می‌شود یا سابقه تولید محصولات مذکور را داشته باشد اعم از باغ، زراعت، نهالستان، اراضی زیر کشت آبی، دیم، آیش، دامداری، پرورش طیور و آبزیان، پرورش قارچ، گلخانه‌ها و صنایع وابسته به کشاورزی؛
- ۹- بهره‌برداری کشاورزی: اقداماتی که در اراضی کشاورزی توسط شخص یا اشخاص حقیقی یا حقوقی به‌منظور تولید محصولات کشاورزی صورت پذیرفته یا می‌پذیرد؛
- ۱۰- کاربری کشاورزی: وضعیت حقوقی هر نوع اراضی اعم از دایر و بایر که در حال حاضر یا سابقا عملیات عمرانی توسط شخص یا اشخاص حقیقی یا حقوقی برای امور زراعت، باغبانی و سایر فعالیت‌های کشاورزی جهت تولید محصولات کشاورزی صورت می‌گیرد یا گرفته است؛
تبصره- مرجع تشخیص اراضی کشاورزی و بهره‌برداری و کاربری کشاورزی اراضی، جهادکشاورزی است.
- ۱۱- متصرف: شخصی که در مقام اعمال حق مالکیت بر عین املاک مشمول (عرصه و اعیان) به نحوی از انحاء بر آن املاک، تصرف مادی یا حقوقی (مانند موجر) دارد؛
- ۱۲- متصرف قانونی: متصرفی که محدوده تصرفی وی در فرآیند اجرای این آیین‌نامه و طبق ضوابط مقرر در مواد (۶)، (۲۳)، (۲۶) و (۲۷)، حسب نتیجه استعلام از مراجع مذکور در تبصره (۳) ماده (۱۰) قانون با اراضی عمومی، ملی و دولتی تداخل نداشته و با اسناد مالکیت سابق‌الصدور نیز تعارض نداشته باشد و شرایط مقرر در تبصره (۹) ماده (۱۰) قانون نیز در موارد مربوط احراز شود.
- ۱۳- بهره‌بردار: شخصی که املاک مشمول را در اختیار داشته و ادعای مالکیتی در عین (عرصه و اعیان) آن ندارد، مانند مستاجر؛
ماده ۲ – تکلیف متصرفان املاک فاقد سند رسمی
متصرفان املاک مشمول که فاقد سند رسمی هستند، مطابق ماده (۱۰) قانون مکلفند پس از راه‌اندازی سامانه، ادعای خود را در سامانه ثبت و اقدام لازم جهت اخذ سند مالکیت را به‌عمل آورند. تکالیف جهادکشاورزی و بنیاد دایر بر شناسایی متصرفان به‌شرح مندرج در این آیین‌نامه، رافع تکالیف مدعی مبنی‌بر ثبت ادعا نسبت‌به املاک مذکور در سامانه و اقدام قانونی بعدی جهت اخذ سند مالکیت نیست.
فصل دوم – فرآیند شناسایی متصرف
ماده ۳ – انتشار آگهی زمان مراجعه
جهادکشاورزی و بنیاد مکلفند ظرف حداکثر یک ماه پس از اعلام کارگروه موضوع ماده (۳۹) این آیین‌نامه، حسب مورد درخصوص املاک مشمول نسبت‌به انتشار آگهی زمان مراجعه و اعلام عمومی شروع فرایند شناسایی متصرف و نقشه‌برداری اقدام کنند.
تبصره ۱- آگهی موضوع این ماده در سامانه درج و در معابر و اماکن عمومی محل وقوع پلاک‌های ثبتی شهر یا روستای مربوط الصاق می‌شود. همچنین مراتب به شورای اسلامی شهر و روستا، شهردار، بخشدار و دهیار اطلاع‌رسانی می‌شود.
تبصره ۲- آگهی مزبور، حاوی اهداف اجرای طرح، فهرست مدارک و مستندات متصرف، زمان شروع و پایان عملیات شناسایی و نقشه‌برداری، تاریخ جمع‌آوری مدارک و مستندات و محل یا محل‌های استقرار نمایندگان جهادکشاورزی یا بنیاد و همچنین تصریح به مفاد ماده (۲۱) این آیین‌نامه می‌باشد.
ماده ۴ – مستندسازی تصرفات و تهیه نقشه قطعه
نمایندگان جهادکشاورزی و بنیاد حسب مورد مکلفند در تاریخ مندرج در آگهی، در محل یا محل‌های استقرار تعیین‌شده حاضر شوند و ضمن تهیه و تعیین موارد زیر، نسبت به مستندسازی تصرفات اقدام و نقشه قطعه مورد تصرف به همراه جدول اطلاعات توصیفی را طبق ضوابط فصل سوم این آیین‌نامه و با ذکر شناسه یکتا، محل وقوع ملک، پلاک ثبتی تابعه تهیه کنند:
- ۱- اطلاعات هویتی، محل سکونت، شماره تماس متصرف و شخص بهره‌بردار (با قید رابطه حقوقی او با مالک) به همراه تصویر مدارک هویتی معتبر؛
- ۲- نوع بهره‌برداری فعلی قطعه و کاربری آن مانند مسکونی، آموزشی، فرهنگی، کشاورزی در محدوده روستاها و همچنین کاربری و نوع بهره‌برداری کشاورزی اعم از دایر و آیش، رهاشده (بایر) درخصوص اراضی خارج از محدوده طرح هادی روستا یا شهر؛
- ۳- تعیین میزان مالکیت متصرف یا سهم هریک از متصرفان، در صورت تعدد؛
- ۴- تصویر مستندات، ادله و امارات مالکیت متصرف مانند اسناد مالکیت مالکین و یا اسناد زارعین اجرای مقررات اصلاحات ارضی، کشت موقت، خالص‌جات، و یا تصاویر اسناد مثبته انتقال اشخاص و قائم‌مقام قانونی آنها، تقسیم‌نامه، گواهی حصر وراثت، احکام مراجع ذی‌صلاح قضایی و مبایعه‌نامه یا صلح‌نامه عادی؛
- ۵- مصادیق تغییر کاربری موضوع قانون حفظ کاربری اراضی زراعی و باغ‌ها مصوب ۱۳۷۴ با اصلاحات بعدی، صرف‌نظر از مجاز یا غیرمجاز بودن تغییرکاربری و همچنین تخلفات اراضی و مستحدثات واقع در طرح هادی روستاها؛
تبصره ۱- تعیین نوع بهره‌برداری کشاورزی نظیر باغ، نهالستان، گلخانه و مزرعه با درج محصول و تعیین آبی یا دیم بودن آن خواهد بود.
تبصره ۲- تغییر کاربری با مختصات جغرافیایی و جزئیات آن، به همراه عکس محدوده تغییرکاربری یافته، قید خواهد شد.
تبصره ۳- قالب (تمپلیت) اطلاعات و مستندات مربوط، طبق شیوه‌نامه‌ای خواهد بود که حداکثر ظرف یک ماه از تاریخ ابلاغ این آیین‌نامه درکارگروه موضوع ماده (۴۱) این آیین‌نامه تهیه و تصویب می‌شود.
ماده ۵ – صورتجلسه شناسایی متصرف
نمایندگان جهادکشاورزی و بنیاد حسب مورد، موارد مذکور در ماده (۴) این آیین‌نامه را صورتجلسه نموده و تصویر مستندات مربوط را اخذ می‌کنند.
تبصره ۱- صورتجلسه مذکور به امضای متصرف یا نماینده قانونی وی و همچنین شخص بهره‌بردار می‌رسد. در صورت عدم حضور یا استنکاف متصرف یا نماینده قانونی وی و همچنین شخص بهره‌بردار از امضای صورتجلسه، مراتب طی صورتجلسه مذکور حسب مورد به تأیید دهیار یا رئیس شورای اسلامی شهر یا روستا یا بخشدار (در مواردی که قائم مقام شورای اسلامی است) خواهد رسید.
تبصره ۲- عدم همکاری یا حضور متصرف، مانع انجام تکالیف قانونی نمایندگان جهادکشاورزی و بنیاد درخصوص شناسایی متصرف و نقشه‌برداری محل تصرفات وی نیست.
تبصره ۳- در صورت عدم شناسایی متصرف، علاوه بر الزامات تبصره‌های قبل، تأیید مجاورین شناسایی‌شده در نقشه موضوع تبصره (۳) ماده (۱۰) قانون مبنی‌بر عدم شناسایی متصرف، در صورتجلسه درج خواهد شد.
ماده ۶ – روش‌های احراز تصرفات
احراز تصرفات توسط نمایندگان جهادکشاورزی و بنیاد، مستند به یک یا چند روش زیر است:
- ۱- هرگونه سند مکتوب رسمی یا عادی که دلالت بر مالکیت عین (اعم از عرصه و اعیان) داشته باشد؛
- ۲- شهادت مکتوب حداقل سه نفر نزد نمایندگان موضوع این ماده، حتی در مواردی که متصرف یا نماینده قانونی وی حضور نداشته باشد؛
- ۳- شهادت مکتوب متصرفان قطعات مجاور که هیچ‌گونه اعتراضی نسبت به حدود نداشته باشند؛
- ۴- وجود تصرفات عینی مشهود از قبیل اعیانی، اشجار و زراعت، با خوداظهاری متصرف و تأیید دو نفر از متصرفان شناسایی‌شده.
ماده ۷ – ادعای اشخاص ثالث در زمان احراز تصرفات
چنانچه در زمان احراز تصرفات توسط نمایندگان جهادکشاورزی و بنیاد، اشخاصی بدون اینکه تصرفی در عرصه داشته باشند، مدعی مالکیت یا حقی نسبت‌به متصرفات متصرف باشند، این امر مانع از اجرای تکالیف نمایندگان مذکور نیست؛ لکن مراتب ادعا باید در صورتجلسه ثبت شده و معترض می‌تواند نسبت‌به ثبت ادعا در سامانه اقدام کند. ثبت ادعا در صورتجلسه مانع از درج آگهی توسط سازمان و رعایت ترتیبات این آیین‌نامه برای صدور سند مالکیت نیست.
ماده ۸ – درج حقوق ارتفاقی در اطلاعات توصیفی
نمایندگان جهادکشاورزی و بنیاد موظفند در فرایند شناسایی و تهیه نقشه، اظهارات متصرف اراضی درخصوص حقوق ارتفاقی مانند حق عبور، حق مجرا و شبکه آب که علیه قطعه متصرفی آنها است را فارغ از مشهود بودن یا نبودن آن به‌صورت اطلاعات توصیفی درج کنند.
ماده ۹ – عوارض مشهود در زمین
درخصوص عوارض مشهود در زمین مانند مسیر عبور، مجرا، شبکه آب و خطوط انتقال برق و گاز و راه آهن که متصرف قطعه‌ای که عوارض در آن است، منکر حق علیه خود است و در فرایند شناسایی و تهیه نقشه حاضر نیست، چنانچه متصرف قطعه‌ای دیگر، با توجه به آن عوارض، مدعی حقوق ارتفاقی به نفع خود باشد، نمایندگان جهادکشاورزی و بنیاد، موظفند اظهارات متصرف قطعات ذی‌ربط درخصوص آن حق (به‌صورت اطلاعات توصیفی) و مختصات جغرافیایی عوارض مشهود را درج کنند. چنانچه در فرض این ماده، مدعی حق ارتفاقی له خود حاضر نباشد یا اظهاری ننماید نیز نمایندگان جهادکشاورزی و بنیاد، به تکلیف مذکور عمل خواهند نمود.
ماده ۱۰ – اعلام تغییر کاربری غیرمجاز
جهادکشاورزی مکلف است قطعات دارای تغییر کاربری غیرمجاز موضوع قانون حفظ کاربری اراضی زراعی و باغ‌ها را به سازمان اعلام کند.
ماده ۱۱ – املاک داخل محدوده طرح هادی
درخصوص املاک مشمول داخل محدوده طرح هادی، عدم رعایت ضوابط طرح هادی نظیر حدنصاب تفکیک عرصه، وجود اعیان غیرمجاز یا عدم انطباق کاربری مصوب طرح هادی با بهره‌برداری فعلی از قطعه متصرفی، مانع از انجام تکالیف بنیاد مندرج در این آیین‌نامه و تهیه نقشه عرصه نخواهد بود.
فصل سوم – تهیه نقشه
ماده ۱۲ – ارسال نقشه محدوده پلاک ثبتی
به‌منظور تعیین محدوده پلاک ثبتی مورد عمل این آیین‌نامه، سازمان و واحدهای تابعه استانی و شهرستانی مکلفند به‌صورت برخط و از طریق سامانه پنجره واحد، نقشه دارای مختصات جغرافیایی محدوده پلاک‌های ثبتی اعم از اصلی و فرعی دارای تحدید حدود و وضعیت ثبتی را از زمان تعیین اولویت پلاک تا قبل از انتشار آگهی زمان مراجعه، حسب مورد به‌صورت رایگان به جهادکشاورزی یا بنیاد ارسال کنند.
تبصره ۱- در مواردی که پلاک ثبتی حدنگاری نشده و فاقد نقشه دارای مختصات جغرافیایی باشد، سازمان مکلف است نقشه فاقد مختصات جغرافیایی یا حدود اظهاری پلاک را برای جهادکشاورزی و بنیاد ارسال کند و دستگاه‌های مذکور فارغ از اینکه تصرفات در کدام پلاک ثبتی واقع شده، صرفا نقشه تصرفات و مستندات را طبق ماده (۱۹) این آیین‌نامه تهیه و به سازمان ارسال می‌کنند. سازمان مکلف است نقشه‌های مذکور را پس از تعیین پلاک و انجام سایر تکالیف خود در سامانه بارگذاری کند.
تبصره ۲- درخصوص املاک مشمولی که مجهول‌المالک می‌باشند، صرفا جریان ثبتی مربوط ارسال خواهد شد.
ماده ۱۳ – تحویل نقشه رقومی و اسناد حدنگار
سازمان مکلف است نقشه رقومی، شماره پلاک، کاربری، وضعیت خاص، نوع ملک و مفروز و مشاعی بودن اسناد حدنگار صادره و نقشه‌های تهیه‌شده املاک مشمول را حسب مورد به‌صورت رایگان به سازمان امور اراضی کشور یا بنیاد تحویل و یا دسترسی مناسب مربوط را ایجاد نماید.
ماده ۱۴ – ارسال نقشه قطعات دارای ادعای ثبت‌شده
سازمان مکلف است هنگام ارسال نقشه پلاک‌های اصلی، نقشه قطعات املاک مشمول را که نسبت‌به آنها در سامانه ادعا ثبت شده یا در هیأت‌های موضوع قوانین مذکور در تبصره (۲) ماده (۱۰) قانون مطرح و نسبت‌به آنها رأی صادر شده یا نشده باشد، حسب مورد همراه با اسامی مدعی یا متقاضی و به‌صورت رایگان به جهادکشاورزی و بنیاد ارسال کند.
ماده ۱۵ – تحویل تصاویر هوایی قائم‌شده (ارتوفتو)
به‌منظور تهیه نقشه به روش نقشه‌برداری هوایی (فتوگرامتری)، سازمان مکلف است تصاویر هوایی قائم‌شده (ارتوفتو) موجود درخصوص املاک مشمول را به‌صورت رایگان حسب مورد به جهادکشاورزی یا بنیاد تحویل دهد.
ماده ۱۶ – تهیه تصاویر مقارن با تصویب قانون
سازمان مکلف است ظرف شش ماه از تاریخ ابلاغ این آیین‌نامه، با هدف شناسایی وضعیت اراضی در زمان مقارن با تصویب قانون، نسبت‌به تهیه و در صورت لزوم، خرید تصاویر با وضوح مکانی مناسب از پهنه املاک مشمول این آیین‌نامه اقدام کند.
تبصره – کلیه دستگاه‌های اجرایی از جمله وزارت ارتباطات و فناوری اطلاعات، سازمان نقشه‌برداری کشور، سازمان فضایی ایران، سازمان امور اراضی کشور و سایر نهادهای مرتبط مکلفند برای این منظور تصاویر هوایی، ماهواره‌ای و داده‌های مکانی با بالاترین کیفیت موجود را اعم از تصاویر هوایی قائم‌شده (اورتوفتو) تهیه‌شده توسط ماهواره‌های داخلی مانند خیام و ماهواره‌های تحقیقاتی مرتبط یا داده‌های کش‌شده از منابع بین‌المللی مانند گوگل ارث (Google EarTh) و سنتینل (Sentinel) را به‌صورت رایگان و بدون دریافت هزینه در اختیار سازمان قرار دهند.
ماده ۱۷ – دسترسی به نقشه محدوده و حریم شهرها
وزارت راه و شهرسازی مکلف است امکان دسترسی سازمان و سازمان امور اراضی کشور را از طریق سامانه پنجره واحد و به‌صورت برخط به نقشه دقیق و به‌روز رقومی یوتی‌ام (utm) محدوده و حریم شهرها فراهم کند.
تبصره – برای شهرهایی که محدوده یا حریم آنها فاقد نقشه رقومی یوتی‌ام (utm) باشد وزارت راه و شهرسازی مکلف است پس از اعلام کارگروه موضوع ماده (۳۹) این آیین‌نامه حداکثر ظرف یک‌ماه نقشه رقومی محدوده و حریم را تهیه و در سامانه پنجره واحد بارگذاری کند.
ماده ۱۸ – دسترسی به نقشه رقومی طرح هادی روستا
بنیاد مکلف است درخصوص روستاهایی که مختصات جغرافیایی طرح هادی آنها مشخص شده است و درخصوص سایر طرح‌های هادی با رعایت بند «ت» ماده (۵۱) قانون برنامه پنج‌ساله هفتم پیشرفت جمهوری اسلامی ایران امکان دسترسی سازمان و سازمان امور اراضی کشور را از طریق سامانه پنجره واحد و به‌صورت برخط به نقشه دقیق و به‌روز رقومی یوتی‌ام (utm) طرح هادی روستا فراهم کند.
تبصره ۱- بنیاد مکلف است حداکثر ظرف یک ماه پس از اعلام کارگروه موضوع ماده (۳۹) این آیین‌نامه، نقشه رقومی یوتی‌ام (utm) محدوده روستاهای فاقد نقشه مذکور را تهیه و در سامانه پنجره واحد بارگذاری کند.
تبصره ۲- اصلاح و بازنگری طرح‌های هادی روستایی مانع انجام تکالیف این ماده نبوده و تا قبل از اصلاح یا بازنگری، ملاک عمل آخرین طرح هادی مصوب است.
ماده ۱۹ – مبنای تهیه نقشه
نمایندگان جهادکشاورزی و بنیاد مکلفند در تهیه نقشه موضوع این آیین‌نامه، تصاویر هوایی قائم‌شده (اورتوفتو) یا نقشه تهیه و واصل‌شده از سازمان را مبنا قرار دهند. در مواردی که تصاویر یا نقشه مذکور وجود ندارد و یا تصاویر واصل‌شده از حیث شکل و هندسه قطعه مورد‌نظر با وضع موجود تطابق نداشته باشد، دستگاه‌های مذکور مکلفند نسبت‌به تصویربرداری یا تهیه نقشه از سایر روش‌ها نظیر مراجعه به محل اقدام کنند.
ماده ۲۰ – ضوابط فنی و مقیاس نقشه‌ها
نقشه‌های این آیین‌نامه، تحت شبکه شمیم و در سیستم تصویر یوتی‌ام (utm) با مقیاس ۱:۵۰۰ در مناطق شهری و بافت روستایی و با مقیاس ۱:۲۰۰۰ در اراضی کشاورزی با قابلیت استفاده در نرم افزارهای اطلاعات جغرافیایی (Gis ready) و همچنین با رعایت دستورالعمل‌های همسان نقشه‌برداری سازمان برنامه و بودجه کشور و دستورالعمل تهیه نقشه عرصه املاک دستگاه‌های مشمول ماده (۹) قانون جامع حد نگار (کاداستر) کشور مصوب ۱۳۹۳ تهیه خواهد شد. نظارت بر تهیه نقشه‌ها و سایر اطلاعات مکانی از نظر هندسی، مطابق ماده (۱۱) قانون احکام دائمی برنامه‌های توسعه کشور مصوب ۱۳۹۵ است.
ماده ۲۱ – حد فاصل متعارف و تشخیص قطعه
در فرآیند تهیه نقشه املاکی که دارای حد فاصل متعارف از جمله ساختمان، دیوار، نرده، پرچین، حصار (فنس)، سیم خاردار و همچنین پی‌کنی، ردیف درخت، بریدگی (ترانشه)، خاکریز، مرز زراعی (کرت)، راه، شانه خاکی، نهر و جوی، کانال، آبرو، پهنه‌های آبی باشند، یک قطعه محسوب و پس از شناسایی متصرف، نقشه آن تهیه خواهد شد. در هر حال خط فرضی را نمی‌توان حد فاصل قلمداد نمود.
تبصره – ملاک احراز موارد مذکور در این ماده، وجود آنها تا زمان ابلاغ قانون است.
ماده ۲۲ – تهیه نقشه به روش فتوگرامتری
در صورت تهیه نقشه به روش نقشه‌برداری هوایی (فتوگرامتری)، لازم است از تصاویر هوایی قائم‌شده (اورتوفتو) از محدوده مورد‌نظر با تأیید سازمان نقشه‌برداری کشور استفاده شود.
تبصره- در مناطقی که عوارض دارای ارتفاع (مانند دیوار یا اشجار) به‌صورت متراکم وجود دارند در تصاویر هوایی قائم‌شده (اورتوفتو) عوارض مذکور به روش نقشه‌برداری هوایی (فتوگرامتری) تبدیل سه بعدی (برجسته‌بینی) انجام و در صورت عدم امکان، به روش نقشه‌برداری زمینی تکمیل شود.
ماده ۲۳ – استعلام تداخل با اراضی عمومی و ملی
پس از تهیه نقشه‌های قطعات یک پلاک، جهادکشاورزی و بنیاد حسب مورد مکلفند نسبت‌به استعلام برخط از طریق سامانه پنجره واحد از جهت بررسی تداخل محدوده دارای تصرف با اراضی عمومی از جمله اراضی ملی، منابع طبیعی، اراضی مستحدث و موات، اقدام کنند.
تبصره ۱- سازمان منابع طبیعی و آبخیزداری کشور و سازمان ملی زمین و مسکن مکلفند حداکثر ظرف یک ماه از تاریخ وصول استعلام نسبت‌به ارسال پاسخ مثبت یا منفی حسب مورد به جهادکشاورزی یا بنیاد اقدام کنند.
تبصره ۲- چنانچه در پاسخ استعلام مشخص شود که قسمتی از یک قطعه در اراضی ملی یا دولتی واقع شده است، جهادکشاورزی و بنیاد حسب مورد مکلفند قسمت دارای تداخل را در نقشه تهیه شده نمایش دهند. سازمان مکلف است قبل از درج در سامانه برای اطلاع‌رسانی، محدوده اراضی ملی یا دولتی مشخص‌شده را از قطعات مربوط کسر کند.
ماده ۲۴ – ارسال نقشه و مستندات به سازمان
پس از اعلام وصول پاسخ استعلام موضوع ماده (۲۳) این آیین‌نامه و یا عدم پاسخ در مهلت مقرر، جهادکشاورزی و بنیاد حسب مورد مکلفند موارد مذکور در مواد (۴) تا (۱۱) این آیین‌نامه ازجمله نقشه کلی پلاک با جانمایی قطعات را به همراه فهرستی حاوی اسامی متصرفان، ابعاد، مساحت و حدفاصل قطعات و اطلاعات توصیفی و مستندات را بلافاصله پس از وصول پاسخ یا اتمام مهلت مذکور به سازمان ارسال کنند.
فصل چهارم – فرآیند صدور سند
ماده ۲۵ – انحصار اقدام از طریق درج ادعا در سامانه
از تاریخ راه‌اندازی سامانه، هرگونه اقدام جهت اخذ سند مالکیت و رسیدگی به آن در مراجع مختلف از جمله رسیدگی وفق «قانون تعیین تکلیف وضعیت ثبتی اراضی و ساختمان‌های فاقد سند رسمی مصوب ۱۳۹۰ با اصلاحات بعدی آن» و «قانون الحاق موادی به قانون ساماندهی و حمایت از تولید و عرضه مسکن مصوب ۱۳۸۸ با اصلاحات بعدی آن»، صرفا از طریق درج ادعا در سامانه امکان‌پذیر است.
تبصره – نحوه رسیدگی به ادعای مشمول تبصره (۳) ماده (۱۰) قانون و نحوه اقدام مشمولین تبصره مذکور و ارتباط آن با سایر مقررات قانون از جمله رسیدگی‌های موضوع قوانین یادشده با توجه به تبصره (۲) ماده (۱۰) قانون، براساس آیین‌نامه ماده (۱۰) قانون و تبصره‌های (۱) و (۲) آن خواهد بود.
ماده ۲۶ – بررسی تعارض با اسناد سابق‌الصدور
سازمان مکلف است پس از وصول موارد مذکور در ماده (۲۴) این آیین‌نامه و قبل از درج در سامانه برای اطلاع‌رسانی، موارد تعارض قطعات نقشه واصله با اسناد سابق‌الصدور در اجرای قوانین مختلف از جمله «مواد (۱۴۷) و (۱۴۸) قانون ثبت اسناد و املاک مصوب ۱۳۱۰ با اصلاحات بعدی آن»، «قانون تعیین تکلیف وضعیت ثبتی اراضی و ساختمان‌های فاقد سند رسمی مصوب ۱۳۹۰ با اصلاحات بعدی آن»، «ماده (۱۴۰) قانون برنامه سوم توسعه اقتصادی، اجتماعی و فرهنگی جمهوری اسلامی ایران» و «ماده (۱۳۳) قانون برنامه چهارم توسعه اقتصادی، اجتماعی و فرهنگی جمهوری اسلامی ایران» و «قانون الحاق موادی به قانون ساماندهی و حمایت از تولید و عرضه مسکن مصوب ۱۳۸۸ با اصلاحات بعدی آن» و همچنین اسناد مالکیت حدنگار مفروز (غیرمشاع) را بررسی و عدم تعارض با این موارد را احراز کرده و در صورت احراز عدم تعارض، متصرفین قانونی شناسایی‌شده را با رعایت مواد بعدی، در سامانه بارگذاری کند. شیوه‌نامه احراز تعارض در تصرفات و چگونگی رفع آن، حداکثر ظرف سه ماه از تاریخ ابلاغ این آیین‌نامه با همکاری سازمان امور اراضی کشور و بنیاد تهیه و به تصویب رئیس سازمان می‌رسد.
تبصره – محدوده بستر رودخانه‌ها که در اجرای ماده (۹) قانون جامع حدنگار (کاداستر) کشور مصوب ۱۳۹۳ با اصلاحات بعدی آن توسط وزارت نیرو به سازمان اعلام شده است، باید از نقشه واصل شده کسر گردد.
ماده ۲۷ – صدور سند اراضی کشاورزی خارج از محدوده شهرها
سازمان مکلف است، در صدور سند مالکیت اراضی کشاورزی خارج از محدوده قانونی شهرها و قبل از درج در سامانه برای اطلاع‌رسانی، مفاد تبصره (۹) ماده (۱۰) قانون را با لحاظ موارد زیر رعایت کند:
۱- ملاک تصرفات مفروزی، تشخیص قطعه مفروزی در تصاویر سنواتی هوایی و ماهواره‌ای مقارن زمان ابلاغ قانون می‌باشد. در صورت عدم تشخیص قطعه مورد‌نظر در تصاویر مذکور، به شرح زیر اقدام می‌شود:
- الف – در صورتی که مساحت قطعه ارائه‌شده بالاتر از حد نصاب‌های موضوع «قانون جلوگیری از خرد شدن اراضی کشاورزی و ایجاد قطعات مناسب فنی، اقتصادی مصوب ۱۳۸۳» باشد، ادامه فرایند تا صدور سند مالکیت انجام خواهد شد.
- ب – در صورتی که مساحت قطعه ارائه شده کمتر از حد نصاب‌های موضوع «قانون جلوگیری از خرد شدن اراضی کشاورزی و ایجاد قطعات مناسب فنی، اقتصادی مصوب ۱۳۸۳» باشد، تصاویر و عکس‌های هوایی و ماهواره‌ای و مستندات رسمی و قانونی دال بر مفروز شدن قطعه مورد‌نظر قبل از ابلاغ قانون مورد استناد قرار خواهد گرفت.
۲- در صورتی که متصرف دو یا چند قطعه مجاور، یک شخص باشد، برای قطعات مذکور یک سند تجمیعی صادر می‌شود. این حکم در صورتی که متصرف قطعات مجاور جزء افراد تحت تکفل متصرف باشد نیز جاری است. در فرض اخیر، سند مالکیت به‌صورت مشاعی برای متصرفان به‌میزان نسبت سهم مالکیت آنها صادر خواهد شد.
تبصره – سازمان مکلف است تحت تکفل بودن متصرف قطعات مجاور را از سازمان ثبت احوال کشور استعلام کند. سازمان یادشده مکلف است پاسخ استعلام مذکور را به‌صورت برخط و آنی به سازمان اعلام کند.
ماده ۲۸ – بارگذاری اطلاعات برای اطلاع عموم
سازمان مکلف است اطلاعات زیر را جهت اطلاع عموم در سامانه بارگذاری کند:
- ۱- نقشه قطعات در هر پلاک اصلی؛
- ۲- حدود، مساحت و حقوق ارتفاقی هر قطعه؛
- ۳- مشخصات هویتی متصرفین قانونی شناسایی‌شده هر قطعه؛
- ۴- میزان و یا سهم مالکیت متصرف قانونی شناسایی‌شده.
ماده ۲۹ – آگهی الصاقی و اطلاع‌رسانی به متصرفان
سازمان همزمان با بارگذاری اطلاعات مذکور در ماده (۲۸) این آیین‌نامه در سامانه، آگهی آن متضمن اطلاعات ردیف‌های (۱)، (۳) و (۴) ماده (۲۸) مذکور را در محل و اماکن عمومی محدوده مورد‌نظر الصاق کرده و به متصرفین قانونی شناسایی‌شده به طریق مقتضی از جمله پیامک اطلاع‌رسانی می‌کند. در آگهی الصاقی تصریح می‌شود که سایر اطلاعات مربوط در سامانه منتشر شده است.
تبصره – بخشدار، شورای اسلامی روستا و دهیار مکلفند همکاری لازم در زمینه اطلاع‌رسانی در محل و اماکن عمومی مورد‌نظر را با سازمان داشته باشند.
ماده ۳۰ – کسر قطعات و اعلام دلایل آن
چنانچه پس از بررسی سازمان، تمام یا بخشی از قطعات، مطابق ضوابط مذکور در این آیین‌نامه از نقشه واصل‌شده از جهادکشاورزی یا بنیاد کسر شود، سازمان قطعات کسر شده را به همراه دلایل کسر آن در سامانه درج و مراتب را از طریق پیامک به متصرف اعلام خواهد نمود.
ماده ۳۱ – مرجع اعتراض به کسر اراضی عمومی
چنانچه بخشی از اراضی نقشه‌برداری‌شده مطابق استعلام موضوع ماده (۲۲) این آیین‌نامه، به‌جهت وقوع در اراضی عمومی از جمله اراضی ملی، منابع طبیعی، اراضی مستحدث و موات، از نقشه کسر شده باشد، مدعی مالکیت صرفا به مرجع صالح برای رسیدگی به آن اعتراض، مانند شعب ویژه اراضی اختلافی موضوع تبصره (۱) ماده (۹) قانون افزایش بهره‌وری بخش کشاورزی و منابع طبیعی مصوب ۱۳۸۹ با اصلاحات بعدی آن و ماده واحده تعیین تکلیف اراضی اختلافی موضوع ماده (۵۶) قانون حفاظت و بهره‌برداری از جنگل‌ها مصوب ۱۳۶۷ با اصلاحات بعدی آن مراجعه می‌کند.
ماده ۳۲ – مهلت شش‌ماهه ثبت اعتراض در سامانه
در صورتی که متصرف یا سایر اشخاص ذی‌نفع به نقشه قطعه، مالکیت متصرف اعلام‌شده، میزان مالکیت وی، حدود قطعات یا توصیفات منضم به نقشه از جمله حقوق ارتفاقی هر قطعه اعتراضی داشته باشند، مکلفند ظرف شش‌ماه از تاریخ بارگذاری در سامانه، اعتراض خود را در سامانه ثبت کنند؛ مگر اینکه عذر موجهی داشته باشد.
تبصره ۱- معترض مکلف است ظرف یک‌ماه از تاریخ ثبت اعتراض، دادخواست خود را به دادگاه صالح تقدیم و گواهی تقدیم دادخواست را در سامانه درج کند.
تبصره ۲- چنانچه درخصوص موضوع این ماده، سابقا پرونده‌ای در محاکم در حال رسیدگی باشد، معترض مکلف است ضمن ثبت اعتراض خود در سامانه در مهلت قانونی، گواهی طرح دعوا را ظرف یک ماه از تاریخ ثبت اعتراض، در سامانه درج کند.
ماده ۳۳ – صدور سند مالکیت حدنگار الکترونیکی
سازمان مکلف است پس از سپری شدن مهلت قانونی اعتراض، در صورتی که اعتراضی واصل نشده و یا ظرف مهلت مقرر گواهی تقدیم دادخواست یا گواهی طرح دعوای سابق در سامانه درج نشده باشد، فارغ از اینکه متصرف با صدور سند مالکیت موافقت نموده است یا خیر، برمبنای اطلاعات و مستندات جمع‌آوری شده، نسبت‌به صدور سند مالکیت حدنگار به‌صورت الکترونیکی به نام متصرف شناسایی‌شده اقدام کرده و مراتب را به نحو مقتضی به مالک اطلاع دهد.
تبصره – چنانچه در اجرای این ماده، سند مالکیت، بدون دریافت هزینه‌های قانونی صادر شود، تسلیم سند به مالک و ارائه هرگونه خدمات ثبتی به مالک از جمله نقل و انتقال رسمی، منوط‌به پرداخت کلیه هزینه‌های قانونی به نرخ زمان دریافت سند است. همچنین بدهی‌های احتمالی مربوط به اراضی بایر دولتی که سازمان امور اراضی کشور اعلام کرده، طبق قوانین و مقررات مربوط و هنگام تنظیم سند انتقال مالکیت به غیر اخذ می‌شود.
ماده ۳۴ – اثر اعتراض بر صدور سند
در صورت اعتراض طبق مواد قبل، صدور سند مالکیت موکول به صدور حکم قطعی دادگاه خواهد بود و طبق آن حکم عمل خواهد شد.
ماده ۳۵ – متصرف دارای سند رسمی مالکیت مشاعی
چنانچه متصرف قطعه یا قطعات مفروزی در یک پلاک، دارای سند رسمی مالکیت مشاعی باشد و مجموع مساحت تصرفات مفروز او نسبت‌به مساحت کل پلاک بیش از سهم مشاعی او نباشد، این امر با رعایت ضوابط تبصره (۹) ماده (۱۰) قانون، مانع از درج آگهی و صدور سند مفروزی برای متصرف قانونی نسبت‌به محدوده تصرف‌شده نیست.
ماده ۳۶ – صدور سند مفروز حدنگار با قید کاربری کشاورزی
سازمان مکلف است پس از احراز شرایط مذکور در ماده (۲۷) این آیین‌نامه، برای کلیه قطعات اراضی کشاورزی با هر مساحتی، سند مفروز حدنگار با قید کاربری کشاورزی صادر کند. پس از صدور سند مالکیت حدنگاری موضوع این ماده، هرگونه افراز، تقسیم و تفکیک اراضی مذکور مشمول قانون جلوگیری از خرد شدن اراضی کشاورزی و ایجاد قطعات مناسب فنی، اقتصادی مصوب ۱۳۸۳ خواهد بود.
ماده ۳۷ – اراضی دارای تغییر کاربری غیرمجاز
در مورد اراضی کشاورزی که تغییر کاربری غیرمجاز در آن واقع است، صرفا صدور سند مالکیت زمین بدون درج واژه اعیانی یا مستحدثات و با قید «کاربری کشاورزی» و درج عبارت «ملک موضوع این سند، دارای اعیانی غیرمجاز تعیین تکلیف نشده است» در سند صادره، امکان‌پذیر است.
تبصره – پس از صدور سند مالکیت، هرگونه تنظیم سند اعمال حقوقی موضوع ماده (۱) قانون در مورد قطعات مذکور در این ماده، وفق تبصره (۹) ماده (۱۰) قانون منوط‌به اخذ تأییدیه از جهادکشاورزی مبنی‌بر بهره‌برداری کشاورزی است.
ماده ۳۸ – انطباق سند با کاربری طرح هادی
در خصوص موارد مذکور در ماده (۱۱) این آیین‌نامه، صدور سند مالکیت، منطبق با کاربری مشخص‌شده در طرح هادی صورت می‌گیرد.
تبصره – در مواردی که اجرای طرح هادی نیاز به تملک املاک دارد، تا قبل از تملک از شمول حکم مبنی‌بر صدور سند مالکیت منطبق با کاربری مشخص‌شده در طرح هادی، مستثنی است و سند مربوط براساس وضعیت موجود صادر خواهد شد.
فصل پنجم – هماهنگی و نظارت
ماده ۳۹ – کارگروه شهرستانی
به‌منظور هماهنگی و ارائه راهکارهای نحوه اجرای این آئین‌نامه و تعیین اولویت پلاک‌های ثبتی براساس ضوابط مذکور در ماده (۴۳) این آیین‌نامه و سایر مقتضیات محلی، در هر شهرستان کارگروهی به ریاست رئیس اداره ثبت اسناد و املاک شهرستان و در محل این اداره، با عضویت مدیر جهادکشاورزی و رئیس بنیاد مسکن شهرستان، تشکیل می‌شود.
ماده ۴۰ – کارگروه استانی
با هدف نظارت بر عملکرد کارگروه‌های شهرستانی و حل و فصل مشکلات احتمالی در تعیین تکلیف پرونده‌های مشمول این آئین‌نامه، کارگروه استانی به ریاست مدیرکل ثبت اسناد و املاک استان و در محل این اداره کل، با عضویت رییس سازمان جهاد کشاورزی، مدیرکل بنیاد و مدیر امور اراضی استان تشکیل می‌شود.
تبصره – دبیر کارگروه حسب مورد مدیر امور اراضی یا رییس بنیاد مسکن استان خواهد بود.
ماده ۴۱ – کارگروه ملی
به‌منظور ایجاد رویه واحد و نظارت بر عملکرد کارگروه‌های استانی، سیاست‌گذاری اجرایی، تدوین شیوه‌نامه‌ها و دستورالعمل‌های لازم و رفع اختلافات فنی و حل مشکلات در اجرای این آیین‌نامه، کارگروه ملی به ریاست رئیس سازمان و در محل سازمان با عضویت رئیس سازمان امور اراضی کشور، رئیس بنیاد و نماینده معاون حقوقی رئیس‌جمهور تشکیل می‌شود.
تبصره – رفع اختلافات حقوقی مربوط بر عهده این کارگروه و با مسئولیت معاونت حقوقی رئیس‌جمهور است.
ماده ۴۲ – حفظ وظایف و اختیارات دستگاه‌های اجرایی
تعیین ترتیبات مذکور در مواد (۳۹) تا (۴۱) این آیین‌نامه منافاتی با وظایف و اختیارات دستگاه‌های اجرایی در اجرای مقررات این آیین‌نامه ندارد.
ماده ۴۳ – اولویت‌های شناسایی متصرفان و تهیه نقشه
شناسایی متصرفان و تهیه نقشه برای املاک موضوع این آئین‌نامه براساس اولویت‌هایی از قبیل موارد زیر است:
- ۱- پلاک‌هایی که در اجرای ماده (۵۴) قانون رفع موانع تولید رقابت‌پذیر و ارتقای نظام مالی کشور مصوب ۱۳۹۴، رفع تداخل شده است؛
- ۲- پلاک‌هایی که عملیات مقدماتی ثبت نسبت به آنها خاتمه یافته است؛
- ۳- پلاک‌هایی که بیشترین ادعا نسبت به آنها در سامانه ثبت شده است؛
- ۴- پلاک‌هایی که دارای نقشه رقومی طرح هادی مصوب روستایی می‌باشند؛
- ۵- پلاک‌هایی که بخشی از تکالیف مربوط به نقشه‌برداری، اطلاعات توصیفی و شناسایی متصرف نسبت به آنها، اجرایی شده باشد.
فصل ششم – سایر مقررات
ماده ۴۴ – اصلاح اشتباهات جزئی و آگهی اصلاحی
تا قبل از درج در سامانه، جهادکشاورزی و بنیاد حسب مورد می‌توانند اشتباهات جزئی و قلمی از قبیل مشخصات متصرف یا شماره پلاک مربوط را اصلاح و مراتب را به سازمان جهت درج در سامانه اعلام کنند. چنانچه تا قبل از موعد اعتراض، وقوع اشتباهات مذکور مشخص شود، پس از اعلام دستگاه‌های مذکور، سازمان مکلف است نسبت به درج آگهی اصلاحی درخصوص قطعات اعلامی اقدام کند. مبدأ محاسبه موعد اعتراض به این قطعات از زمان درج آگهی اصلاحی می‌باشد. پس از انقضای موعد آگهی یا صدور سند مالکیت، رسیدگی به اشتباهات حادث‌شده طبق ضوابط و مقررات حاکم بر ثبت اسناد می‌باشد.
ماده ۴۵ – تکمیل سامانه‌ها و تبادل اطلاعات
وزارت جهادکشاورزی و بنیاد مکلفند نسبت‌به تکمیل سامانه‌های موجود و یا راه‌اندازی سامانه جدید برای تبادل اطلاعات با سازمان از طریق سامانه پنجره واحد و داده‌آمایی اطلاعات مرتبط اقدام کنند.
ماده ۴۶ – طراحی سامانه برای نظارت برخط
سازمان مکلف است سامانه را به گونه‌ای طراحی کند که امکان مشاهده، نظارت و دسترسی به اطلاعات ارایه شده از سوی جهادکشاورزی و بنیاد در اجرای این آیین‌نامه و همچنین اسناد صادره مربوط، به صورت برخط برای دستگاه‌های اجرایی مرتبط با این آیین‌نامه و همچنین دستگاه‌های نظارتی فراهم شود.
ماده ۴۷ – تبادل اطلاعات از طریق سامانه پنجره واحد
تبادل اطلاعات موضوع این آئین‌نامه بین سازمان، سازمان امور اراضی کشور، بنیاد، سازمان منابع طبیعی و آبخیزداری کشور، وزارت راه و شهرسازی و دیگر دستگاه‌های مذکور در این آئین‌نامه صرفا از طریق سامانه پنجره واحد و با رعایت قانون مدیریت داده‌ها و اطلاعات ملی مصوب ۱۴۰۱ با اصلاحات بعدی انجام خواهد شد.
ماده ۴۸ – ایجاد بسترهای فنی
سازمان منابع طبیعی و آبخیزداری کشور به‌عنوان راهبر سامانه پنجره واحد و سازمان فناوری اطلاعات ایران مکلفند نسبت به ایجاد بسترهای فنی لازم برای ارایه خدمات فنی مورد‌نیاز در اجرای این آئین‌نامه اقدام کنند.
ماده ۴۹ – استفاده از مشاوران و پیمانکاران بخش خصوصی
وزارت جهادکشاورزی می‌تواند در اجرای تکالیف مندرج در این آیین‌نامه و مطابق دستورالعملی که ظرف حداکثر یک‌ماه از تاریخ ابلاغ این آیین‌نامه با همکاری سازمان تهیه و از سوی وزیر جهادکشاورزی ابلاغ می‌شود، از مشاوران و پیمانکاران بخش خصوصی صاحب صلاحیت فنی و امانت‌دار استفاده کند؛ ولی در هر صورت مکلف است صرفا توسط کارکنان خود و به طریق مقتضی از جمله با استفاده از سامانه‌های موجود، مراجعه به محل و کسب اطلاع از شورای محل یا دهیار، نسبت به تأیید تصرف متصرف شناسایی‌شده و صحت‌سنجی مدارک و مستندات و نقشه تهیه‌شده و همچنین احراز کاربری‌های تعیین‌شده و تغییر کاربری‌های غیرمجاز و ممانعت از خردشدن اراضی کشاورزی اقدام کند. بنیاد نیز می‌تواند در چهارچوب ظرفیت‌های قانونی خود و با رعایت مفاد این ماده، از سازوکار مذکور استفاده کند.
تبصره – مسئولیت تأیید صحت مدارک، مستندات، نقشه‌ها و سایر اطلاعات جمع‌آوری‌شده، حسب مورد بر عهده رئیس جهادکشاورزی شهرستان و رئیس بنیاد مسکن انقلاب اسلامی شهرستان خواهد بود.
ماده ۵۰ – همکاری دستگاه‌های اجرایی
کلیه دستگاه‌های اجرایی مانند فرمانداری‌ها و واحدهای تابعه، ادارات راه و شهرسازی، شوراهای اسلامی شهر و روستا و دهیاران از حیث شناسایی متصرفان، جمع‌آوری مدارک و مستندات متصرفان برابر این آیین‌نامه، مکلف به همکاری با دستگاه‌های مجری این آیین‌نامه می‌باشند.
ماده ۵۱ – تأمین منابع مالی اجرای آیین‌نامه
سازمان برنامه و بودجه کشور موظف است منابع مالی لازم برای اجرای این آیین‌نامه را از محل منابع قانونی از جمله اعتبارات حاصل از اجرای قانون جامع حدنگار (کاداستر) کشور در قالب قوانین بودجه سالانه پیش‌بینی و متناسب با حجم فعالیت و تکالیف هر یک از دستگاه‌های اجرایی متولی مذکور در این آیین‌نامه، به آنها با رعایت سازوکار ماده (۳۰) قانون برنامه و بودجه کشور مصوب ۱۳۵۱ تخصیص دهد.
محمدرضا عارف
معاون اول رئیس‌جمهور
رونوشت تصویب‌نامه
رونوشت به دفتر مقام معظم رهبری، دفتر رئیس‌جمهور، دفتر رئیس مجلس شورای اسلامی، دفتر رئیس قوه قضاییه، دفتر معاون اول رئیس‌جمهور، دبیرخانه مجمع تشخیص مصلحت نظام، دبیرخانه ستاد کل نیروهای مسلح، دیوان محاسبات کشور، دیوان عدالت اداری، سازمان بازرسی کل کشور، معاونت‌های قوانین و نظارت مجلس شورای اسلامی، امور تدوین، تنقیح و انتشار قوانین و مقررات، کلیه وزارتخانه‌ها، سازمان‌ها و مؤسسات دولتی، معاونت‌های رئیس‌جمهور، نهادهای انقلاب اسلامی، روزنامه رسمی جمهوری اسلامی ایران، دبیرخانه شورای اطلاع‌رسانی دولت و دفتر هیئت دولت. (۲۰۱۷۰۵۹۰)
منبع : سایت حسابداری بیمارستان
کانال تلگرام @hospitalaccounting