شکایت علیه بیمارستان؛ چه زمانی ذخیره ثبت شود و چه زمانی فقط افشا؟
فرض کنید بیماری علیه یک بیمارستان دولتی بابت خسارت ناشی از خدمات درمانی شکایت کرده و ۵ میلیارد ریال مطالبه خسارت دارد. در پایان سال مالی هنوز رأی قطعی دادگاه صادر نشده است.
آیا بیمارستان باید کل ۵ میلیارد ریال را به‌عنوان بدهی ثبت کند؟
خیر. صرف طرح شکایت به معنی شناسایی بدهی نیست. وضعیت پرونده، احتمال خروج منابع و امکان برآورد مبلغ تعهد تعیین می‌کند که چه برخورد حسابداری لازم است.
حالت اول؛ احتمال محکومیت بیمارستان زیاد است
فرض کنیم پس از بررسی پرونده، واحد حقوقی و وکیل بیمارستان اعلام می‌کنند که با توجه به مدارک موجود، محکومیت بیمارستان محتمل است و مبلغ خسارتی که انتظار می‌رود بیمارستان پرداخت کند ۳ میلیارد ریال برآورد می‌شود.
در این حالت، اگر تعهد فعلی ناشی از رویداد گذشته وجود داشته باشد، خروج منابع برای تسویه آن محتمل باشد و مبلغ تعهد نیز به‌طور اتکاپذیر قابل برآورد باشد، باید ذخیره شناسایی شود.
بنابراین مبنای ثبت، لزوماً مبلغ ۵ میلیارد ریالی مطالبه‌شده توسط بیمار نیست؛ بلکه مبلغ برآوردشده تعهد مبنای شناسایی قرار می‌گیرد.
| طرف | کد | عنوان حساب | مبلغ (ریال) |
|---|---|---|---|
| بدهکار | — | هزینه مربوط به خسارت و دعاوی حقوقی | ۳٬۰۰۰٬۰۰۰٬۰۰۰ |
| بستانکار | — | ذخیره دعاوی حقوقی | ۳٬۰۰۰٬۰۰۰٬۰۰۰ |
برای این دو حساب، سرفصلی در منابعی که در دسترس بود یافت نشد و ثبت در سطح عنوان حساب نگه داشته شده است؛ سرفصل واقعی باید در سیستم واحد گزارشگر مشخص شود.
در نظام حسابداری بخش عمومی ـ نسخه سال ۱۴۰۵ نیز «ذخیره دعاوی حقوقی» به‌صورت مشخص پیش‌بینی شده و در یادداشت‌های توضیحی، افزایش ذخیره، استفاده از آن، مبالغ برگشتی، مانده پایان سال و تفکیک حصه جاری و بلندمدت گزارش می‌شود.
بنابراین برای شناسایی ذخیره، الزاماً نباید تا صدور رأی قطعی دادگاه صبر کرد؛ ملاک، شرایط موجود و اطلاعات قابل اتکا در تاریخ گزارشگری است.
حالت دوم؛ محکومیت ممکن است، اما محتمل نیست
حالا فرض کنید نتیجه بررسی واحد حقوقی این باشد که پرونده هنوز ابهام زیادی دارد و با اطلاعات موجود نمی‌توان خروج منابع بابت خسارت را محتمل دانست.
در این وضعیت ذخیره شناسایی نمی‌شود و موضوع در قالب بدهی احتمالی مورد توجه قرار می‌گیرد.
اتفاقاً در نمونه یادداشت‌های توضیحی نظام حسابداری بخش عمومی ۱۴۰۵ نیز دعوایی که علیه سازمان مطرح شده ولی پیامد آن در شرایط فعلی مشخص نیست، در بخش بدهی‌های احتمالی ارائه شده است.
در کدینگ نظام حسابداری بخش عمومی ۱۴۰۵ برای این منظور حساب‌های انتظامی پیش‌بینی شده است و ثبت آن به این صورت است:
| طرف | کد | عنوان حساب |
|---|---|---|
| بدهکار | ۸۱۰۱۸ | حساب انتظامی ـ بدهی‌های احتمالی |
| بستانکار | ۸۲۰۱۸ | طرف حساب انتظامی ـ بدهی‌های احتمالی |
این دو کد از کدینگ نظام حسابداری بخش عمومی ۱۴۰۵ هستند؛ در فهرست کدینگ نظام نوین مالی حساب انتظامی معادلی ندارد.
حالت سوم؛ احتمال محکومیت بعید است
اگر براساس مستندات پرونده و نظر حقوقی، احتمال خروج منابع بابت شکایت بعید باشد، ذخیره‌ای شناسایی نمی‌شود و موضوع نیز در حالت عادی نیازی به افشای بدهی احتمالی ندارد.
تفاوت سه حالت
| وضعیت پرونده | برخورد حسابداری | افشا |
|---|---|---|
| خروج منابع محتمل و مبلغ قابل برآورد | شناسایی ذخیره | در خود صورت‌های مالی منعکس می‌شود |
| خروج منابع ممکن ولی غیرمحتمل | ذخیره شناسایی نمی‌شود | بدهی احتمالی و افشا |
| خروج منابع بعید | ذخیره شناسایی نمی‌شود | نیازی به افشا نیست |
اگر رأی دادگاه بعد از پایان سال صادر شود چه؟
فرض کنید پرونده در ۲۹ اسفند هنوز باز است، اما قبل از تأیید صورت‌های مالی، رأی دادگاه صادر می‌شود و این رأی اطلاعات بیشتری درباره تعهدی می‌دهد که در پایان سال وجود داشته است.
در این شرایط، صرف اینکه رأی دادگاه در سال بعد صادر شده به این معنی نیست که اثر مالی آن حتماً متعلق به سال بعد است.
اگر رأی صادرشده، شرایط موجود در تاریخ گزارشگری را تأیید کند، موضوع یک رویداد تعدیلی محسوب می‌شود و مبلغ ذخیره باید براساس اطلاعات جدید اصلاح شود؛ حتی ممکن است اطلاعات جدید نشان دهد که در پایان سال باید ذخیره‌ای شناسایی می‌شده است.
نکته کاربردی برای عامل ذیحساب
در زمان بستن حساب‌ها، فهرست پرونده‌های حقوقی باز را صرفاً به دلیل صادر نشدن رأی قطعی کنار نگذارید. وضعیت هر پرونده باید با مستندات واحد حقوقی بررسی شود؛ چون یک پرونده ممکن است ذخیره قابل ثبت باشد، پرونده دیگری فقط بدهی احتمالی باشد و پرونده‌ای نیز هیچ اثر حسابداری یا افشایی نداشته باشد.
مبنای شناسایی ذخیره در نظام حسابداری بخش عمومی ۱۴۰۵
بند ۲-۸ «ذخائر» (صفحهٔ ۳۰۰):
ذخایر، بدهی‌هایی هستند که زمان تسویه و یا تعیین مبلغ آن توأم با ابهام نسبتاً قابل توجه است. ذخایر زمانی شناسایی می‌شوند که واحد گزارشگر دارای تعهد فعلی (قانونی یا عرفی) در نتیجه رویدادهای گذشته باشد، خروج منابع دارای منافع اقتصادی یا توان خدمت‌رسانی برای تسویه تعهد محتمل باشد و مبلغ تعهد به گونه‌ای اتکاپذیر قابل برآورد باشد.
منبع : سایت حسابداری بیمارستان
کانال تلگرام @hospitalaccounting