قرارداد زیانبار در حسابداری بخش عمومی چیست؟ مثال اجاره ساختمان بیمارستان

بیمارستان ساختمان اجاره‌ای را تخلیه کرده؛ اجاره سال‌های باقی‌مانده را چگونه حسابداری کنیم؟

فرض کنید یک بیمارستان، ساختمانی را برای رختشویخانه بیمارستان اجاره کرده است. مدتی بعد رختشویخانه به ساختمان دیگری منتقل می‌شود، اما قرارداد اجاره ساختمان قبلی هنوز ۲ سال دیگر ادامه دارد.

قرارداد قابل فسخ نیست، بیمارستان دیگر استفاده‌ای از ساختمان ندارد و امکان واگذاری یا اجاره مجدد آن نیز وجود ندارد.

آیا اجاره سال‌های باقی‌مانده را باید مثل گذشته، فقط در زمان سررسید هر ماه به‌عنوان هزینه اجاره ثبت کرد؟

خیر.

از زمانی که بیمارستان ساختمان را تخلیه کرده و دیگر منفعت اقتصادی یا توان خدمت‌رسانی از آن دریافت نمی‌کند، در حالی که همچنان ناچار به پرداخت اجاره است، قرارداد می‌تواند به یک قرارداد زیانبار تبدیل شود.

در حسابداری بخش عمومی، اگر مخارج غیرقابل‌اجتناب اجرای یک قرارداد بیشتر از منافع اقتصادی یا توان خدمت‌رسانی مورد انتظار آن باشد، قرارداد زیانبار است و تعهد فعلی ناشی از آن باید به‌عنوان ذخیره شناسایی شود.

مثال

فرض کنیم اجاره ماهانه ساختمان رختشویخانه طبق قرارداد ۲۰۰٬۰۰۰٬۰۰۰ تومان باشد و در زمان تخلیه ساختمان ۲۴ ماه از قرارداد باقی مانده باشد. بنابراین:

شرح	مبلغ (تومان)
اجاره ماهانه	۲۰۰٬۰۰۰٬۰۰۰
ماه‌های باقی‌مانده	۲۴
مجموع پرداخت اجتناب‌ناپذیر	۴٬۸۰۰٬۰۰۰٬۰۰۰

یعنی بیمارستان با ۴ میلیارد و ۸۰۰ میلیون تومان پرداخت اجتناب‌ناپذیر مواجه است، در حالی که دیگر از ساختمان استفاده نمی‌کند.

در مثال نیز دقیقاً همین وضعیت مطرح شده است: ساختمان رختشویخانه بیمارستان تخلیه شده، قرارداد اجاره قابل لغو نیست، استفاده دیگری برای ساختمان وجود ندارد و امکان اجاره مجدد آن هم نیست؛ در نتیجه برای بهترین برآورد پرداخت‌های اجتناب‌ناپذیر، ذخیره شناسایی می‌شود.

ثبت حسابداری

تا زمانی که ساختمان در اختیار بیمارستان است و برای فعالیت رختشویخانه استفاده می‌شود، اجاره یک هزینه عادی دوره است. برای اجاره یک ماه:

طرف	کد	عنوان حساب	مبلغ (ریال)
بدهکار	—	هزینه اجاره و کرایه	۲٬۰۰۰٬۰۰۰٬۰۰۰
بستانکار	۳۰۱۰۳۲	بدهی بابت اجاره و کرایه	۲٬۰۰۰٬۰۰۰٬۰۰۰

اما بعد از تخلیه ساختمان، اگر قرارداد قابل فسخ نباشد و شرایط قرارداد زیانبار احراز شود، موضوع دیگر صرفاً اجاره ماه جاری نیست. بیمارستان بابت تعهد باقی‌مانده قرارداد باید ذخیره شناسایی کند.

با فرض ساده مثال و بدون درنظرگرفتن آثار تنزیل:

طرف	کد	عنوان حساب	مبلغ (ریال)
بدهکار	—	هزینه قرارداد زیانبار	۴۸٬۰۰۰٬۰۰۰٬۰۰۰
بستانکار	—	ذخیره قرارداد زیانبار	۴۸٬۰۰۰٬۰۰۰٬۰۰۰

برای «هزینه قرارداد زیانبار» و «ذخیره قرارداد زیانبار» سرفصل مشخصی در منابع در دسترس یافت نشد و ثبت در سطح عنوان حساب نگه داشته شده است؛ سرفصل واقعی باید در سیستم واحد گزارشگر مشخص شود.

تفاوت اصلی دو حالت

وضعیت	ثبت
ساختمان مورد استفاده بیمارستان است	هزینه اجاره عادی
ساختمان تخلیه شده، استفاده دیگری ندارد و قرارداد نیز قابل فسخ نیست	شناسایی ذخیره قرارداد زیانبار

البته صرف تخلیه ساختمان برای شناسایی ذخیره کافی نیست. باید مشخص شود بیمارستان واقعاً امکان اجتناب از پرداخت را ندارد و مخارج غیرقابل‌اجتناب قرارداد بیشتر از منافع اقتصادی یا توان خدمت‌رسانی مورد انتظار آن است. در حسابداری بخش عمومی نیز تعهد فعلی قرارداد زیانبار به‌عنوان ذخیره شناسایی می‌شود و مخارج غیرقابل‌اجتناب بر مبنای حداقل خالص مخارج خروج از قرارداد تعیین می‌شود.

مبنای این موضوع در نظام حسابداری بخش عمومی ۱۴۰۵

نظام حسابداری بخش عمومی ۱۴۰۵ در بند ۳۱ (صفحهٔ ۳۵۷) قرارداد زیانبار را جایی می‌داند که مخارج غیرقابل اجتناب برای ایفای تعهدات قرارداد از منافع اقتصادی مورد انتظار آن بیشتر شود، و در آن صورت تعهد زیان را به‌عنوان ذخیره شناسایی می‌کند. مخارج غیرقابل اجتناب نیز اقل دو مبلغ است: زیان ناشی از اجرای قرارداد، و مخارج جبران خسارت ناشی از ترک آن.

نمونه‌ای که همان بند می‌آورد نیز یک قرارداد اجارهٔ غیرقابل فسخ دوساله است: اگر پس از یک سال به‌طور یک‌جانبه لغو شود، واحد گزارشگر باید معادل یک سال باقی‌مانده ذخیره شناسایی کند.

منبع : سایت حسابداری بیمارستان
کانال تلگرام @hospitalaccounting