خرید چند دارایی با یک مبلغ؛ بهای خرید را چگونه بین دارایی‌ها تقسیم کنیم؟
فرض کنید بیمارستان طی یک قرارداد، یک مجموعه تجهیزات پزشکی را به مبلغ ۳۰ میلیارد ریال خریداری کرده است. قرارداد یک مبلغ کلی دارد و فروشنده قیمت هر دستگاه را جداگانه در قرارداد مشخص نکرده است.
اقلام تحویلی شامل این موارد است:
- دستگاه اصلی
- مانیتور مستقل بیمار
- UPS مستقل
- یک تجهیز جانبی که به‌صورت مستقل قابل استفاده و دارای عمر مفید متفاوت است
آیا می‌توان کل ۳۰ میلیارد ریال را به نام دستگاه اصلی ثبت کرد؟
خیر؛ اگر اقلام، دارایی‌های مستقل و قابل شناسایی باشند، مبلغ قرارداد نباید صرفاً به یکی از آنها منتسب شود.
در شناسایی دارایی ثابت، باید مشخص شود چه چیزی «یک قلم دارایی» محسوب می‌شود. برای این تشخیص، با توجه به شرایط معامله قضاوت لازم است؛ ضمن اینکه اجزای بااهمیت یک دارایی نیز در صورت لزوم باید جداگانه مورد توجه قرار گیرند.
تخصیص مبلغ قرارداد
فرض کنیم برای تخصیص مبلغ قرارداد، ارزش قابل اتکای اقلام به این صورت تعیین شده باشد:
در این حالت، یک روش منطقی این است که مبلغ واقعی قرارداد متناسب با ارزش نسبی اقلام بین آنها تخصیص پیدا کند:
| قلم | ارزش جداگانه (میلیارد ریال) | نسبت | بهای تخصیص‌یافته (میلیارد ریال) |
|---|---|---|---|
| دستگاه اصلی | ۲۴ | ۶۰٪ | ۱۸ |
| مانیتور | ۴ | ۱۰٪ | ۳ |
| UPS | ۲ | ۵٪ | ۱٫۵ |
| تجهیز جانبی | ۱۰ | ۲۵٪ | ۷٫۵ |
| جمع | ۴۰ | ۱۰۰٪ | ۳۰ |
جمع ارزش اقلام به‌صورت جداگانه ۴۰ میلیارد ریال است، در حالی که کل مجموعه با تخفیف به مبلغ ۳۰ میلیارد ریال خریداری شده است.
بنابراین در سیستم اموال نیز هر قلمی که شرایط شناسایی جداگانه را دارد، با بهای تخصیص‌یافته خودش ثبت می‌شود؛ نه اینکه کل مبلغ قرارداد روی یک دستگاه قرار بگیرد.
ثبت حسابداری در این مثال
| طرف | کد | عنوان حساب | مبلغ |
|---|---|---|---|
| بدهکار | ۲۰۰۵۰۱ | تجهیزات پزشکی ـ دستگاه اصلی | ۱۸ میلیارد ریال |
| بدهکار | ۲۰۰۵۰۱ | تجهیزات پزشکی ـ مانیتور | ۳ میلیارد ریال |
| بدهکار | ۲۰۰۵۰۱ | تجهیزات پزشکی ـ UPS | ۱٫۵ میلیارد ریال |
| بدهکار | ۲۰۰۵۰۱ | تجهیزات پزشکی ـ تجهیز جانبی | ۷٫۵ میلیارد ریال |
| بستانکار | ۳۱۰۲۰۲ | پیمانکاران و فروشندگان خدمات پروژه‌های سرمایه‌ای | ۳۰ میلیارد ریال |
چرا تفکیک فقط برای ثبت اولیه نیست
تفکیک دارایی‌ها فقط برای ثبت اولیه نیست. اهمیت آن در سال‌های بعد بیشتر مشخص می‌شود؛ چون اقلام یا اجزای بااهمیت ممکن است عمر مفید متفاوتی داشته باشند و جداگانه مستهلک شوند. در الزامات دارایی ثابت نیز مبلغ اولیه دارایی بین اجزای بااهمیت آن تخصیص داده می‌شود و این اجزا جداگانه مستهلک می‌شوند.
مثلاً اگر عمر مفید دستگاه اصلی ۱۰ سال و UPS پنج سال باشد، ثبت کل مجموعه به‌عنوان یک دارایی با یک عمر مفید می‌تواند مبلغ استهلاک را هم نادرست کند.
نمونه روشن همین منطق، زمین و ساختمان است. حتی اگر زمین و ساختمان با هم خریداری شوند، دو دارایی قابل تفکیک محسوب می‌شوند و جداگانه حسابداری می‌شوند؛ زیرا ساختمان عمر محدود و استهلاک دارد، در حالی که زمین معمولاً عمر نامحدود دارد.
نکته کاربردی
اگر در قرارداد خرید تجهیزات پزشکی فقط یک مبلغ کلی درج شده، قبل از ثبت کل مبلغ روی یک کد اموال، باید بررسی شود آیا در معامله چند دارایی مستقل یا جزء بااهمیت وجود دارد یا خیر. اگر وجود دارد، بهای خرید باید بر مبنایی قابل اتکا بین آنها تخصیص پیدا کند تا بهای تمام‌شده و استهلاک هر دارایی به‌درستی محاسبه شود.
مبنای این تفکیک در استاندارد حسابداری بخش عمومی شماره ۵
«استاندارد حسابداری بخش عمومی شماره ۵ ـ دارایی‌های ثابت مشهود» خودِ معیارِ تفکیک را تجویز نمی‌کند و آن را به قضاوت واگذار می‌کند؛ بند ۱۱ (صفحهٔ ۱۵۶):
این استاندارد معیاری برای تفکیک یا تجمیع اجزای تشکیل‌دهنده یک قلم دارایی ثابت مشهود، تجویز نمی‌کند. بنابراین بکارگیری معیارهای شناخت در وضعیت‌های خاص واحد گزارشگر مستلزم انجام قضاوت است.
اما دربارهٔ نتیجهٔ این تفکیک صریح است. بند ۵۰ (صفحهٔ ۱۶۷) استهلاک جداگانهٔ اجزای بااهمیت را الزامی می‌کند:
چنانچه بهای تمام‌شده هر جزء یک دارایی ثابت مشهود در مقایسه با کل بهای تمام‌شده آن دارایی بااهمیت و عمر مفید یا الگوی کسب منافع اقتصادی از آن متفاوت از سایر اجزای بااهمیت باشد، آن جزء باید بطور جداگانه مستهلک شود.
و همان مثال زمین و ساختمان در بند ۶۱ (صفحهٔ ۱۶۹) آمده است:
زمین و ساختمان، دارایی‌های مجزا هستند و حتی اگر باهم تحصیل شوند، جداگانه به حساب گرفته می‌شود. زمین به استثنای مواردی نظیر معادن و محل‌های دفن زباله معمولاً عمر نامحدود دارد و لذا مستهلک نمی‌شود. ساختمان عمر محدود دارد و بنابراین دارایی استهلاک‌پذیر است.
منبع : سایت حسابداری بیمارستان
کانال تلگرام @hospitalaccounting