ثبت‌های حسابداری سرمایه‌گذاری بلندمدت در شرکت‌ها در نظام حسابداری بخش عمومی ۱۴۰۵
۱- مقدمه
یک واحد گزارشگر ممکن است به موجب قوانین و مقررات، ملزم به انجام سرمایه‌گذاری در شرکت‌ها باشد. حسابداری سرمایه‌گذاری در واحدهای وابسته با استفاده از روش ارزش ویژه انجام می‌شود. در غیر این صورت، سرمایهگذاریهای بلندمدت در شرکت‌ها در صورت وضعیت مالی به یکی از روش‌های زیر منعکس می‌شوند:
الف) بهای تمام شده پس از کسر هرگونه کاهش ارزش انباشته
ب) مبلغ تجدید ارزیابی به عنوان یک نحوه عمل مجاز جایگزین
این دستورالعمل برای سرمایهگذاریهای بلندمدت در شرکت‌ها تدوین شده است.
۲- تعاریف و اصطلاحات
سرمایه‌گذاری بلندمدت: به طبقه‌ای از سرمایهگذاریها گفته می‌شود که به قصد استفاده مستمر در فعالیت‌های واحد تجاری نگهداری شود. یک سرمایه‌گذاری هنگامی به عنوان دارایی غیرجاری طبقه‌بندی می‌شود که قصد نگهداری آن برای مدت طولانی به وضوح قابل اثبات باشد یا توانایی واگذاری آن توسط سرمایه‌گذار مشمول محدودیت‌هایی باشد.
واحد وابسته: واحدی است که سرمایه‌گذار بر آن نفوذ قابل ملاحظه دارد.
نفوذ قابل ملاحظه: توانایی شرکت در تصمیم‌گیری‌های مربوط به سیاست‌های مالی و عملیاتی سرمایه‌پذیر است، اما کنترل یا کنترل مشترک آن سیاست‌ها نیست.
روش ارزش ویژه: روش حسابداری است که بر اساس آن، سرمایه‌گذاری در ابتدا به بهای تمام شده شناسایی می‌شود و پس از آن بابت تغییر سهم سرمایه‌گذار از خالص دارایی‌های سرمایه‌پذیر پس از تحصیل، تعدیل می‌گردد. مازاد یا کسری (تغییرات در وضعیت مالی) سرمایه‌گذار شامل سهم آن از سود یا زیان سرمایه‌پذیر است و سایر تغییرات در ارزش خالص سرمایه‌گذار شامل سهم آن از سایر تغییرات در ارزش خالص سرمایه‌پذیر است که در مازاد یا کسری آن شناسایی نشده است.
۳- سرفصل حساب‌ها
| حساب کل | حساب معین | سطوح تفصیلی حساب‌ها | ماهیت حساب |
|---|---|---|---|
| دارایی‌های غیرجاری | |||
| سرمایهگذاریهای بلندمدت | سرمایه‌گذاری در شرکت‌ها | به تفکیک اشخاص و واحد پولی | بدهکار |
| ذخیره کاهش ارزش سرمایهگذاریها | به تفکیک سال و اشخاص | بستانکار | |
| درآمدها | |||
| درآمدهای واحد | درآمدهای واحد به تفکیک طبقه‌بندی مربوط (شامل مالیات و عوارض، درآمدهای ناشی از کمک‌های اجتماعی، درآمد حاصل از مالکیت دولت، فروش کالا و خدمات، جرایم و خسارات و سایر درآمدهای واحد) | به تفکیک نوع درآمد (اختصاصی/ سایر) و مشخصات منابع (شماره طبقه‌بندی بودجه)/ موضوع درآمد و واحد مجری | بستانکار |
۴- حسابداری سرمایهگذاریهای بلندمدت
الف) چنانچه واحد گزارشگر بر واحد سرمایه پذیر نفوذ قابل ملاحظه و یا کنترل داشته باشد.
ثبت شماره (۱)؛ به هنگام تحصیل سرمایه‌گذاری
| بدهکار — عنوان حساب معین | مبلغ | بستانکار — عنوان حساب معین | مبلغ |
|---|---|---|---|
| سرمای گذاری در شرکتی | ** | اعتبار ... تامین شده/ | ** |
| اعتبار ... مصرف شده/ | ** | اعتبار ... انتقالی تامین شده | ** |
| اعتبار ... انتقالی مصرف شده | ** |
۱- یک سرمایه‌گذاری، از تاریخی که به سرمایه‌گذاری در واحد تجاری وابسته تبدیل می‌شود، به روش ارزش ویژه به حساب منظور می‌گردد. در زمان تحصیل سرمایه‌گذاری، هرگونه تفاوت بین بهای تمام شده سرمایه‌گذاری و سهم واحد گزارشگر از خالص ارزش منصفانه دارایی‌ها و بدهی‌های قابل تشخیص واحد سرمایه پذیر، به شرح زیر به حساب گرفته می‌شود:
الف) سرقفلی مربوط به واحد وابسته در مبلغ دفتری سرمایه‌گذاری منظور می‌گردد.
ب) هرگونه مازاد سهم واحد گزارشگر از خالص ارزش منصفانه دارایی‌ها و بدهی‌های قابل تشخیص واحد سرمایه پذیر نسبت باه بهای تمام شده سرمایه‌گذاری، در تعیین سهم واحد گزارشگر از سود یا زیان واحد تجاری سرمایه پذیر در دوره‌ای که سرمایه‌گذاری تحصیل شده است، به عنوان سود خرید زیر قیمت در نظر گرفته می‌شود. در چنین، حالتی، حساب "درآمدهای واحد به تفکیک طبقه‌بندی مربوط" در ثبت فوق بستانکار می‌شود.
شایان ذکر است، رویدادهای مالی مربوط به سایر منابع واحدها بدون ثبت حساب‌های بودجه‌ای شناسایی می‌گردد.
ثبت شماره (۲)؛ گزارش سود یا زیان توسط واحد سرمایه پذیر
| بدهکار — عنوان حساب معین | مبلغ | بستانکار — عنوان حساب معین | مبلغ |
|---|---|---|---|
| حساب‌ها و اسناد دریافتنی | ** | درآمدهای دولت به تفکیک طبقه‌بندی مربوط/ | ** |
| درآمدهای واحد ب تفکیک با بندی مربوط | ** | ||
| سرمای گذاری در شرکتی1 | ** |
در روش ارزش ویژه، سهم واحد گزارشگر از سود خالص یا زیان واحد سرمایه پذیر پس از تاریخ تحصیل، پس از تعدیل بابت استهلاک یا زیان که ارزش سرقفلی و سایر دارایی‌ها برمبنای ارزش منصفانه آن‌ها در تاریخ تحصیل، به حساب سرمایه‌گذاری منظور می‌شود.
ثبت شماره (۱-۲)؛ به‌هنگام گزارش سود (مازاد) توسط واحد سرمایه پذیر
| بدهکار — عنوان حساب معین | مبلغ | بستانکار — عنوان حساب معین | مبلغ |
|---|---|---|---|
| سرمای گذاری در شرکتی | ** | درآمدهای دولت به تفکیک طبقه‌بندی مربوط/ | ** |
| درآمدهای واحد ب تفکیک با بندی مربوط | ** |
در صورتی که درآمد فوق بر اساس قوانین و مقررات مربوط، درآمد اختصاصی یا سایر منابع محسوب شود، به هنگام تحقق آن، از حساب "درآمدهای واحد به تفکیک طبقه‌بندی مربوط" استفاده می‌شود.
ثبت شماره (۲-۲)؛ به‌هنگام گزارش زیان (کسری) توسط واحد سرمایه پذیر
| بدهکار — عنوان حساب معین | مبلغ | بستانکار — عنوان حساب معین | مبلغ |
|---|---|---|---|
| هزین هی ب تفکیک با بندی تصدی دولت | ** | سرمای گذاری در شرکتی | ** |
شایان ذکر است، تعدیلات لازم بابت استهلاک یا زیان که ارزش سرقفلی و سایر دارایی‌ها برمبنای ارزش منصفانه آن‌ها در تاریخ تحصیل، با استفاده از ثبت‌های فوق اعمال می‌شود.
همچنین، در روش ارزش ویژه سودها و زیان‌های ناشی از معاملات ”با بالادستی“ و ”با پایین‌دستی“ در صورت‌های مالی واحد گزارش اگر (شامل واحدهای تجاری فرعی تلفیقی آن)، فقط تا میزان منافع سرمایه‌گذاران غیروابسته در واحد وابسته شناسایی می‌شود. سهم واحد گزارشگر از سودها یا زیان‌های واحد وابسته که ناشی از این معاملات است، حذف می‌شود. این اقدام حسب مورد با انجام تعدیل در ثبات شماره (۱-۲) یا (۲-۲) انجام می‌شود. حذف سود یا زیان تحق نیافته موجب تعدیل مانده حساب سرمایه‌گذاری در شرکت‌ها و همچنین سهم واحد گزارشگر از سود یا زیان واحد سرمایه پذیر می‌شود. شایان ذکر است هرگاه معاملات با پایین‌دستی، شواهدی از که در خالص ارزش بازیافتنی دارایی‌هایی که باید واگذار شود یا که در ارزش آن دارایی‌ها ارائه کند، این زینه باید توسط واحد گزارش اگر بطور کامل شناسایی شود. هرگاه معاملات با بالادستی، شواهدی از که در خالص ارزش بازیافتنی دارایی‌های قابل خریداری یا زیان که ارزش آن دارایی‌ها ارائه کند، واحد گزارشگر باید سهم خود از آن زینه را شناسایی کند.
ثبت شماره (۳)؛ به‌هنگام تصویب سود سهام توسط واحد سرمایه پذیر
| بدهکار — عنوان حساب معین | مبلغ | بستانکار — عنوان حساب معین | مبلغ |
|---|---|---|---|
| بی ک دریافت | ** | حساب‌ها و اسناد دریافتنی | ** |
ثبت شماره (۴)؛ به‌هنگام دریافت سود سهام واحد سرمایه پذیر
| بدهکار — عنوان حساب معین | مبلغ | بستانکار — عنوان حساب معین | مبلغ |
|---|---|---|---|
| وجوه ارسالی بابت درآمد عمومی | ** | بها هک دریافت | ** |
| مطالبات از خزانه | ** | طرف حساب ا تنظیمی- کنترل منابع بودجه‌ای | ** |
| حساب ا تنظیمی- کنترل منابع بودجه‌ای | ** |
ثبت شماره (۵)؛ به‌هنگام واریز منابع (عمومی/ اختصاصی) به حساب خزانه و دریافت تاییدیه مربوط
| بدهکار — عنوان حساب معین | مبلغ | بستانکار — عنوان حساب معین | مبلغ |
|---|---|---|---|
| وجوه ارسالی بابت درآمد عمومی | ** | بها هک دریافت | ** |
| مطالبات از خزانه | ** | طرف حساب ا تنظیمی- کنترل منابع بودجه‌ای | ** |
| حساب ا تنظیمی- کنترل منابع بودجه‌ای | ** |
۱- در صورتی که وجوه مزبور مربوط به منابع اختصاصی باشد، در ثبت فوق از سرفصل حساب "مطالبات از خزانه" استفاده می‌شود. شایان ذکر است، در این حالت حساب انتظامی کنترل منابع بودجه‌ای و طرف حساب آن نیز بایستی اعمال شود.
ثبت شماره (۶)؛ شناسایی تغییرات در منافع واحد گزارشگر در واحد سرمایه پذیر که در مازاد یا کسری آن شناسایی نشده است.
سهم واحد گزارشگر از تغییرات شناسایی شده در صورت سود و زیان جامع واحد وابسته (از قبیل تغییرات ناشی از تجدید ارزیابی دارایی‌ها و تفاوت تسعیر ارز) باید در صورت تغییرات در ارزش خالص واحد گزارشگر ارائه شود.
ثبت شماره (۶-۱)؛ به‌هنگام ازای در منافع واحد گزارشگر در واحد سرمایه پذیر که در مازاد دوره آن شناسایی نشده است.
| بدهکار — عنوان حساب معین | مبلغ | بستانکار — عنوان حساب معین | مبلغ |
|---|---|---|---|
| سرمای گذاری در شرکتی | ** | مازاد تجدید ارزیابی | ** |
| ذخیره کاهش ارزش سرمایهگذاریها | ** | درآمدهای واحد ب تفکیک با بندی مربوط | ** |
ثبت شماره (۶-۲)؛ به‌هنگام که در منافع واحد گزارشگر در واحد سرمایه پذیر که در کسری دوره آن شناسایی نشده است.
| بدهکار — عنوان حساب معین | مبلغ | بستانکار — عنوان حساب معین | مبلغ |
|---|---|---|---|
| هزین هی ب تفکیک با بندی تصدی دولت1 | ** | ذخیره کاهش ارزش سرمایهگذاریها | ** |
| مازاد تجدید ارزیابی | ** | سرمای گذاری در شرکتی | ** |
ب) چنانچه واحد گزارشگر بر واحد سرمایه پذیر نفوذ قابل ملاحظه و یا کنترل نداشته باشد.
ثبت شماره (۱)؛ به هنگام تحصیل سرمایه‌گذاری
شایان ذکر است، رویدادهای مالی مربوط به سایر منابع واحدها بدون ثبت حساب‌های بودجه‌ای شناسایی می‌شود.
ثبت شماره (۲)؛ به‌هنگام تصویب سود سهام توسط واحد سرمایه پذیر
ثبت شماره (۳)؛ به‌هنگام دریافت سود سهام واحد سرمایه پذیر
ثبت شماره (۴)؛ به‌هنگام واریز منابع (عمومی/ اختصاصی) به حساب خزانه و دریافت تاییدیه مربوط
۱- در صورتی که وجوه مزبور مربوط به منابع اختصاصی باشد، در ثبت فوق از سرفصل حساب "مطالبات از خزانه" استفاده می‌شود. شایان ذکر است، در این حالت حساب انتظامی کنترل منابع بودجه‌ای و طرف حساب آن نیز بایستی اعمال شود.
ثبت شماره (۵)؛ شناسایی تغییرات مبلغ دفتری سرمایهگذاریهای بلندمدت در صورت استفاده از روش بهای تمام شده پس از کسر
هرگونه که ارزش انباشته
ثبت شماره (۵-۱)؛ شناسایی که ارزش سرمایهگذاریها
| بدهکار — عنوان حساب معین | مبلغ | بستانکار — عنوان حساب معین | مبلغ |
|---|---|---|---|
| هزین هی ب تفکیک با بندی تصدی دولت1 | ** | ذخیره کاهش ارزش سرمایهگذاریها | ** |
۱- هزینه که ارزش سرمایهگذاریها بایستی در زیر فصل هزینه‌ها طب طبقه‌بندی اقتصادی دولت شناسایی شود.
هرگاه سرمایه‌گذاری بلندمدت به بهای تمام شده پس از کسر هرگونه که ارزش انباشته در صورت وضعیت مالی منعکس شود، مبلغ دفتری آن به طور ادواری بررسی می‌شود. چنانچه کاهشی در ارزش یک سرمایه‌گذاری مشاهده شود و بازیافت بخشی از مبلغ دفتری آن غیرممکن به نظر رسد، مبلغ که باید به عنوان هزینه دوره شناسایی و مبلغ دفتری سرمایه‌گذاری از را ایجاد یک حساب کاهنده، باه مبلغ برآوردی که داده شود.
ثبت شماره (۵-۲)؛ شناسایی برگشت که ارزش سرمایهگذاریها
| بدهکار — عنوان حساب معین | مبلغ | بستانکار — عنوان حساب معین | مبلغ |
|---|---|---|---|
| ذخیره کاهش ارزش سرمایهگذاریها | ** | درآمدهای واحد ب تفکیک با بندی مربوط | ** |
هرگاه رویداد هایی که باعث که ارزش در سرمایه‌گذاری شده، تا حدی که برطرف شود بهطوری که که ارزش قبلی قابل بازیافت باشد، این ازای باید تا میزان هزینه شناسایی شده در رابطه با همان سرمایه‌گذاری باه عنوان درآمد برگشت که ارزش سرمایهگذاریها (درآمدهای واحد ب تفکیک با بندی مربوط) شناسایی می‌شود.
ثبت شماره (۶)؛ شناسایی تغییرات مبلغ دفتری سرمایه‌گذاری بلندمدت در صورت استفاده از روش تجدید ارزیابی
ثبت شماره (۶-۱)؛ شناسایی ازای مبلغ دفتری سرمایه‌گذاری بلندمدت درنتیجه تجدید ارزیابی
هرگاه سرمایه‌گذاری بلندمدت به مبلغ تجدید ارزیابی در صورت وضعیت مالی منعکس شود، ازای مبلغ دفتری سرمایه‌گذاری بلندمدت درنتیجه تجدید ارزیابی باید به عنوان مازاد تجدید ارزیابی ثبت و در صورت وضعیت مالی به عنوان بخشی از ارزش خالص منعکس شود. هرگاه ازای مزبور عکس یک که قبلی ناشی از تجدید ارزیابی باشد که به عنوان هزینه شناسایی شده است، این ازای باید تا میزان هزینه شناسایی شده در رابطه با همان سرمایه‌گذاری به عنوان درآمد برگشت که ارزش سرمایهگذاریها (درآمدهای واحد به تفکوهک با بندی مربوط) شناسایی شود.
ثبت شماره (۶-۲)؛ شناسایی که ارزش سرمایهگذاریها درنتیجه تجدید ارزیابی
۱- هزینه که ارزش سرمایهگذاریها بایستی در زیر فصل هزینه‌ها طب طبقه‌بندی اقتصادی دولت شناسایی شود.
که مبلغ دفتری یک قلم سرمایه‌گذاری بلندمدت در نتیجه تجدید ارزیابی باید به عنوان هزینه شناسایی شود. چنانچه که مزبور عکس یک ازای قبلی ناشی از تجدید ارزیابی باشد که به حساب مازاد تجدید ارزیابی منظور شده است، در اینصورت این که باید تا میزان مازاد تجدید ارزیابی مربوط به همان سرمایه‌گذاری به حساب مازاد تجدید ارزیابی بدهکار گردد و باقیمانده به عنوان هزینه شناسایی شود.
شایان ذکر است در ثبت‌های فوق که مبلغ دفتری سرمایه‌گذاری و همچنین برگشت که مزبور از را یک حساب کاهنده (ذخیره که ارزش سرمایهگذاریها) شناسایی می‌شود.
منبع : نسخه سال ۱۴۰۵ نظام حسابداری بخش عمومی — وزارت امور اقتصادی و دارایی
منبع : سایت حسابداری بیمارستان
کانال تلگرام @hospitalaccounting