پیش‌پرداخت خرید تجهیزات پزشکی؛ چه زمانی به دارایی تبدیل می‌شود؟
فرض کنید بیمارستان قراردادی به مبلغ ۲۰ میلیارد ریال برای خرید یک دستگاه پزشکی منعقد کرده و طبق قرارداد، ۲۵ درصد مبلغ یعنی ۵ میلیارد ریال را هنگام سفارش به فروشنده پرداخت می‌کند. دستگاه هنوز تحویل بیمارستان نشده است.
آیا با پرداخت این ۵ میلیارد ریال باید حساب «تجهیزات پزشکی» بدهکار شود؟
خیر.
در این مرحله بیمارستان وجه را پرداخت کرده، اما هنوز دستگاه را تحویل نگرفته است. بنابراین مبلغ پرداختی ماهیت پیش‌پرداخت دارد، نه تجهیزات پزشکی. در دستورالعمل پرداخت نیز پیش‌پرداخت، پرداختی است که پیش از انجام تعهد صورت می‌گیرد و برای خرید و ساخت تجهیزات نیز پیش‌بینی شده است.
ثبت هنگام پرداخت
| طرف | کد | عنوان حساب | مبلغ |
|---|---|---|---|
| بدهکار | ۱۸۰۲۰۹ | پیش‌پرداخت خرید تجهیزات | ۵ میلیارد ریال |
| بستانکار | — | بانک | ۵ میلیارد ریال |
نکته مهم اینجاست که پرداخت پول به‌تنهایی باعث شناسایی تجهیزات پزشکی نمی‌شود. تا زمانی که موضوع پیش‌پرداخت تحقق پیدا نکرده، مبلغ پرداخت‌شده در حساب پیش‌پرداخت باقی می‌ماند. در منابع آموزشی نظام نوین نیز پیش‌پرداخت به‌عنوان دارایی معرفی شده و تسویه آن پس از تحقق معامله توضیح داده شده است.
هنگام تحویل دستگاه
حالا فرض کنیم دستگاه تحویل بیمارستان شده و مبلغ ۲۰ میلیارد ریال آن نیز مورد تأیید قرار گرفته است. در این زمان پیش‌پرداخت باید از حساب خارج و در تسویه بدهی فروشنده منظور شود. در دستورالعمل پرداخت نیز برای خرید کالا و خدمات، تسویه پیش‌پرداخت پس از تحویل کالا یا انجام خدمت پیش‌بینی شده است.
در عمل، ابتدا بهای دستگاه و بدهی مربوط شناسایی می‌شود:
| طرف | کد | عنوان حساب | مبلغ |
|---|---|---|---|
| بدهکار | ۲۰۰۵۰۱ | تجهیزات پزشکی | ۲۰ میلیارد ریال |
| بستانکار | ۳۰۱۰۰۸ | بستانکاران ـ سایر فروشندگان | ۲۰ میلیارد ریال |
سپس ۵ میلیارد ریالی که قبلاً به فروشنده پرداخت شده بود، از بدهی او کسر می‌شود:
| طرف | کد | عنوان حساب | مبلغ |
|---|---|---|---|
| بدهکار | ۳۰۱۰۰۸ | بستانکاران ـ سایر فروشندگان | ۵ میلیارد ریال |
| بستانکار | ۱۸۰۲۰۹ | پیش‌پرداخت خرید تجهیزات | ۵ میلیارد ریال |
| شرح | مبلغ (میلیارد ریال) |
|---|---|
| بدهی شناسایی‌شده به فروشنده | ۲۰ |
| پیش‌پرداخت تسویه‌شده | ۵ |
| بدهی باقی‌مانده | ۱۵ |
بنابراین پس از تسویه پیش‌پرداخت، هنوز ۱۵ میلیارد ریال بدهی به فروشنده باقی می‌ماند.
تحویل دستگاه لزوماً به معنی شروع استهلاک نیست
ممکن است دستگاه وارد بیمارستان شده باشد اما هنوز نصب، راه‌اندازی یا آماده بهره‌برداری نشده باشد. در سیستم اموال نیز بین «تاریخ خرید» و «تاریخ بهره‌برداری» تفکیک وجود دارد و تاریخ بهره‌برداری زمانی است که دارایی به مرحله بهره‌برداری رسیده است.
پس سه تاریخ را نباید با هم اشتباه بگیریم:
| رویداد | اثر حسابداری |
|---|---|
| پرداخت پیش‌پرداخت | شناسایی پیش‌پرداخت |
| تحویل و تحقق خرید | تسویه پیش‌پرداخت و شناسایی دارایی و بدهی |
| آماده‌شدن برای بهره‌برداری | مبنای شروع استهلاک |
یکی از اشتباهات رایج این است که به محض واریز وجه به فروشنده، حساب تجهیزات پزشکی بدهکار شود؛ در حالی که اگر دستگاه هنوز تحویل نشده باشد، آنچه بیمارستان در اختیار دارد پیش‌پرداخت بابت خرید دارایی است، نه خود دارایی.
مبنای تاریخ شروع استهلاک در نظام حسابداری بخش عمومی ۱۴۰۵
شیوه‌نامهٔ استهلاک، بند ۴:
چنانچه تاریخ بهره‌برداری دارایی استهلاک‌پذیر لغایت پانزدهم ماه باشد، ماه مزبور در محاسبهٔ استهلاک منظور می‌شود.
یعنی مبنای شروع استهلاک، تاریخ آماده‌شدن دارایی برای بهره‌برداری است، نه تاریخ پرداخت وجه و نه تاریخ تحویل کالا.
منبع : سایت حسابداری بیمارستان
کانال تلگرام @hospitalaccounting