نرم‌افزار خریداری‌شده برای بیمارستان؛ دارایی نامشهود است یا هزینه؟
فرض کنید بیمارستان برای مدیریت پرونده‌های بیماران، یک نرم‌افزار تخصصی خریداری می‌کند و بابت حق استفاده از نرم‌افزار ۳ میلیارد ریال پرداخت می‌کند. طبق قرارداد، بیمارستان برای چند سال از این نرم‌افزار استفاده خواهد کرد.
آیا کل ۳ میلیارد ریال باید در زمان خرید به‌عنوان هزینه شناسایی شود؟
خیر؛ اگر نرم‌افزار شرایط شناخت دارایی را داشته باشد، به‌عنوان دارایی نامشهود شناسایی می‌شود.
در نظام حسابداری بخش عمومی، دارایی نامشهود، دارایی غیرپولی فاقد ماهیت عینی است و «نرم‌افزار رایانه‌ای» نیز صراحتاً یکی از طبقات دارایی‌های نامشهود محسوب می‌شود.
بنابراین نداشتن ماهیت فیزیکی به این معنی نیست که مبلغ خرید نرم‌افزار باید بلافاصله هزینه شود.
ثبت شناسایی نرم‌افزار
در مثال ما، اگر حق استفاده از نرم‌افزار در اختیار بیمارستان قرار گرفته و نرم‌افزار قرار است طی چند دوره برای ارائه خدمات مورد استفاده قرار گیرد، مبلغ خرید آن به‌عنوان دارایی نامشهود شناسایی می‌شود:
| طرف | کد | عنوان حساب | مبلغ |
|---|---|---|---|
| بدهکار | ۲۶۲۰۰۱ | نرم افزار | ۳ میلیارد ریال |
| بستانکار | — | حساب پرداختنی | ۳ میلیارد ریال |
پس از آماده‌شدن نرم‌افزار برای استفاده، اگر دارای عمر مفید معین باشد، مبلغ قابل استهلاک آن طی عمر مفید مربوط به‌صورت سیستماتیک به هزینه منتقل می‌شود. در نظام حسابداری بخش عمومی نیز برای دارایی‌های نامشهود با عمر مفید معین، استهلاک پیش‌بینی شده و «نرم‌افزارها» به‌طور مشخص در این طبقه قرار گرفته‌اند.
مثلاً اگر بهای نرم‌افزار ۳ میلیارد ریال باشد، صرف پرداخت این مبلغ به فروشنده به این معنا نیست که ۳ میلیارد ریال در همان سال هزینه شود. ابتدا دارایی شناسایی می‌شود و سپس طی دوره استفاده، استهلاک آن در هزینه‌ها منعکس می‌شود.
خرید نرم‌افزار در برابر خدمات نرم‌افزار
اما باید بین خرید نرم‌افزار و خدمات مرتبط با نرم‌افزار تفاوت قائل شد.
ممکن است قرارداد علاوه بر حق استفاده از نرم‌افزار، شامل پشتیبانی سالانه، رفع اشکال و خدمات نگهداری نیز باشد. صرف اینکه این خدمات در همان قرارداد خرید نرم‌افزار آمده‌اند، به این معنا نیست که همه آنها جزو بهای دارایی نامشهود هستند.
بنابراین:
| وضعیت | نتیجه | حساب |
|---|---|---|
| خرید نرم‌افزاری که شرایط شناخت را دارد | دارایی نامشهود | ۲۶۲۰۰۱ ـ نرم افزار |
| استهلاک آن طی عمر مفید | هزینه دوره‌های استفاده | ۲۶۸۰۰۱ ـ استهلاک انباشته نرم افزار |
| پشتیبانی و نگهداری سالانه | جدا از اصل خرید بررسی می‌شود | ۳۰۱۰۶۰ ـ بدهی بابت هزینه خدمات پشتیبانی نرم افزار |
اینکه فهرست کدینگ برای خدمات پشتیبانی نرم‌افزار یک حساب جداگانه پیش‌بینی کرده، خودش نشان می‌دهد که این خدمات از اصل خرید نرم‌افزار تفکیک شده‌اند.
نکته مهم این است که در حسابداری، پرداخت وجه بابت نرم‌افزار به‌تنهایی تعیین نمی‌کند که مبلغ هزینه است یا دارایی؛ ماهیت حق ایجاد‌شده و نحوه استفاده از نرم‌افزار تعیین‌کننده است.
مبنای این طبقه‌بندی در نظام حسابداری بخش عمومی ۱۴۰۵
صفحهٔ ۳۹۱، بخش «ب) طبقه‌بندی دارایی‌های نامشهود»:
نمونه‌ای از طبقات دارایی‌های نامشهود به شرح زیر است: ۱) نرم‌افزار رایانه‌ای؛ ۲) سرقفلی؛ ۳) بانک‌های اطلاعاتی؛ ۴) حق تالیف و اختراع؛ ۵) حق امتیاز و فرانشیز؛ ۶) دارایی‌های نامشهود در جریان ایجاد و ۷) سایر دارایی های نامشهود.
یعنی نرم‌افزار رایانه‌ای قلم اول همین فهرست است. جدول عمر مفید نظام ۱۴۰۵ در صفحهٔ ۳۹۸ نیز برای انواع نرم‌افزارهای کاربردی عمر مفید ۱۰ سال تعیین کرده است. بر مبنای همین جدول، در مثال بالا استهلاک سالانهٔ نرم‌افزار ۳ میلیارد ریالی برابر ۳۰۰ میلیون ریال در سال می‌شود؛ این عدد از جدول رسمی عمر مفید به‌دست آمده و در متن مثال نیامده بود.
منبع : سایت حسابداری بیمارستان
کانال تلگرام @hospitalaccounting