خرید ملزومات پزشکی؛ چه زمانی موجودی و چه زمانی هزینه است؟
فرض کنید بیمارستان ۱۰۰ عدد ست تزریق برای مصرف بخش‌های درمانی خریداری می‌کند. بهای هر ست ۲٬۰۰۰٬۰۰۰ ریال و مبلغ کل خرید ۲۰۰٬۰۰۰٬۰۰۰ ریال است.
کالا تحویل انبار بیمارستان می‌شود، اما قرار نیست همه ۱۰۰ عدد همان روز مصرف شود.
ملزوماتی که برای استفاده در ارائه خدمات نگهداری می‌شوند، تا زمانی که مصرف یا توزیع نشده‌اند موجودی محسوب می‌شوند. در IPSAS 12 نیز مواد و ملزوماتی که برای مصرف در فرایند ارائه خدمات نگهداری می‌شوند، در تعریف موجودی قرار گرفته‌اند.
ثبت خرید و ورود به انبار
| شرح | تعداد | بهای هر واحد (ریال) | مبلغ (ریال) |
|---|---|---|---|
| خرید ست تزریق | ۱۰۰ | ۲٬۰۰۰٬۰۰۰ | ۲۰۰٬۰۰۰٬۰۰۰ |
| طرف | کد | عنوان حساب | مبلغ (ریال) |
|---|---|---|---|
| بدهکار | ۱۶۰۱۰۲ | مواد و لوازم مصرفی بهداشتی و درمانی | ۲۰۰٬۰۰۰٬۰۰۰ |
| بستانکار | ۳۰۱۰۰۲ | بستانکاران ـ فروشندگان سایر مواد و لوازم مصرفی پزشکی و بهداشتی | ۲۰۰٬۰۰۰٬۰۰۰ |
در این مرحله، مبلغ خرید در حساب موجودی باقی می‌ماند و هنوز به هزینه تبدیل نشده است.
مالیات بر ارزش افزوده در زمان پرداخت
اگر خرید مشمول مالیات و عوارض ارزش افزوده باشد، پرداخت آن به فروشنده منوط به سه شرط است:
- ارائه گواهی مشمول مالیات بر ارزش افزوده معتبر
- ثبت فاکتور در سامانه الکترونیکی مالیاتی
- همخوانی تاریخ اعتبار گواهی با تاریخ پرداخت
(آنچه یک حسابدار باید بداند، ۱۴۰۴، مدیریت امور مالی دانشگاه علوم پزشکی شیراز، صفحهٔ ۵۲)
وقتی کالا از انبار تحویل بخش می‌شود
فرض کنید چند روز بعد بخش ICU تعداد ۳۰ عدد ست تزریق درخواست می‌کند و انبار بابت آن حواله صادر می‌کند.
اما یک نکته مهم وجود دارد: اگر همین کالا در چند مرحله و با قیمت‌های متفاوت خریداری شده باشد، برای تعیین مبلغ ریالی خروج از انبار باید از یک روش ارزیابی موجودی استفاده شود.
IPSAS 12 برای اقلام موجودی مشابه و قابل جایگزینی، دو روش اولین صادره از اولین وارده (FIFO) و میانگین موزون را مجاز می‌داند.
در حسابداری بخش عمومی ایران نیز همین موضوع پذیرفته شده است و ارزیابی موجودی‌ها می‌تواند براساس اولین صادره از اولین وارده، میانگین موزون یا شناسایی ویژه انجام شود. برای کالاها و خدماتی که برای یک پروژه خاص تولید و تفکیک شده‌اند، روش شناسایی ویژه به‌کار می‌رود.
بنابراین برای ملزومات مصرفی معمول و مشابه بیمارستان، هم FIFO و هم میانگین موزون قابل قبول است؛ یعنی مقررات بخش عمومی ایران الزام نکرده که همه موجودی‌ها حتماً فقط با FIFO محاسبه شوند. حتی در نمونه صورت‌های مالی، تغییر روش ارزیابی موجودی از میانگین موزون به FIFO به‌عنوان تغییر در رویه حسابداری نشان داده شده است.
برای ساده ماندن مثال، فرض می‌کنیم این ۳۰ ست با همان بهای هر واحد ۲٬۰۰۰٬۰۰۰ ریال از انبار خارج شده است.
ثبت خروج از انبار و مصرف
| شرح | تعداد | بهای هر واحد (ریال) | مبلغ (ریال) |
|---|---|---|---|
| خروج از انبار (حواله ICU) | ۳۰ | ۲٬۰۰۰٬۰۰۰ | ۶۰٬۰۰۰٬۰۰۰ |
| باقی‌مانده در انبار | ۷۰ | ۲٬۰۰۰٬۰۰۰ | ۱۴۰٬۰۰۰٬۰۰۰ |
| طرف | کد | عنوان حساب | مبلغ (ریال) |
|---|---|---|---|
| بدهکار | — | هزینه ابزار و لوازم مصرفی پزشکی، آزمایشگاهی و دندانپزشکی | ۶۰٬۰۰۰٬۰۰۰ |
| بستانکار | ۱۶۰۱۰۲ | مواد و لوازم مصرفی بهداشتی و درمانی | ۶۰٬۰۰۰٬۰۰۰ |
برای حساب هزینهٔ بالا کدی در کدینگ در دسترس نبود و ثبت در سطح عنوان حساب نگه داشته شده است؛ سرفصل واقعی باید در سیستم واحد گزارشگر مشخص شود.
پس از این حواله، ۷۰ عدد ست تزریق به مبلغ ۱۴۰٬۰۰۰٬۰۰۰ ریال در موجودی انبار باقی می‌ماند.
در عملیات حسابداری بیمارستان نیز همین تفکیک اهمیت دارد: ورود کالا به انبار موجب شناسایی موجودی است و صدور حواله برای مصرف، موجودی را کاهش و هزینه را شناسایی می‌کند. در مستندات نظام نوین مالی نیز برای حواله انبار، ثبت «هزینه مواد مصرفی / موجودی» به‌صورت سیستمی پیش‌بینی شده است.
نکته
روش ارزیابی موجودی باید به‌صورت یکنواخت برای موجودی‌هایی با ماهیت و کاربرد مشابه اعمال شود. IPSAS 12 نیز بر استفاده از روش یکسان برای موجودی‌های دارای ماهیت و کاربرد مشابه تأکید دارد.
منبع : سایت حسابداری بیمارستان
کانال تلگرام @hospitalaccounting