خرابی دستگاه پزشکی؛ آیا باید دارایی را از حساب‌ها حذف کنیم؟

فرض کنید یک دستگاه ونتیلاتور بیمارستان در اثر خرابی فنی شدید، دیگر با ظرفیت قبلی کار نمی‌کند. دستگاه هنوز قابل تعمیر و استفاده است، اما طبق نظر واحد تجهیزات پزشکی، برای بازگرداندن آن به وضعیت عادی تعمیر اساسی لازم است.

در چنین شرایطی یک اشتباه این است که چون دستگاه خراب شده، فوراً آن را از حساب دارایی‌ها خارج کنیم. خرابی فیزیکی به‌تنهایی به معنی حذف دارایی نیست. اگر هنوز از دستگاه انتظار توان خدمت‌رسانی وجود داشته باشد، دارایی همچنان در حساب‌ها باقی می‌ماند؛ اما باید بررسی شود آیا خرابی باعث کاهش ارزش شده است یا خیر.

در دارایی‌های بخش عمومی، موضوع فقط این نیست که دستگاه چقدر درآمد ایجاد می‌کند. دستگاهی مثل ونتیلاتور اساساً برای ارائه خدمت درمانی نگهداری می‌شود؛ بنابراین کاهش قابل‌توجه در توان خدمت‌رسانی آن می‌تواند نشانه کاهش ارزش باشد. در مقررات مربوط به کاهش ارزش دارایی‌های غیرمولد وجه نقد نیز آسیب فیزیکی یکی از مواردی است که می‌تواند بررسی کاهش ارزش را ضروری کند.

محاسبه زیان کاهش ارزش

مثلاً فرض کنیم در تاریخ بررسی:

شرح	مبلغ (میلیارد ریال)
بهای تمام‌شده دستگاه	۱۰
استهلاک انباشته	۴
مبلغ دفتری خالص	۶
مبلغ بازیافتنی برآوردی	۴٫۵
زیان کاهش ارزش	۱٫۵

پس از خرابی و بررسی فنی و مالی، مبلغ بازیافتنی برآوردی دستگاه با توجه به توان خدمت‌رسانی باقی‌مانده ۴٫۵ میلیارد ریال تعیین می‌شود؛ بنابراین زیان کاهش ارزش برابر ۱٫۵ میلیارد ریال است.

ثبت کاهش ارزش به این صورت خواهد بود:

طرف	کد	عنوان حساب	مبلغ
بدهکار	۶۱۰۰۸	سایر هزینه‌ها	۱٫۵ میلیارد ریال
بستانکار	—	ذخیره کاهش ارزش دارایی‌های ثابت مشهود	۱٫۵ میلیارد ریال

کد ۶۱۰۰۸ از کدینگ نظام حسابداری بخش عمومی ۱۴۰۵ است. برای طرف بستانکار با همین عنوان سرفصلی در منابعی که در دسترس بود یافت نشد و ثبت در سطح عنوان حساب نگه داشته شده است؛ سرفصل واقعی باید در سیستم واحد گزارشگر مشخص شود.

در نظام حسابداری بخش عمومی ـ نسخه سال ۱۴۰۵ نیز تصریح می‌کند مبلغ دفتری دارایی ثابت مشهود باید به‌طور ادواری بررسی شود و هرگاه کاهش ارزش مشاهده شود و بازیافت بخشی از مبلغ دفتری غیرممکن به نظر برسد، مبلغ کاهش به‌عنوان هزینه دوره شناسایی و مبلغ دفتری از طریق حساب ذخیره کاهش ارزش دارایی‌ها به مبلغ بازیافتنی برآوردی کاهش داده شود.

هر تعمیر دستگاه پزشکی به معنی کاهش ارزش نیست

اگر خرابی عادی و موقتی باشد و دستگاه با تعمیر معمولی دوباره با همان توان قبلی وارد خدمت شود، صرف صدور درخواست تعمیر دلیلی برای شناسایی زیان کاهش ارزش نیست. کاهش ارزش زمانی مطرح می‌شود که شواهد نشان دهد افت توان خدمت‌رسانی دارایی، فراتر از مصرف عادی منعکس‌شده در استهلاک است. برای آسیب فیزیکی نیز یکی از روش‌های سنجش، توجه به هزینه لازم برای بازگرداندن توان خدمت‌رسانی دارایی است.

برای مثال، در نمونه مربوط به یک وسیله نقلیه عمومی آسیب‌دیده، صرف هزینه تعمیر مستقیماً به‌عنوان مبلغ زیان کاهش ارزش در نظر گرفته نشده؛ ابتدا مبلغ بازیافتنیِ خدمت محاسبه و سپس تفاوت آن با مبلغ دفتری به‌عنوان زیان کاهش ارزش شناسایی شده است.

هزینه تعمیر با زیان کاهش ارزش یکی نیست

پس هزینه تعمیر ۱٫۵ میلیارد ریالی الزاماً به معنی زیان کاهش ارزش ۱٫۵ میلیارد ریالی نیست. این دو موضوع باید جداگانه ارزیابی شوند.

از طرف دیگر، اگر در سال بعد دستگاه تعمیر شود و شرایطی که باعث کاهش ارزش شده بود برطرف شود، امکان برگشت کاهش ارزش نیز وجود دارد. نظام ۱۴۰۵ برای این حالت هم برگشت ذخیره کاهش ارزش را پیش‌بینی کرده است.

نتیجه کاربردی

خراب شدن ونتیلاتور، دستگاه بیهوشی، سونوگرافی یا سایر تجهیزات پزشکی سه نتیجه یکسان ندارد: خرابی موقت ممکن است فقط تعمیر بخواهد؛ افت قابل‌توجه توان خدمت‌رسانی می‌تواند منجر به شناسایی کاهش ارزش شود؛ و حذف کامل دارایی زمانی مطرح می‌شود که شرایط برکناری و خروج دارایی از حساب‌ها تحقق پیدا کند. بنابراین «خراب شده» و «باید از دفاتر حذف شود» دو مفهوم متفاوت‌اند.

مبنای این ثبت در نظام حسابداری بخش عمومی ۱۴۰۵

ثبت شمارهٔ (۶۴-۱)، صفحهٔ ۸۹:

مبلغ دفتری یک قلم دارایی ثابت مشهود یا دارایی نامشهود باید به طور ادواری بررسی شود. هرگاه کاهشی در ارزش یک دارایی مشاهده شود و بازیافت بخشی از مبلغ دفتری آن غیرممکن به نظر رسد، مبلغ کاهش باید به‌عنوان هزینه دوره شناسایی و مبلغ دفتری دارایی از طریق ایجاد یک حساب کاهنده، به مبلغ بازیافتنی برآوردی کاهش داده شود.

و برای برگشت آن، ثبت شمارهٔ (۶۴-۲) همان صفحه:

افزایش بعدی در مبلغ بازیافتنی یک دارایی ثابت مشهود یا دارایی نامشهود که به کمتر از بهای تمام شده شناسایی شده است، به شرط آن که شرایط و رویدادهایی که منجر به کاهش یا حذف مبلغ دفتری آن دارایی شده، برطرف گردد و شواهد متقاعدکننده‌ای حاکی از ادامه شرایط و رویدادهای جدید در آینده قابل پیش‌بینی وجود داشته باشد، باید از طریق برگشت کاهش قبلی شناسایی شود.

منبع : سایت حسابداری بیمارستان
کانال تلگرام @hospitalaccounting