کمک‌هزینه مهد کودک (حق مهد) در دانشگاه‌های علوم پزشکی؛ مبنا، مبلغ ۱۴۰۰ تا ۱۴۰۵، مالیات و ثبت حسابداری
کمک‌هزینه مهد کودک به کارکنان خانم دارای فرزند زیر شش سال پرداخت می‌شود. در دانشگاه‌های علوم پزشکی دو مقرره درباره آن هست: دستورالعمل مزایای غیرمستمر مصوب هیأت امنا که مبلغ را با امتیاز تعیین می‌کند، و ضوابط اجرایی قانون بودجه که هر سال سقف ریالی آن را اعلام می‌کند.
ثبت حسابداری
هزینه حق مهد در کد معین «کمک هزینه مهد کودک» گروه استخدامی هر کارمند ثبت می‌شود:
| گروه استخدامی | کد هزینه |
|---|---|
| هیأت علمی رسمی | ۷۱۰۱۳۶ |
| هیأت علمی پیمانی | ۷۱۰۲۳۶ |
| هیأت علمی ضریب k و طرحی | ۷۱۰۳۳۶ |
| غیرهیأت علمی رسمی | ۷۱۰۴۳۹ |
| غیرهیأت علمی پیمانی | ۷۱۰۵۳۹ |
| غیرهیأت علمی ضریب k و طرحی | ۷۱۰۶۳۷ |
| قراردادی قانون کار (تبصره ۴) | ۷۱۰۸۶۶ |
| قراردادی تطبیق‌یافته (تبصره ۳) | ۷۱۰۹۶۷ |
| رسمی حین خدمت طرح | ۷۱۱۰۲۷ |
| رسمی آزمایشی | ۷۱۱۱۳۰ |
حساب پرداختنی آن ۳۰۱۰۹۱ «بدهی بابت مهد کودک» است. سند شناسایی برای کارمند خانم غیرهیأت علمی رسمی با دو فرزند زیر شش سال در ۱۴۰۵ (۲ × ۴٬۸۶۷٬۸۰۰ = ۹٬۷۳۵٬۶۰۰ ریال):
| شرح | کد | بدهکار | بستانکار |
|---|---|---|---|
| کمک هزینه مهد کودک غیرهیأت علمی رسمی | ۷۱۰۴۳۹ | ۹٬۷۳۵٬۶۰۰ | |
| بدهی بابت مهد کودک | ۳۰۱۰۹۱ | ۹٬۷۳۵٬۶۰۰ |
سند پرداخت:
| شرح | کد | بدهکار | بستانکار |
|---|---|---|---|
| بدهی بابت مهد کودک | ۳۰۱۰۹۱ | ۹٬۷۳۵٬۶۰۰ | |
| بانک | ۱۰۰۱۰۱ | ۹٬۷۳۵٬۶۰۰ |
ثبت بودجه‌ای پرداخت، مانند سند حقوق، با کدهای ۹۱۰۹ و ۹۱۰۷ به همان مبلغ انجام می‌شود. چون حق مهد مشمول مالیات حقوق نیست، ردیف مالیات (۳۱۰۲۰۳) در سند نمی‌آید.
شرایط پرداخت
- کارمند خانم باشد و فرزند او زیر شش سال باشد. در دستورالعمل و ضوابط بودجه، حکمی درباره پرداخت بخشی از ماه یا ماهی که فرزند در آن شش ساله می‌شود نیامده است.
- اگر از مهد کودک رایگان مؤسسه استفاده می‌کند، حق مهد نمی‌گیرد (تبصره ۱ ماده ۷).
- مدارک سند در نمونه دستور پرداخت: فهرست تأییدشده کارگزینی با تاریخ تولد فرزند، فهرست حقوق به امضای رئیس واحد و رئیس حسابداری، دستور پرداخت رئیس واحد و فهرست واریز گروهی با مهر و امضای بانک.
- اعتبار آن از محل اعتبارات جاری، فصل ششم (رفاه اجتماعی) است.
سقف ضوابط اجرایی بودجه در هر سال
| سال | مبنا | سقف ماهانه هر فرزند (ریال) | افزایش (ریال) | افزایش (درصد) |
|---|---|---|---|---|
| ۱۴۰۰ | تبصره ۲ ماده ۱۱ ضوابط اجرایی | ۱٬۵۹۰٬۰۰۰ | — | — |
| ۱۴۰۱ | تبصره ۲ ماده ۱۱ ضوابط اجرایی | ۲٬۰۰۰٬۰۰۰ | ۴۱۰٬۰۰۰ | ۲۵٫۸ |
| ۱۴۰۲ | ماده ۱۴ ضوابط مزایای جانبی (۱۴۰۲/۰۷/۲۴) | ۲٬۵۰۰٬۰۰۰ | ۵۰۰٬۰۰۰ | ۲۵ |
| ۱۴۰۳ | جزء ۸ الحاقی ۱۴۰۳/۰۸/۱۶ ضوابط اجرایی | ۳٬۵۰۰٬۰۰۰ | ۱٬۰۰۰٬۰۰۰ | ۴۰ |
| ۱۴۰۴ | بند ۹ ضوابط اجرایی | ۴٬۲۰۰٬۰۰۰ | ۷۰۰٬۰۰۰ | ۲۰ |
| ۱۴۰۵ | ماده ۹ ضوابط اجرایی | ۵٬۱۰۰٬۰۰۰ | ۹۰۰٬۰۰۰ | ۲۱٫۴ |
در سال ۱۴۰۲ ضوابط اجرایی بودجه تعیین این مبلغ را به شورای حقوق و دستمزد سپرد و سقف در «ضوابط اجرایی نحوه اعطای مزایای جانبی» (تصویب‌نامه ۶۱۵۹۲/
مرخصی، مأموریت و حالت‌های خاص
ملاک هر دو مقرره کارمند «شاغل» است: ماده ۷ دستورالعمل از کارکنان خانمی که «نیاز به خدمات مهد کودک دارند» و ماده ۹ ضوابط اجرایی بودجه ۱۴۰۵ از «بانوان مشمول شاغل» نام می‌برد. هیچ‌کدام درباره مرخصی و حالت‌های استخدامی حکم جداگانه ندارد. آنچه در مقررات استخدامی دانشگاه آمده چنین است:
| وضعیت | حکم | مبنا |
|---|---|---|
| مرخصی بدون حقوق | حقوق و مزایا پرداخت نمی‌شود؛ حکم صریحی که حق مهد را در این ایام استثنا کند پیدا نشد | ماهیت مرخصی بدون حقوق؛ مواد ۳۱ به بعد دستورالعمل مرخصی‌ها |
| مرخصی استحقاقی | کارمند در حکم شاغل است؛ حکم جداگانه‌ای برای حق مهد نیست | — |
| مرخصی استعلاجی (غیرهیأت علمی) | حق مهد در فهرست پرداخت‌های ایام استعلاجی نیامده است | ماده ۲۲ دستورالعمل مرخصی‌ها: فقط حقوق ثابت، تفاوت تطبیق، فوق‌العاده‌های مستمر، مناطق کمتر توسعه‌یافته، بدی آب و هوا، عائله‌مندی و اولاد |
| مرخصی زایمان (۹ ماه، دوقلو ۱۲ ماه) | «با استفاده از حقوق و فوق‌العاده‌های مربوط»؛ حکم صریحی درباره حق مهد نیامده است | ماده ۸۲ آیین‌نامه استخدامی غیرهیأت علمی (اصلاحی ۱۴۰۱) |
| مأموریت اداری | کارمند شاغل است | — |
| مأموریت آموزشی غیرهیأت علمی | «با حفظ پست سازمانی و پرداخت حقوق و مزایا» | ماده ۱ دستورالعمل مأموریت آموزشی کارکنان غیرهیأت علمی |
| مأموریت آموزشی عضو هیأت علمی | «کلیه حقوق و مزایای مندرج در حکم کارگزینی»؛ حق مهد در حکم نیست | تبصره ۲ ماده ۲۶ آیین‌نامه استخدامی هیأت علمی |
| نیمه‌وقت و کاهش ساعت کار | حکمی پیدا نشد | — |
| تعلیق، آماده به خدمت | حکمی پیدا نشد | — |
| ماه استخدام، پایان خدمت یا شش‌سالگی فرزند | حکمی برای پرداخت بخشی از ماه پیدا نشد | — |
| بازنشسته | مشمول نیست؛ ماده ۷ فقط «کارکنان» را نام برده، در حالی که ماده ۸ (ازدواج) بازنشستگان را صریحا آورده است | مواد ۱، ۷ و ۸ دستورالعمل |
| کارمند مرد، حتی سرپرست تنها | مشمول نیست | ماده ۷ دستورالعمل («کارکنان خانم») و ماده ۹ ضوابط بودجه («صرفا برای بانوان») |
| هر دو والد شاغل | فقط مادر مشمول است؛ شاغل بودن پدر اثری ندارد | همان |
| فرزندخوانده و سرپرستی | حکمی پیدا نشد؛ برای سرپرستی نوزاد فقط مرخصی زایمان پیش‌بینی شده است | ماده ۲۵ دستورالعمل مرخصی‌ها |
| فرزند معلول بالای شش سال | حق مهد بعد از شش سالگی ادامه نمی‌یابد؛ کمک هزینه جداگانه «معلولیت» ماهانه ۱۲۰۰ امتیاز برای هر فرزند معلول دارای کارت بهزیستی است | ماده ۱۷ دستورالعمل |
| مهد کودک رایگان مؤسسه | مشمول نیست | تبصره ۱ ماده ۷ |
| دستگاه دارای مهد کودک | طبق ضوابط بودجه فقط دستگاه‌های فاقد مهد کودک | ماده ۹ ضوابط ۱۴۰۵؛ رأی وحدت رویه ۹۱۰ و ۹۱۱ |
در مواردی که «حکمی پیدا نشد»، تصمیم با دانشگاه است و بهتر است شیوه پرداخت در هیأت رئیسه یا با نظر کارگزینی مشخص شود.
مبنای پرداخت در دانشگاه
ماده ۷ دستورالعمل مزایای غیرمستمر و امور رفاهی کارکنان دانشگاه‌های علوم پزشکی (موضوع تبصره ماده ۶۰ آیین‌نامه اداری، استخدامی کارکنان غیرهیأت علمی و تبصره ماده ۵۹ آیین‌نامه اعضای هیأت علمی):
«مؤسسه مکلف است به کارکنان خانم که دارای فرزند زیر ۶ سال می‌باشند و نیاز به خدمات مهد کودک دارند به ازای هر فرزند معادل ریالی ۷۰۰ امتیاز در ماه به‌عنوان کمک هزینه مهد کودک پرداخت نماید. تبصره ۱- افرادی که به صورت رایگان از خدمات مهد کودک‌های مؤسسه استفاده می‌نمایند مشمول دریافت این کمک هزینه نخواهند گردید.»
طبق ماده ۳ همین دستورالعمل، مبلغ ریالی از ضرب امتیاز در ضریب ریالی سال (موضوع تبصره ماده ۴۹ آیین‌نامه استخدامی غیرهیأت علمی) به دست می‌آید. پرداخت «تکلیف» مؤسسه است، شمار فرزندان محدود نیست و چون دستورالعمل برای هر دو آیین‌نامه استخدامی صادر شده، اعضای هیأت علمی هم مشمول‌اند. ماده ۲۹ دستورالعمل دانشگاه را مکلف کرده حداقل ۲ و حداکثر ۳ درصد درآمدهای اختصاصی را صرف امور رفاهی کارکنان کند.
مبنای سقف در قانون و ضوابط بودجه
ماده ۷۸ قانون مدیریت خدمات کشوری همه مبانی پرداخت خارج از فصل حقوق را لغو کرده، اما «برنامه کمک‌های رفاهی که به عنوان یارانه مستقیم در ازاء خدماتی نظیر سرویس رفت و آمد، سلف سرویس، مهد کودک» را از این لغو مستثنا کرده است. تبصره ۳ ماده ۲۲ قانون حمایت از خانواده و جوانی جمعیت هم دستگاه‌ها را مکلف کرده با مشارکت بخش خصوصی یا خرید خدمت، برای کودکان مادران شاغل مهد کودک تأمین کنند.
ضوابط اجرایی قانون بودجه هر سال سقف ماهانه حق مهد را تعیین می‌کند. شرط‌های آن: فقط بانوان، فقط در دستگاه‌های فاقد مهد کودک، به ازای هر فرزند زیر شش سال و تا سقف همان سال. این ضوابط «دستگاه اجرایی» را شامل دستگاه‌های ماده ۱ قانون احکام دائمی (از جمله دانشگاه‌های علوم پزشکی) هم تعریف کرده‌اند. به همین دلیل برخی دانشگاه‌ها با استناد به ضوابط بودجه، اعضای هیأت علمی را مشمول ندانسته‌اند (نمونه دستور پرداخت).
مبلغ هر سال
معادل ۷۰۰ امتیاز دستورالعمل
| سال | ضریب ریالی | مبلغ ماهانه هر فرزند (ریال) | افزایش (ریال) | افزایش (درصد) |
|---|---|---|---|---|
| ۱۴۰۰ | ۳٬۰۴۸ | ۲٬۱۳۳٬۶۰۰ | — | — |
| ۱۴۰۱ | ۳٬۳۵۳ | ۲٬۳۴۷٬۱۰۰ | ۲۱۳٬۵۰۰ | ۱۰ |
| ۱۴۰۲ | ۴٬۰۲۴ | ۲٬۸۱۶٬۸۰۰ | ۴۶۹٬۷۰۰ | ۲۰ |
| ۱۴۰۳ | ۴٬۸۲۹ | ۳٬۳۸۰٬۳۰۰ | ۵۶۳٬۵۰۰ | ۲۰ |
| ۱۴۰۴ | ۵٬۷۹۵ | ۴٬۰۵۶٬۵۰۰ | ۶۷۶٬۲۰۰ | ۲۰ |
| ۱۴۰۵ | ۶٬۹۵۴ | ۴٬۸۶۷٬۸۰۰ | ۸۱۱٬۳۰۰ | ۲۰ |
ضریب‌های ۱۴۰۰ تا ۱۴۰۲ از تصویب‌نامه‌های تعیین ضریب حقوق هیأت وزیران (۱۴۰۰/۰۱/۲۵، ۱۴۰۱/۰۲/۱۱ و ۱۴۰۲/۰۱/۰۹) و ضریب‌های ۱۴۰۳ تا ۱۴۰۵ از جدول ضریب حقوق و هزینه‌های پرسنلی است.
مقایسه دو مبلغ
از ۱۴۰۰ تا ۱۴۰۲ معادل ۷۰۰ امتیاز از سقف بودجه بیشتر بود (۵۴۳٬۶۰۰، ۳۴۷٬۱۰۰ و ۳۱۶٬۸۰۰ ریال). از ۱۴۰۳ به بعد کمتر از سقف است: ۱۱۹٬۷۰۰ ریال در ۱۴۰۳، ۱۴۳٬۵۰۰ ریال در ۱۴۰۴ و ۲۳۲٬۲۰۰ ریال در ۱۴۰۵. پس در ۱۴۰۵ پرداخت ۴٬۸۶۷٬۸۰۰ ریال طبق دستورالعمل از سقف ۵٬۱۰۰٬۰۰۰ ریال ضوابط بودجه بیشتر نمی‌شود.
مثال: کارمند خانم غیرهیأت علمی با دو فرزند زیر شش سال در ۱۴۰۵ ماهانه ۲ × ۴٬۸۶۷٬۸۰۰ = ۹٬۷۳۵٬۶۰۰ ریال حق مهد می‌گیرد.
مالیات
حق مهد مشمول مالیات بر درآمد حقوق نیست. هیأت عمومی دیوان عدالت اداری در دادنامه ۱۴۰۳۳۱۳۹۰۰۰۱۰۶۵۴۱۱ مورخ ۱۴۰۳/۰۵/۰۹ حکم داده پرداختی‌هایی که برای امور رفاهی و بدون صدق تعریف مزد و حقوق به شاغل پرداخت می‌شود، از جمله «حق اولاد، حق عائله‌مندی، رفاهیاتی مانند ایاب ذهاب، مهد کودک»، از شمول مالیات حقوق خارج است. همین رأی گسترش دایره مالیات حقوق در قوانین بودجه ۱۴۰۱ و ۱۴۰۲ را هم بررسی کرده و آن را مانع این حکم ندانسته است. طبق ماده ۹۳ قانون دیوان عدالت اداری، این رأی برای همه مراجع اداری ملاک عمل است.
ماده ۸۳ قانون مالیات‌های مستقیم که درآمد مشمول مالیات حقوق را «حقوق … و مزایای مربوط به شغل» تعریف می‌کند، در اصلاحیه ۱۴۰۴ تغییری نکرده است و حکمی که حق مهد را در ۱۴۰۵ مشمول مالیات کند پیدا نشد. سابقه آرای قبلی (دادنامه ۶۰۱ مورخ ۱۳۸۹/۱۲/۰۹) و بخشنامه‌های سازمان امور مالیاتی در معافیت مالیاتی خدمات و تسهیلات رفاهی آمده است.
آرای دیوان عدالت اداری
- رأی وحدت رویه ۹۱۰ و ۹۱۱ مورخ ۱۳۸۸/۱۲/۲۴: پرداخت حق مهد طبق ضوابط بودجه فقط در ادارات فاقد مهد کودک است و دستگاهی که مهد کودک دولتی دارد، الزامی به پرداخت آن ندارد.
- رأی ۳۱۸۴۹۱ مورخ ۱۴۰۵/۰۲/۱۵: مواد ۲ و ۱۹ ضوابط مزایای جانبی ۱۴۰۲ را باطل کرد؛ ماده ۱۴ (حق مهد) باطل نشده است.
سابقه (منسوخ)
- ضوابط اجرایی بودجه ۱۳۸۵: فرزند زیر پنج سال، حداکثر سه فرزند و ماهانه ۲۰۰٬۰۰۰ ریال، فقط در ادارات فاقد مهد کودک.
- سقف ضوابط بودجه در ۱۳۹۸ (تبصره ۲ ماده ۱۲) ۱٬۱۰۰٬۰۰۰ ریال و در ۱۳۹۹ (تبصره ۲ ماده ۱۱) ۱٬۲۶۵٬۰۰۰ ریال بود. از ۱۳۹۸ سن فرزند «زیر شش سال» و بدون محدودیت تعداد شد.
- در ۱۴۰۲ عبارت «دستگاه‌های فاقد مهد کودک دولتی» به «دستگاه‌های فاقد مهد کودک» تغییر کرد.
منبع : سایت حسابداری بیمارستان
کانال تلگرام @hospitalaccounting