دستورالعمل تعیین دامنه قیمت‌های متناسب پیشنهادی در مناقصات یک‌مرحله‌ای و دومرحله‌ای (ویرایش چهارم)؛ بخشنامه ۱۴۰۳/۴۱۰۳۵۴
بخشنامه شماره ۱۴۰۳/
خلاصه
- این دستورالعمل «قیمت متناسب» در بند الف ماده ۲ قانون برگزاری مناقصات و «مناسب‌ترین قیمت» در بند ز همان ماده را برای ارزیابی مالی (بند الف ماده ۲۰ قانون) عملیاتی می‌کند.
- دامنه شمول: کارهای پیمانکاری حوزه نظام فنی و اجرایی کشور در مناقصات یک‌مرحله‌ای و دومرحله‌ای. در سایر مناقصات، اگر دستورالعمل خاصی نباشد، استفاده از آن به تشخیص مناقصه‌گزار است.
- استفاده از آن الزامی نیست؛ اما دستگاهی که از آن استفاده نکند باید روش خود را (حداقل شامل برآورد به‌هنگام، حذف پیشنهادهای غیرمتعارف، جلوگیری از تبانی و ارزیابی مالی) در اسناد مناقصه منتشر کند.
- محاسبه آنلاین: ماشین‌حساب دامنه قیمت متناسب پیشنهادی مناقصه.
متن بخشنامه
از آنجایی که طبق ماده (۲۰) قانون برگزاری مناقصات، دستگاه‌های مناقصه‌گزار ملزم به انتشار روش بررسی قیمت و ارزیابی مالی در اسناد مناقصه هستند، این دستورالعمل به استناد بند «ث» ماده ۳۰ آیین‌نامه اجرایی نظام مستندسازی و اطلاع‌رسانی مناقصات (مصوبه شماره ۱۰۸۹۷۲/
استفاده از این دستورالعمل الزامی نبوده و دستگاه‌های مناقصه‌گزار در صورت عدم استفاده از این دستورالعمل باید روش بررسی و ارزیابی قیمتی (که حداقل شامل موارد نحوه تعیین برآورد به‌هنگام، نحوه حذف پیشنهادهای غیرمتعارف، سازوکار جلوگیری از تبانی و نحوه ارزیابی مالی باشد) که تناسب بیشتری با وضعیت دستگاه و موضوع مناقصه داشته باشد را در اسناد مناقصه منتشر کنند.
این بخشنامه سه ماه پس از تاریخ ابلاغ، جایگزین بخشنامه شماره ۹۴/
سید حمید پورمحمدی
۱- کلیات و محدوده کاربرد
۱-۱- این دستورالعمل برای تعیین دامنه قیمت‌های پیشنهادی متناسب در ارتباط با بندهای «الف» و «ز» ماده (۲) و ارائه روش ارزیابی مالی بند الف ماده (۲۰) قانون برگزاری مناقصات برای ارزیابی مالی پیشنهاد قیمت‌ها تهیه شده است.
۱-۲- این دستورالعمل در مناقصات یک‌مرحله‌ای و دومرحله‌ای، برای ارزیابی مالی قیمت‌های پیشنهادی در کارهای پیمانکاری حوزه نظام فنی و اجرایی کشور (مصوبه شماره ۲۵۲۵۴/
۲- تعاریف
۲-۱- مناسب‌ترین قیمت پیشنهادی: پیشنهادی است که در آن سه عامل قیمت، کیفیت و زمان به صورت توأم و در حالت بهینه در نظر گرفته شده باشد، به نحوی که آن پیشنهاد حداقل الزامات هر یک از سه مؤلفه را به صورت منفرد و سرجمع محقق کند.
۲-۲- دامنه قیمت‌های متناسب: محدوده‌ای از قیمت‌های پیشنهادی مناقصه‌گران است که در آن، مناقصه‌گر با قیمت پیشنهادی ارائه شده ضمن عدم تحمیل هزینه و ریسک غیرمتعارف بر دستگاه مناقصه‌گزار، با تأمین حداقل الزامات کیفیت، زمان و هزینه توانایی انجام موضوع مناقصه را داشته باشد.
۲-۳- برآورد اجرای کار (Pb): مبلغی است که توسط دستگاه مناقصه‌گزار بر اساس دستورالعمل‌های مربوط تهیه می‌شود و در قالب اسناد مناقصه در اختیار مناقصه‌گران قرار می‌گیرد. در مواردی که فهرست‌بهای پایه وجود دارد برآورد طبق فهرست یاد شده با اعمال ضرایب مرتبط با هر فهرست‌بها مطابق دستورالعمل کاربرد آن انجام می‌شود.
۲-۴- برآورد به‌هنگام (P0): مبلغ به‌روز شده اجرای کار با لحاظ عوامل مؤثری مانند تغییرات قیمت از زمان مبنای برآورد اجرای کار تا زمان ارائه پیشنهاد پیمانکار (در قراردادهای مشمول تعدیل) یا دوران ساخت (در قراردادهای فاقد تعدیل) می‌باشد.
۲-۵- تعداد مناقصه‌گران (n-1): برابر است با تعداد مناقصه‌گرانی که پس از ارزیابی شکلی، قیمت پیشنهادی آن‌ها مورد تأیید شکلی (کنترل از نظر کامل بودن مدارک و امضاها) کمیسیون مناقصه قرار گرفته باشد.
۲-۶- میزان اهمیت مناقصه: تابع برآورد اجرای کار، حساسیت و پیچیدگی پروژه، ارتباط آن با پروژه‌های دیگر و نیز خسارت ناشی از نرسیدن به اهداف پروژه در زمان پیش‌بینی شده برای شروع و دوره بهره‌برداری است که توسط دستگاه مناقصه‌گزار تعیین می‌شود.
۲-۷- نصاب معاملات متوسط: منظور، سقف نصاب معاملات متوسط است که در قانون یا آیین‌نامه‌های یاد شده به آن اشاره شده است.
۳- محاسبه برآورد به‌هنگام
۳-۱- برآورد به‌هنگام در کارهای فهرست‌بهایی: در رشته‌هایی که برای آن‌ها فهرست‌بهای پایه توسط این سازمان ابلاغ شده باشد، برآورد به‌هنگام توسط دستگاه مناقصه‌گزار و به روش زیر حساب می‌شود:
P0 = Pb × β × γ
الف) محاسبه β: ضریب به‌هنگام‌سازی تا زمان ارائه پیشنهاد قیمت است و به شرح زیر حساب می‌شود:
β = (I1 / I4) + (α × z)
که در آن: I1 آخرین شاخص تعدیل رشته‌ای ابلاغ شده؛ I4 شاخص تعدیل رشته‌ای فهرست‌بهای مبنای برآورد اجرای کار؛ α حاصل تقسیم نصاب معاملات متوسط در سال جاری (سال برگزاری مناقصه) به سال گذشته؛ z در صورتی که فاصله زمانی آخرین روز مهلت ارائه پیشنهاد قیمت تا آخرین روز دوره شاخص I1 و I4 (هر کدام کمتر است) کمتر از سه ماه باشد برابر صفر، و برای بیشتر از سه ماه، در سه ماه اول ۰٫۲۵، سه ماه دوم ۰٫۵۰ و سه ماه سوم ۰٫۷۵ لحاظ می‌شود. (به طور مثال برای مناقصات بهار ۱۴۰۳ با توجه به اینکه شاخص I1 تابستان ۱۴۰۲ و I4 زمستان ۱۴۰۲ می‌باشد، ملاک فاصله زمانی زمستان ۱۴۰۲ است و z برابر صفر است و به همین ترتیب برای تابستان ۱۴۰۳ مقدار z برابر ۰٫۲۵ لحاظ می‌گردد. همچنین برای مناقصاتی که آخرین روز مهلت ارائه پیشنهاد قیمت آن‌ها در زمستان ۱۴۰۳ باشد، چنانچه در ۳۰ آذرماه ۱۴۰۳ شاخص‌های تعدیل تابستان ۱۴۰۳ ابلاغ شده باشد، شاخص I1 برابر شاخص تابستان ۱۴۰۳ و مقدار z برابر ۰٫۲۵ است.)
تبصره ۱: اگر دوره I1 قبل از دوره I4 باشد، مقدار I1/
ب) محاسبه γ: ضریب پیش‌بینی تغییر قیمت در دوره انجام کار و برای قراردادهای فاقد تعدیل است؛ لذا اگر پرداخت هزینه تعدیل در اسناد مناقصه اعلام شود مقدار آن یک منظور می‌شود. برای کارهای فاقد تعدیل، مقدار آن بر اساس پیش‌بینی تغییرات قیمت از تاریخ برگزاری مناقصه تا تاریخ‌های پرداخت صورت‌وضعیت‌های پیمانکار در دوره انجام کار، توسط دستگاه برآوردکننده تعیین می‌شود. برای تعیین مقدار آن از رابطه زیر نیز می‌توان استفاده کرد:
γ = 1 + [0.5 × (I1 − I3) × (0.5 × T2)] / [(I1 + I2 + I3)/
که در آن: I2 شاخص تعدیل رشته‌ای ابلاغ شده یک سال قبل از دوره شاخص I1؛ I3 شاخص تعدیل رشته‌ای ابلاغ شده دو سال قبل از دوره شاخص I1؛ T1 مدت زمان میان آخرین دوره‌ای که شاخص تعدیل آن ابلاغ شده تا آخرین روز پیشنهاد قیمت پیمانکار بر حسب سال؛ T2 مدت زمان اعلام شده برای انجام کار بر حسب سال.
اگر در برآورد اجرای کار از چند رشته فهرست‌بها استفاده شده باشد، برآورد به‌هنگام اجرای کار از حاصل جمع برآورد به‌هنگام هر رشته به دست می‌آید. برآورد به‌هنگام هزینه تجهیز و برچیدن کارگاه نیز بر اساس شاخص رشته‌ای که بیشترین وزن را در برآورد داشته باشد، تعیین می‌شود.
تبصره ۲: برای محاسبه برآورد به‌هنگام فهرست‌های بهایی که جدید ابلاغ شده‌اند و شاخص تعدیلی برای ادوار گذشته آن‌ها وجود ندارد، لازم است آن رشته با رشته یا فصل‌های متناسب از رشته‌های دیگر مشابه‌سازی شده و سپس برآورد به‌هنگام محاسبه شود و در صورتی که این فهرست‌های جدید با شاخص‌های تعدیل سایر فصول یا رشته‌های فهرست‌بهای پایه همخوانی ندارند، برآورد به‌هنگام توسط دستگاه مناقصه‌گزار (و مهندس مشاور) تعیین می‌شود.
۳-۲- برآورد به‌هنگام در کارهای غیرفهرست‌بهایی: در کارهای با برآورد به غیر از فهرست‌بهای پایه، در صورتی که شاخص‌های ابلاغی همخوانی مناسبی با تغییرات قیمت کارهای موضوع پروژه داشته باشند لازم است مشابه‌سازی با فصول یا رشته‌های فهرست‌بهای پایه انجام و برآورد به‌هنگام محاسبه شود و در صورتی که همخوانی ندارند، برآورد به‌هنگام توسط دستگاه مناقصه‌گزار (و مهندس مشاور) تعیین می‌شود.
در ارجاع کار مشمول محدوده کاربرد این دستورالعمل، اعلام برآورد به‌هنگام طبق بند ۵ الزامی است.
۴- تعیین برآورد اجرای کار
۴-۱- در ارجاع کار به روش «طرح و ساخت»، EPCF، EPC و EP، انجام مطالعات طراحی پایه (Basic Design) طبق ماده ۵ نظام فنی و اجرایی یکپارچه کشور قبل از برگزاری مناقصه توسط دستگاه اجرایی ضروری بوده و باید مبنای محاسبه برآورد اجرای کار باشد.
۴-۲- در ارجاع کار به روش سه‌عاملی، برآورد اجرای کار باید بر مبنای مطالعات تفصیلی محاسبه و تعیین شود.
۴-۳- در کارهایی با برآورد غیر از فهارس‌بهای پایه که قسمت عمده کار تهیه تجهیزات باشد، برآورد اجرای کار بر اساس استعلام قیمت، بررسی و مقایسه مراجع مختلف قیمت‌گیری، منظور کردن تخفیف‌های احتمالی و شرایط فروشندگان تعیین می‌شود و ضرورت دارد در اسناد مناقصه اطلاعات کاملی از مشخصات فنی و استاندارد قابل قبول برای تجهیزات اعلام شود به نحوی که امکان ارائه قیمت همسان برای تجهیزات ملحوظ شده در پیشنهاد مناقصه‌گران فراهم باشد.
۴-۴- برای کارهایی که فهرست‌بهای پایه برای آن ابلاغ نشده است، برآورد اجرای کار باید بر اساس فهرست‌بهای خاص که به تأیید شورای عالی فنی یا سایر مراجع ذکر شده در قانون رسیده باشد، تعیین شود.
۵- اعلام برآورد به‌هنگام و میزان اهمیت مناقصه
برآورد به‌هنگام و میزان اهمیت مناقصه (مناقصه با اهمیت متوسط، زیاد و بسیار زیاد) بعد از دریافت پیشنهاد قیمت مناقصه‌گران و قبل از بازگشایی پاکت‌ها توسط کارفرما به طور کتبی به اعضای کمیسیون مناقصه ارائه و به اطلاع مناقصه‌گران حاضر رسانده می‌شود.
۶- ضریب مناقصه (t)
ضریب مناقصه به شرح جدول زیر است که قبل از بازگشایی پاکت‌های قیمت توسط کمیسیون مناقصه به مناقصه‌گران اعلام می‌شود:
| تعداد پیشنهاددهندگان (n-1) | اهمیت متوسط | اهمیت زیاد | اهمیت بسیار زیاد |
|---|---|---|---|
| ۴ تا ۶ | ۱٫۳۵ | ۱٫۲۵ | ۱٫۱۵ |
| ۷ تا ۱۰ | ۱٫۴۰ | ۱٫۳۰ | ۱٫۲۰ |
| بالای ۱۰ | ۱٫۴۵ | ۱٫۳۵ | ۱٫۲۵ |
۷- محاسبه ضرایب لازم برای تعیین دامنه قیمت‌های متناسب
برآورد به‌هنگام اجرای کار به عنوان یک قیمت فرضی پیشنهادی در محاسبات وارد می‌شود.
۷-۱- شاخص مالی مناقصه‌گران (Xi): شاخص مالی تمام شرکت‌کنندگان در مناقصه و برآورد به‌هنگام اجرای کار (P0) بر حسب قیمت پیشنهادی با رابطه زیر محاسبه می‌شود:
Xi = (Pi / P0) × 100 ، i = 1, 2, …, n
که در آن Xi شاخص مالی مناقصه‌گر iام (شاخص مالی برآورد به‌هنگام به عنوان یک پیشنهاددهنده فرضی Xn = 100 است)، Pi قیمت پیشنهادی مناقصه‌گر iام و P0 برآورد به‌هنگام اجرای کار است.
۷-۲- میانگین و انحراف معیار شاخص‌های مالی:
m = ΣXi / n ، s = [Σ(Xi − m)² / (n − 1)]^½
m میانگین و s انحراف معیار شاخص مالی تمام پیشنهادها (از جمله برآورد به‌هنگام) است.
تبصره ۱: اگر تعداد پیشنهادها (به غیر از برآورد دستگاه مناقصه‌گزار) کمتر از ۴ مورد باشد، به استناد این دستورالعمل پیشنهادی حذف نمی‌شود.
تبصره ۲: در قراردادهای ارزی-ریالی ابتدا بر اساس نرخ تسعیر ارز تعیین شده در اسناد مناقصه، هر یک از پیشنهادها به مبالغ ریالی تبدیل و پس از آن در روابط مورد استفاده قرار می‌گیرد.
۸- تعیین دامنه قیمت‌های متناسب (توسط کمیسیون مناقصه)
۸-۱-۱- اگر m ≤ ۱۱۵ باشد، مناقصه‌گرانی که دارای شاخص مالی بزرگ‌تر از B = 1.25m باشند (در صورت وجود) به عنوان قیمت غیرمتعارف (فاقد توجیه مالی) حذف می‌شوند.
۸-۱-۲- اگر m > ۱۱۵ باشد، مناقصه‌گرانی که دارای شاخص مالی بزرگ‌تر از B = 1.10m باشند (در صورت وجود) به عنوان قیمت غیرمتعارف (فاقد توجیه مالی) حذف می‌شوند.
۸-۱-۳- اگر m < ۹۰ باشد، مناقصه‌گرانی که دارای شاخص مالی کوچک‌تر از B′ = 0.83m باشند (در صورت وجود) به عنوان قیمت غیرمتعارف (فاقد توجیه مالی) حذف می‌شوند.
۸-۲- برای شاخص‌های مالی باقی‌مانده از بند قبل، مقادیر میانگین و انحراف معیار مجددا محاسبه شده و به ترتیب m′ و s′ نامیده می‌شوند (در صورت عدم حذف هیچ یک از مناقصه‌گران m′ = m و s′ = s خواهد بود).
تبصره ۱: چنانچه نسبت s′/
۸-۳- پیشنهاد قیمت‌هایی که شاخص‌های مالی آن‌ها در محدوده C1 = m′ − t·s′ و C2 = m′ + t·s′ قرار گرفته باشند، در دامنه قیمت‌های متناسب قابل ارزیابی مالی خواهند بود.
تبصره ۲: پیشنهاد قیمت مربوط به شاخص مالی کمتر از C1 که تفاضل آن با کمترین قیمت پیشنهاد شده واقع در محدوده C1 تا C2 (از جمله برآورد به‌هنگام) کمتر از مبلغ تضمین شرکت در مناقصه باشد نیز در دامنه فوق محسوب شده و حذف نمی‌شود.
تبصره ۳: چنانچه تعداد مناقصه‌گران ۵ مورد و کمتر باشد یا مبلغ برآورد اجرای کار از پانصد برابر نصاب معاملات متوسط بیشتر باشد، مناقصه‌گر یا مناقصه‌گران با شاخص مالی کمتر از C1 و بزرگ‌تر از 0.97C1 می‌توانند با ارائه دلایل و مستندات قیمت پیشنهادی، مشروط بر آنکه مورد تأیید کمیسیون مناقصه (حسب مورد کمیته فنی بازرگانی) باشد و همچنین ارائه تعهد عدم درخواست ضرر و زیان (تبصره ۸۰ قانون بودجه سال ۱۳۵۶ و اصلاحات بعدی آن) که در صورت برنده شدن در مناقصه در قرارداد نیز گنجانده می‌شود، در دامنه قیمت‌های متناسب قرار گیرند. برای مناقصه‌گر با شاخص مالی کمتر از C1 که با تفاضل قیمت کمتر از مبلغ تضمین با کمترین قیمت پیشنهاد شده داخل دامنه حذف نشده است، نیازی به ارائه تعهد عدم درخواست ضرر و زیان نیست.
تبصره ۴: در مناقصات دومرحله‌ای ابتدا مناقصه‌گران با پیشنهادهای فنی غیرقابل قبول کنار گذاشته می‌شوند و این دستورالعمل برای پیشنهادهای مالی مناقصه‌گرانی که پیشنهاد فنی آن‌ها مورد قبول قرار گرفته اعمال می‌شود و پس از آن نمرات تراز شده برای پیشنهادهای داخل دامنه محاسبه می‌شود.
۹- پیشنهاد برندگان به کمیسیون مناقصه
کمیته فنی بازرگانی از بین قیمت‌های به دست آمده از بند ۸، بر اساس سایر مقررات و قوانین از جمله ماده ۲۰ قانون برگزاری مناقصات و دستورالعمل نحوه ارائه تجزیه بها همراه با پیشنهاد قیمت توسط پیمانکاران (برای کارهایی که برآورد آن بر اساس فهرست‌بهای پایه است، بخشنامه شماره ۹۶/
در صورتی که به تشخیص کمیسیون مناقصه حداقل قیمت پیشنهادی غیرمتعارف یا، در صورت وجود برآورد اولیه، بیش از ۱۰ درصد از برآورد اولیه کمتر یا بیشتر باشد، لازم است کمیسیون مهلت بررسی و محل و زمان اعلام نظر کمیته فنی بازرگانی را برای تعیین صحت مبانی قیمت و توجیه‌پذیری آن (موضوع جزء «۵» بند «الف» ماده ۲۴ قانون برگزاری مناقصات) یا قابل اجرا بودن مبلغ پیشنهادی در صورتجلسه گشایش پاکت‌های مناقصه ثبت کند. نتایج بررسی در جلسه دوم مطابق مقررات بند «الف» ماده ۱۰ آیین‌نامه نظام مستندسازی و اطلاع‌رسانی مناقصات باید مستندسازی شود.
پیوست‌ها
پیوست شماره یک، فلوچارت دستورالعمل است و جنبه راهنما دارد؛ در صورت دوگانگی با متن دستورالعمل، متن ملاک عمل است. پیوست شماره دو، بازبینه (چک‌لیست) استفاده از دستورالعمل است و این پرسش‌ها را دارد: نوع مناقصه (یک‌مرحله‌ای یا دومرحله‌ای)؛ آیا کار در حوزه پیمانکاری است و اگر نه، آیا روش جایگزین ارزیابی مالی ارائه شده یا مناقصه‌گزار به استفاده از بخشنامه تشخیص داده است (پاسخ یکی از این دو باید «بله» باشد)؛ انجام مطالعات طراحی پایه یا تفصیلی؛ تعداد پیشنهادهای تأییدشده شکلی (کمتر از ۴، ۴ تا ۶، ۷ تا ۱۰، بیش از ۱۰)؛ فهرست‌بهایی بودن پیمان و مشابه‌سازی شاخص‌ها؛ ارزی-ریالی بودن پیمان و تبدیل مبالغ به ریال؛ قبل بودن دوره شاخص I1 از I4؛ و مشمول تعدیل بودن پیمان.
در دانشگاه‌های علوم پزشکی
تعریف «مناقصه» در ماده ۵۶ آیین‌نامه مالی و معاملاتی دانشگاه‌ها، به جای «کمترین قیمت متناسب» قانون، «مناسب‌ترین قیمت» را به کار برده است که همان عبارت بند ۲-۱ این دستورالعمل است. پرسش «آیا دامنه قیمت‌های متناسب پیشنهادی مشخص شده است؟» با استناد به همین بخشنامه در راهنمای کنترل برگزاری مناقصات و انعقاد قرارداد ۱۴۰۵ (کنترل ۴۸) و چک‌لیست حسابرسی خزانه‌داری کل کشور ۱۴۰۵ آمده است. قیمت تراز شده در مناقصات دومرحله‌ای طبق ماده ۱۲ آیین‌نامه نظام مستندسازی محاسبه می‌شود.
منبع : سایت حسابداری بیمارستان
کانال تلگرام @hospitalaccounting