دارایی کاملاً مستهلک شده ولی هنوز استفاده می‌شود؛ چه باید کرد؟

فرض کنید بیمارستان یک دستگاه پزشکی با بهای تمام‌شده ۱۰ میلیارد ریال دارد. عمر مفید دستگاه طبق ضوابط به پایان رسیده و استهلاک انباشته آن نیز به ۱۰ میلیارد ریال رسیده است.

بنابراین:

شرح	مبلغ
بهای تمام‌شده دستگاه	۱۰ میلیارد ریال
استهلاک انباشته	۱۰ میلیارد ریال
مبلغ دفتری	صفر

اما دستگاه هنوز سالم است و روزانه در بیمارستان مورد استفاده قرار می‌گیرد.

آیا چون مبلغ دفتری آن صفر شده، باید دستگاه را از حساب‌ها حذف کنیم؟

خیر. صفر شدن مبلغ دفتری به معنی حذف دارایی نیست.

دارایی ثابت زمانی از حساب‌ها خارج می‌شود که شرایط برکناری یا واگذاری آن تحقق پیدا کند؛ صرف اینکه استهلاک انباشته با بهای تمام‌شده برابر شده، به‌خودی‌خود رویداد حذف دارایی محسوب نمی‌شود.

در ضوابط دارایی‌ها نیز ادامه استهلاک تا تاریخ برکناری مطرح شده و برکناری به وضعیتی مرتبط شده که دارایی مازاد و بلااستفاده شده یا برای واگذاری نگهداری می‌شود.

بنابراین تا وقتی دستگاه همچنان در اختیار بیمارستان و در حال استفاده است، در سوابق دارایی باقی می‌ماند:

کد	عنوان حساب	مبلغ
۲۰۰۵۰۱	تجهیزات پزشکی	۱۰ میلیارد ریال
۲۹۰۵۰۱	استهلاک انباشته تجهیزات پزشکی	۱۰ میلیارد ریال
—	مبلغ دفتری	صفر

در این وضعیت ثبت جدیدی برای حذف دستگاه انجام نمی‌شود و چون مبلغ استهلاک‌پذیر آن قبلاً به‌طور کامل مستهلک شده، استهلاک اضافی نیز شناسایی نمی‌شود.

این موضوع از نظر کنترل اموال هم مهم است. صفر شدن مبلغ دفتری به این معنی نیست که دستگاه دیگر وجود ندارد یا مسئولیت نگهداری و کنترل آن پایان یافته است. نرم‌افزار نظام نوین نیز اموال غیرمصرفی را دارایی‌هایی با عمر بیش از یک سال می‌داند که اطلاعات آنها در کارت اموال نگهداری می‌شود.

مثلاً اگر دستگاهی با مبلغ دفتری صفر هنوز دو سال دیگر در بخش ICU کار کند، نباید صرفاً به علت پایان عمر مفید حسابداری از سیستم اموال حذف شود.

تعمیر اساسی پس از پایان عمر مفید

از طرف دیگر، اگر دارایی کاملاً مستهلک‌شده نیاز به تعمیر اساسی پیدا کند، نباید هر مبلغی را به این بهانه دوباره به بهای دارایی اضافه کرد. در ضوابط مورد استفاده بخش عمومی تصریح شده که مخارج تعمیرات اساسی دارایی استهلاک‌پذیر پس از پایان عمر مفید به‌عنوان هزینه دوره منظور می‌شود.

مثلاً اگر برای همین دستگاه پس از پایان عمر مفید ۵۰۰ میلیون ریال تعمیر اساسی انجام شود، طبق این ضابطه:

طرف	کد	عنوان حساب	مبلغ
بدهکار	—	هزینه تعمیرات تجهیزات پزشکی	۵۰۰ میلیون ریال
بستانکار	۳۰۱۰۹۴	بدهی بابت تعمیر تجهیزات پزشکی	۵۰۰ میلیون ریال

سه مفهوم که یکی نیستند

پس سه مفهوم را نباید یکی دانست:

	برابر نیست با
پایان عمر مفید	از بین رفتن دارایی
مبلغ دفتری صفر	حذف از حساب‌ها
ادامه استفاده	ادامه شناسایی استهلاک

تا زمانی که دستگاه واقعاً در بیمارستان وجود دارد و مورد استفاده است، سابقه بهای تمام‌شده و استهلاک انباشته آن باید حفظ شود و حذف آن باید بر مبنای رویداد واقعی برکناری یا واگذاری انجام شود، نه صرفاً به دلیل صفر شدن مبلغ دفتری.

مبنای این حکم در نظام حسابداری بخش عمومی ۱۴۰۵

شیوه‌نامهٔ استهلاک، بند ۱۰ (صفحهٔ ۳۹۵) همین را تکلیف کرده است:

واحد گزارشگر مکلف است، دارایی‌هایی که مبلغ استهلاک‌پذیر آنها بطور کامل مستهلک شده، تا زمان برکناری دایمی و واگذاری دارایی، بهای تمام شده و استهلاک انباشته دارایی را در حساب‌ها و دفاتر نگهداری نماید.

و بند ۳ (صفحهٔ ۳۹۴) تعریف می‌کند که استهلاک تا چه زمانی ادامه دارد:

استهلاک دارایی‌های استهلاک‌پذیر تا تاریخ برکناری دارایی، یعنی زمانی که دارایی مازاد و بلااستفاده گردد و یا برای واگذاری نگهداری می‌شود، ادامه می‌یابد.

بند ۷ (صفحهٔ ۳۹۴) نیز مرز تعمیر اساسی را پیش و پس از پایان عمر مفید جدا می‌کند:

مخارج مربوط به تعمیرات اساسی دارایی، در زمان انجام مخارج به ارزش دفتری (بهای تمام شده دارایی پس از کسر استهلاک انباشته آن) آن اضافه و طی عمر مفید باقیمانده دارایی، مستهلک می‌شود. مخارج مربوط به تعمیرات اساسی دارایی‌های استهلاک‌پذیر پس از پایان عمر مفید دارایی، به عنوان هزینه دوره منظور می‌شود.

منبع : سایت حسابداری بیمارستان
کانال تلگرام @hospitalaccounting