ثبت‌های حسابداری اوراق مشارکت در نظام حسابداری بخش عمومی ۱۴۰۵
۱- مقدمه
یکی از ابزارهای تامین منابع مالی برای تکمیل طرح‌های عمرانی، انتشار اوراق مشارکت است. به علاوه انتشار اوراق مشارکت می‌تواند با هدف اجرای سیاست‌های پولی مربوط از سوی دولت و هدایت نقدینگی به سمت امور زیربنایی و تولیدی صورت پذیرد. اوراق مشارکت عموما مربوط به تامین مالی یک طرح انتفاعی خاص بوده و دستگاه اجرایی مشخصی متولی انتشار آن است. البته در برخی مواقع انتشار اوراق مشارکت راسا توسط دولت صورت می‌گیرد. لذا این دستورالعمل برای ارایه روش حسابداری عملیات مربوط به اوراق مشارکت با توجه به دو رویکرد یادشده تدوین شده است. ۲- تعاریف و اصطلاحات
اوراق مشارکت: اوراق بهادار بانام یا بینامی است که به موجب قانون نحوه انتشار اوراق مشارکت به قیمت اسمی مشخص برای مدت معین منتشر می‌شود و به سرمایهگذارانی که قصد مشارکت در اجرای طرح‌های موضوع ماده (۱) قانون مذکور را دارند، واگذار می‌گردد. دارندگان این اوراق به نسبت قیمت اسمی و مدت زمان مشارکت، در سود حاصل از اجرای طرح مربوط شریک خواهند بود.
بانک عامل: بانکی است که از طرف ناشر نسبت به عرضه اوراق برای فروش، پرداخت سود علی‌الحساب و قطعی، بازپرداخت اصل مبلغ اوراق مشارکت در سررسید یا بازخرید آن قبل از سررسید، کسر و پرداخت مالیات مربوط اوراق مشارکت و انجام سایر امور مرتبط، طبق قرارداد عاملیت مبادرت میورزد.
۴- حسابداری اوراق مشارکت
الف) چنانچه اوراق مشارکت از طریق واحد گزارشگر واگذار شود و آن واحد مسئولیت تسویه بدهی را بر عهده داشته باشد.
الف-۱) در صورتیکه اوراق مشارکت به منظور تامین مالی طرح‌های تملک دارایی‌های سرمایه‌ای منتشر و وجوه حاصل از آن در اختیار واحد گزارشگر قرار گیرد.
ثبت شماره (۱)؛ به هنگام ابلاغ بودجه یا تبادل موافقتنامه
| بدهکار — عنوان حساب معین | مبلغ | بستانکار — عنوان حساب معین | مبلغ |
|---|---|---|---|
| ارزش خالص انباشته | ** | اوراق مشارکت پرداختنی | ** |
لازم به ذکر است، حساب‌های بودجهای اعتبار سرمایه‌ای تخصیص یافته نیز باید به میزان اعلامیه تخصیص اعتبار طرح مورد نظر ثبت شود.
ثبت شماره (۲)؛ به میزان فروش اوراق مشارکت انتشار یافته
| بدهکار — عنوان حساب معین | مبلغ | بستانکار — عنوان حساب معین | مبلغ |
|---|---|---|---|
| ارزش خالص انباشته | ** | سود تضمین شده پرداختنی | ** |
۱- چنانچه بخشی از مبلغ فروش اوراق مشارکت به عنوان ودیعه نزد بانک عامل نگهداری شود.
۲- بخش جاری بدهی‌های بلندمدت واحدها که در دوره مالی آتی تسویه خواهد شد، در طبقه بدهی‌های جاری گزارش می‌گردد.
در صورتیکه هزینه‌های انتشار اوراق مشارکت طبق قوانین و مقررات مربوط از محل وجوه حاصل از فروش اوراق مذکور تامین و برداشت شود، هزینه‌های یاد شده بایستی در مقابل حساب اوراق مشارکت پرداختنی شناسایی گردد، در غیر اینصورت، هزینه‌های مذکور بایستی از محل اعتبار تخصیص یافته مربوط تامین و به عنوان هزینه‌های دوره شناسایی شود. البته چنانچه طبق استاندارد حسابداری بخش عمومی مربوط این هزینه‌ها قابل انتساب به دارایی‌های واحد گزارشگر باشد، به بهای تمام شده آن دارایی منظور می‌شود.
ثبت شماره (۳)؛ به هنگام واریز منابع حاصل از فروش اوراق مشارکت به حساب خزانه و دریافت تاییدیه مربوط
| بدهکار — عنوان حساب معین | مبلغ | بستانکار — عنوان حساب معین | مبلغ |
|---|---|---|---|
| اوراق مشارکت پرداختنی | ** | ارزش خالص انباشته | ** |
| سود تضمین شده پرداختنی | ** |
ثبت شماره (۴)؛ به هنگام دریافت وجوه حاصل از فروش اوراق مشارکت از خزانه
| بدهکار — عنوان حساب معین | مبلغ | بستانکار — عنوان حساب معین | مبلغ |
|---|
رویدادهای مالی مربوط به مصرف وجوه مذکور طبق حسابداری عملیات سرمایه‌ای شناسایی می‌شوند.
ثبت شماره (۵)؛ شناسایی سود تضمین شده تحقق یافته اوراق مشارکت در پایان هر سال مالی
| بدهکار — عنوان حساب معین | مبلغ | بستانکار — عنوان حساب معین | مبلغ |
|---|---|---|---|
| دارایی در جریان تکمیل/ | ** | سود تضمین شده پرداختنی | ** |
| هزینه‌ها به تفکیک طبقه‌بندی اقتصادی دولت 1 | ** |
۱- چنانچه سود تضمین شده اوراق مشارکت طبق استاندارد حسابداری بخش عمومی مربوط قابل انتساب به دارییهای واجد شرایط واحد گزارشگر باشد، این مخارج به بهای تمام شده آن دارایی منظور می‌شود، در غیر این صورت این مخارج به عنوان هزینه دوره شناسایی می‌گردد.
ثبت شماره (۶)؛ بازپرداخت سود تضمین شده و اصل اوراق مشارکت
| بدهکار — عنوان حساب معین | مبلغ | بستانکار — عنوان حساب معین | مبلغ |
|---|---|---|---|
| اوراق مشارکت پرداختنی | ** | ودایع | ** |
| سود تضمین شده پرداختنی | ** |
بدیهی است به‌هنگام بازپرداخت اصل و سود تضمین شده اوراق مشارکت از محل اعتبار تخصیص یافته مربوط، حساب‌های بودجهای لازم نیز شناسایی می‌شوند.
الف-۲) چنانچه به منظور تسویه تعهدات تایید شده طرح‌های تملک دارایی‌های سرمایه‌ای انتفاعی واحد گزارشگر، اوراق مشارکت مستقیما به اشخاص ذینفع واگذار شود.
ثبت شماره (۱)؛ به هنگام ابلاغ بودجه یا تبادل موافقتنامه
لازم به ذکر است، حساب‌های بودجهای اعتبار سرمایه‌ای تخصیص یافته نیز باید به میزان اعلامیه تخصیص اعتبار طرح مورد نظر ثبت شود.
ثبت شماره (۲)؛ در صورت تسویه بدهی‌های واحد گزارشگر از طریق واگذاری اوراق مشارکت به اشخاص ذینفع
۱- بخش جاری بدهی‌های بلندمدت واحدها که در دوره مالی آتی تسویه خواهد شد، در طبقه بدهی‌های جاری گزارش می‌گردد.
خاطر نشان می‌سازد، کسور قانونی تعهدات تایید شده بایستی در چارچوب موافقتنامه مزبور از محل اعتبار مربوط تامین و پرداخت شود.
ثبت شماره (۳)
۱- چنانچه سود تضمین شده اوراق مشارکت طبق استاندارد حسابداری بخش عمومی مربوط قابل انتساب به دارییهای واجد شرایط واحد گزارشگر باشد، این مخارج به بهای تمام شده آن دارایی منظور می‌شود، در غیر این صورت این مخارج به عنوان هزینه دوره شناسایی می‌گردد.
ثبت شماره (۴)؛ بازپرداخت سود تضمین شده و اصل اوراق مشارکت
بدیهی است، به‌هنگام بازپرداخت اصل و سود تضمین شده اوراق مشارکت از محل اعتبار تخصیص یافته مربوط، حساب‌های بودجهای لازم نیز شناسایی می‌شوند.
ب) در صورتیکه اوراق مشارکت راسا توسط دولت واگذار شود و مسئولیت تسویه آن نیز بر عهده دولت باشد، بدهی‌های مرتبط با اوراق یادشده در مرکز مدیریت بدهی‌های عمومی و روابط مالی دولت شناسایی می‌شود و واحد گزارشگر دریافت‌کننده منابع حاصل از واگذاری اوراق مشارکت، صرفا آن را به عنوان درآمدها (دریافتی از محل منابع عمومی) شناسایی مینماید.
ثبت شماره (۱)؛ به هنگام ابلاغ بودجه یا تبادل موافقتنامه
لازم به ذکر است، حساب‌های بودجهای اعتبار سرمایه‌ای تخصیص یافته نیز باید به میزان اعلامیه تخصیص اعتبار طرح مورد نظر ثبت شود.
ثبت شماره (۲)؛ در صورت تسویه بدهی‌های واحد گزارشگر از طریق واگذاری اوراق مشارکت به اشخاص ذینفع
خاطر نشان می‌سازد، کسور قانونی تعهدات تایید شده بایستی در چارچوب موافقتنامه مزبور از محل اعتبار مربوط تامین و پرداخت شود. پ) در صورت ابلاغ از محل اوراق مشارکت فروش نرفته انتقالی
ثبت شماره (۱)؛ افتتاح حساب اوراق مشارکت واگذار نشده از سال قبل
به میزان انتقال اوراق مشارکت اختصاص یافته واگذار نشده به سال بعد، حساب های انتظامی فوق نگهداری و حساب بودجهای فوق در سطح تفصیلی سال جاری ثبت می‌شود.
ثبت شماره (۲)؛ در صورت ابلاغ اوراق مشارکت فروش نرفته به سایر واحدها از طریق سازو کار ماده (75) قانون محاسبات عمومی کشور
۱- چنانچه مسئولیت تسویه بدهی اوراق فروش نرفته بر عهده واحد گزارشگر باشد، به جای حساب "دریافتی بابت عملیات سرمایه‌ای از محل اعتبار سال قبل"، حساب "اوراق مشارکت پرداختنی" شناسایی می‌شود. ضمنا در این حالت حساب‌های "حساب انتظامی- کنترل دریافتی‌ها بابت اعتبار" و طرف حساب آن به‌منظور کنترل عملکرد دریافتی‌ها با سطح تفصیلی سنواتی، به میزان اوراق مشارکت واگذار شده به اشخاص نگهداری می‌شوند.
ثبت شماره (۱)؛ پس از دریافت اعلامیه ابلاغ اعتبار
ثبت شماره (۲)؛ در صورت تسویه بدهی‌ها از طریق واگذاری اوراق مشارکت فروش نرفته به اشخاص
۱- در صورتیکه مسئولیت تسویه بدهی اوراق مشارکت فروش نرفته مربوط به دستگاه اجرایی خاص، بر عهده دولت باشد، بدهی واحد گزارشگر در مقابل حساب "درآمدها-انتقالات" شناسایی می‌شود. به‌علاوه رویدادهای مربوط به شناسایی و گزارش بدهی بابت اوراق مشارکت واگذار شده به اشخاص و سود تضمین شده تحقق یافته این اوراق توسط مرکز مدیریت بدهی‌های عمومی و روابط مالی دولت اعمال می‌گردد.
ثبت شماره (۱)؛ شناسایی بدهی معادل اوراق مشارکت واگذار شده به اشخاص
ثبت شماره (۲)
ثبت شماره (۳)؛ به میزان تسویه اصل و سود تضمین شده اوراق مشارکت
رویدادهای مالی و بودجهای مربوط به بازپرداخت اصل و سود تضمین شده اوراق مشارکت باید مطابق ثبت‌های مربوط به "واحد گزارشگر دارای اعتبار بودجهای" در بند (پ) بخش دوازدهم (حسابداری اوراق اجاره) از فصل هفتم توسط واحد گزارشگر دریافت‌کننده اعتبار تخصیص یافته شناسایی و اطلاعات آن بر اساس ترتیبات مقرر در بخشنامه‌های مربوط وزارت امور اقتصادی و دارایی با موضوع گزارش بدهی‌ها و مطالبات، به مرکز مدیریت بدهی‌های عمومی و روابط مالی دولت ارسال شود. به علاوه برای آن دسته از بدهی‌های ناشی از انتشار اوراق مشارکت سال‌های قبل که واحد گزارشگر دریافت کننده وجوه یا اوراق ملزم به تسویه اصل و فرع آن در سررسید نمیباشد، واحد گزارشگر فوق بایستی اطلاعات مربوط به اوراق یادشده را به مرکز مدیریت بدهی‌های عمومی و روابط مالی دولت ارایه و پس از دریافت تاییدیه مربوط از آن مرکز، حساب اوراق مشارکت پرداختنی را با حساب "درآمدها– انتقالات" از دفاتر خود خارج نماید. مرکز مدیریت بدهی‌های عمومی و روابط مالی دولت نیز باید پس از دریافت اطلاعات مربوط از واحدهای گزارشگر، حساب اوراق مشارکت پرداختنی را در مقابل حساب "ارزش خالص انباشته" شناسایی نماید. شایان ذکر است، مرکز مدیریت بدهی‌های عمومی و روابط مالی دولت بایستی صرفا سطوح تفصیلی "سال" و "موضوع بدهی" را برای حساب‌های معین"اوراق مشارکت پرداختنی" و "سود تضمین شده پرداختنی" نگهداری نماید.
منبع : نسخه سال ۱۴۰۵ نظام حسابداری بخش عمومی — وزارت امور اقتصادی و دارایی
منبع : سایت حسابداری بیمارستان
کانال تلگرام @hospitalaccounting