ثبت‌های حسابداری اسناد تسویه خزانه در نظام حسابداری بخش عمومی ۱۴۰۵
۱- مقدمه
در راستای تسویه بدهی‌های قطعی دولت به اشخاص متقاضی مشمول اسناد تسویه خزانه نوع اول در مقابل مطالبات قطعی دولت، اسناد تعهدی خاصی با عنوان اسناد تسویه خزانه نوع اول توسط وزارت امور اقتصادی و دارایی صادر و در اختیار اشخاص یادشده قرار می‌گیرد. با صدور اسناد تسویه خزانه نوع اول و تحویل اسناد تسویه به اشخاص متقاضی توسط وزارت امور اقتصادی و دارایی، بدهی‌های قطعی دولت به اشخاص متقاضی مشمول در مقابل مطالبات قطعی دولت به همان اشخاص تسویه و نتیجه به دستگاه بدهکار، دستگاه طلبکار، سازمان برنامه و بودجه کشور و دیوان محاسبات کشور اعلام می‌شود. فرایندها و روش صدور این اسناد بر اساس آیین‌نامه اجرایی و بخشنامه مربوط صورت می‌پذیرد. دستگاه طلبکار و دستگاه بدهکار، رویدادهای مرتبط با این اسناد را مطابق بند (الف) این بخش شناسایی می‌نمایند.
به‌علاوه، به منظور تسویه بدهی قطعی دولت به اشخاص متقاضی مشمول اسناد تسویه خزانه نوع دوم با بدهی این اشخاص به بانک مرکزی یا بانک‌ها و موسسات اعتباری غیربانکی (از طریق تسویه بدهی‌های بانک‌ها و موسسات اعتباری غیربانکی به بانک مرکزی)، اسناد تعهدی خاصی با عنوان اسناد تسویه خزانه نوع دوم صادر شده و به بانک مرکزی تسلیم می‌شود. با صدور اسناد تسویه خزانه نوع دوم توسط وزارت امور اقتصادی و دارایی و تسلیم آن به بانک مرکزی، بدهی‌های قطعی دولت به اشخاص متقاضی مشمول در مقابل بدهی این اشخاص به بانک مرکزی یا بانک‌ها و موسسات اعتباری غیربانکی (از طریق تسویه بدهی بانک‌ها و موسسات اعتباری غیر بانکی به بانک مرکزی) تسویه و نتیجه به دستگاه بدهکار، سازمان برنامه و بودجه کشور و دیوان محاسبات کشور اعلام می‌شود. فرایندها و روش صدور این اسناد بر اساس آیین‌نامه اجرایی و بخشنامه مربوط صورت می‌پذیرد. خزانه‌داری کل کشور (مرکز مدیریت بدهی های عمومی و روابط مالی دولت) و دستگاه بدهکار، رویدادهای مرتبط با این اسناد را مطابق بند (ب) این بخش شناسایی می‌نمایند.
۲- تعاریف و اصطلاحات
اسناد تسویه خزانه: اسناد تعهدی خاصی که در اجرای قوانین و مقررات مربوط صادر و شامل اسناد تسویه خزانه نوع اول و اسناد تسویه خزانه نوع دوم می‌شود.
اسناد تسویه خزانه نوع اول: اسناد تعهدی خاصی که به منظور تسویه مطالبات قطعی معوق دولت از اشخاص متقاضی مشمول با بدهی‌های قطعی دولت به اشخاص مذکور صادر می‌شود.
اسناد تسویه خزانه نوع دوم: اسناد تعهدی خاصی که به منظور تسویه بدهی اشخاص متقاضی مشمول به بانک مرکزی یا بانک‌ها و موسسات اعتباری غیربانکی (از طریق تسویه بدهی‌های بانک‌ها و موسسات اعتباری غیربانکی به بانک مرکزی) با بدهی‌های قطعی دولت به اشخاص مذکور، صادر شده و به بانک مرکزی تسلیم می‌شود.
۳- سرفصل حساب‌ها
۴- حسابداری اسناد تسویه خزانه
الف) اسناد تسویه خزانه نوع اول
ثبت شماره (۱)؛ به میزان اسناد تسویه خزانه صادر نشده
| بدهکار — عنوان حساب معین | مبلغ | بستانکار — عنوان حساب معین | مبلغ |
|---|---|---|---|
| ارزش خالص انباشته | ** | سایر حساب‌ها و اسناد پرداختنی بلندمدت | ** |
چنانچه به موجب قوانین و مقررات، اسناد تسویه خزانه قابل انتقال به سال بعد باشد، به میزان انتقال اسناد تسویه خزانه اختصاص یافته صادر نشده از سال قبل، حساب انتظامی فوق نگهداری و حساب بودجهای فوق در سطح تفصیلی سال جاری ثبت می‌شود. شایان ذکر است، حساب‌های بودجهای این بخش حسب مورد برای اعتبار هزینه یا اعتبار تملک دارایی‌های سرمایه‌ای قابل استفاده میباشد. بدیهی است، در صورت اتمام مهلت صدور اسناد تسویه خزانه انتقال یافته از سال قبل، به میزان مانده اسناد تسویه خزانه استفاده نشده، ثبت‌های فوق معکوس می‌شوند.
ثبت شماره (۲)؛ به میزان اسناد تسویه خزانه اختصاص یافته به واحد گزارشگر
| بدهکار — عنوان حساب معین | مبلغ | بستانکار — عنوان حساب معین | مبلغ |
|---|---|---|---|
| حساب انتظامی– اسناد تسویه خزانه | ** | طرف حساب انتظامی– اسناد تسویه خزانه | ** |
ثبت‌های مربوط به ابلاغ بودجه یا تبادل موافقتنامه و تخصیص اعتبار بایستی حسب مورد بر اساس ثبت‌های مندرج در فصول ۲ و ۴ اعمال شود.
ثبت شماره (۳)؛ به هنگام ابلاغ تمام یا بخشی از اعتبار تخصیص یافته مرتبط با اسناد تسویه خزانه نوع اول به سایر واحدها
| بدهکار — عنوان حساب معین | مبلغ | بستانکار — عنوان حساب معین | مبلغ |
|---|---|---|---|
| حواله اعتبار .../ | ** | اعتبار ... تخصیص یافته/ | ** |
| حواله اعتبار ... انتقالی | ** | اعتبار ... انتقالی | ** |
| هزینه‌ها - انتقالات | ** | دریافتی بابت عملیات ...1 | ** |
| طرف حساب انتظامی– اسناد تسویه خزانه | ** | حساب انتظامی– اسناد تسویه خزانه | ** |
| دریافتی بابت عملیات جاری از | ** |
ثبت شماره (۴)؛ به هنگام دریافت اعلامیه ابلاغ اعتبار مربوط به اسناد تسویه خزانه
| بدهکار — عنوان حساب معین | مبلغ | بستانکار — عنوان حساب معین | مبلغ |
|---|---|---|---|
| اعتبار ... ابلاغی/ | ** | بودجه اعتبار .../ | ** |
| اعتبار ... انتقالی ابلاغی | ** | بودجه اعتبار ... انتقالی | ** |
| حساب انتظامی- اسناد تسویه خزانه | ** | طرف حساب انتظامی- اسناد تسویه خزانه | ** |
ثبت شماره (۵)؛ تسویه بدهی‌ها در
| بدهکار — عنوان حساب معین | مبلغ | بستانکار — عنوان حساب معین | مبلغ |
|---|---|---|---|
| اعتبار ... تامین شده/ | ** | اعتبار ... تخصیص یافته | ** |
| اعتبار ... انتقالی تامین شده | ** | اعتبار ... ابلاغی | ** |
| حساب‌ها و اسناد پرداختنی | ** | اعتبار ... انتقالی | ** |
| ذخیره تعهدات هزینه‌ای/ | ** | اعتبار ... انتقالی ابلاغی | ** |
| ذخیره تعهدات سرمایه‌ای | ** | دریافتی بابت عملیات ...1 | ** |
| اعتبار ... مصرف شده/ | ** | اعتبار ... تامین شده/ | ** |
| اعتبار ... انتقالی مصرف شده | ** | اعتبار ... انتقالی تامین شده | ** |
| طرف حساب انتظامی- اسناد تسویه خزانه | ** | حساب انتظامی- اسناد تسویه خزانه | ** |
| حساب انتظامی- کنترل منابع بودجهای | ** | طرف حساب انتظامی- کنترل منابع بودجهای | ** |
| دریافتی بابت عملیات جاری | ** |
۱ – این حساب می‌تواند حسب مورد شامل حساب‌های "دریافتی بابت عملیات جاری"، "دریافتی بابت عملیات سرمایه‌ای"،
از محل اعتبار سال قبل" و "دریافتی بابت عملیات سرمایه‌ای از محل اعتبار سال قبل" باشد. چنانچه اسناد تسویه خزانه از محل اعتبار ابلاغی صادر شود، در ثبت فوق حساب " درآمدها – انتقالات" بایستی جایگزین حساب‌های "دریافتی بابت عملیات جاری" و یا "دریافتی بابت عملیات سرمایه‌ای" گردد و به همین میزان حساب انتظامی - کنترل دریافتی‌ها بابت اعتبار و طرف حساب آن با سطح تفصیلی "سال جاری" اعمال گردد. به‌علاوه، در صورتیکه اسناد تسویه خزانه از محل اعتبار ابلاغی سال قبل صادر شود، در ثبت فوق حساب "درآمدها – انتقالات" بایستی جایگزین حساب‌های "دریافتی بابت عملیات جاری از محل اعتبار سال قبل" و یا "دریافتی بابت عملیات سرمایه‌ای از محل اعتبار سال قبل" گردد و به همین میزان حساب انتظامی - کنترل دریافتی‌ها بابت اعتبار و طرف حساب آن با سطح تفصیلی "سنواتی" اعمال شود.
چنانچه بدهی مربوط به سال‌های قبل شناسایی نشده باشد، ابتدا حساب "تعدیلات سنواتی" در مقابل حساب "حساب‌ها و اسناد پرداختنی" شناسایی و پس از آن ثبت فوق اعمال می‌شود.
بر اساس بند (۹) قواعد کاربردی این نظام و به منظور اعمال کنترل‌های داخلی لازم برای مطالبات و بدهی‌های در حال تسویه از محل اسناد تسویه خزانه و عدم تسویه نقدی آن‌ها، واحدهای گزارشگر طلبکار و بدهکار می‌توانند پس از تکمیل تاییدیه صدور اسناد تسویه خزانه، وضعیت مطالبات و بدهی‌های مورد تسویه خود را در سطح تفصیلی حساب موردنظر، تحت عنوان "اسناد تسویه خزانه در حال صدور" تعیین نمایند. لازم به ذکر است افشای اطلاعات اسناد تسویه خزانه در یادداشت‌های توضیحی صورت‌های مالی الزامی میباشد.
ثبت شماره (۶)
| بدهکار — عنوان حساب معین | مبلغ | بستانکار — عنوان حساب معین | مبلغ |
|---|---|---|---|
| وجوه ارسالی بابت درآمد عمومی1 | ** | حساب‌ها و اسناد دریافتنی2 | ** |
| حساب انتظامی- کنترل منابع بودجهای | ** | طرف حساب انتظامی- کنترل منابع بودجهای | ** |
| ب) اسناد تسویه خزانه نوع دوم | ** |
۱- چنانچه منشاء ایجاد مطالبات، واگذاری دارایی‌های سرمایه‌ای یا مالی باشد، در ثبت فوق حساب "انتقال به خزانه" جایگزین حساب "وجوه ارسالی بابت درآمد عمومی" می‌شود.
۲- چنانچه مطالبات مربوط به سال های قبل شناسایی نشده باشد، ابتدا حساب "تعدیلات سنواتی" در مقابل حساب "حساب‌ها و اسناد دریافتنی" شناسایی و پس از آن ثبت فوق اعمال می‌شود.
ب) اسناد تسویه خزانه نوع دوم
ثبت شماره (۱)؛ به میزان اسناد تسویه خزانه استفاده نشده
چنانچه به موجب قوانین و مقررات، اسناد تسویه خزانه قابل انتقال به سال بعد باشد، به میزان انتقال اسناد تسویه خزانه اختصاص یافته صادر نشده از سال قبل، حساب انتظامی فوق نگهداری و حساب بودجهای فوق در سطح تفصیلی سال جاری ثبت می‌شود. شایان ذکر است، حساب‌های بودجهای این بخش حسب مورد برای اعتبار هزینه یا اعتبار تملک دارایی‌های سرمایه‌ای قابل استفاده میباشد. بدیهی است، در صورت اتمام مهلت صدور اسناد تسویه خزانه انتقال یافته از سال قبل، به میزان مانده اسناد تسویه خزانه استفاده نشده، ثبت‌های فوق معکوس می‌شوند.
ثبت شماره (۲)؛ به میزان اسناد تسویه خزانه اختصاص یافته به واحد گزارشگر
ثبت‌های مربوط به ابلاغ بودجه یا تبادل موافقتنامه و تخصیص اعتبار بایستی حسب مورد بر اساس ثبت‌های مندرج در فصول ۲ و ۴ اعمال شود.
ثبت شماره (۳)؛ به هنگام ابلاغ تمام یا بخشی از اعتبار تخصیص یافته مرتبط با اسناد تسویه خزانه نوع اول به سایر واحدها
۱- این حساب می‌تواند حسب مورد شامل حساب‌های "دریافتی بابت عملیات جاری"، "دریافتی بابت عملیات سرمایه‌ای"،
محل اعتبار سال قبل" و "دریافتی بابت عملیات سرمایه‌ای از محل اعتبار سال قبل" باشد.
ثبت شماره (۴)؛ به هنگام دریافت اعلامیه ابلاغ اعتبار مربوط به اسناد تسویه خزانه
ثبت شماره (۵)؛ تسویه بدهی‌ها در واحد گزارشگر بدهکار پس از صدور اسناد تسویه خزانه نوع دوم
۱ – این حساب می‌تواند حسب مورد شامل حساب‌های "دریافتی بابت عملیات جاری"، "دریافتی بابت عملیات سرمایه‌ای"،
از محل اعتبار سال قبل" و "دریافتی بابت عملیات سرمایه‌ای از محل اعتبار سال قبل" باشد. چنانچه اسناد تسویه خزانه از محل اعتبار ابلاغی صادر شود، در ثبت فوق حساب " درآمدها – انتقالات" بایستی جایگزین حساب‌های "دریافتی بابت عملیات جاری" و یا "دریافتی بابت عملیات سرمایه‌ای" گردد و به همین میزان حساب انتظامی - کنترل دریافتی‌ها بابت اعتبار و طرف حساب آن با سطح تفصیلی "سال جاری" اعمال گردد. به‌علاوه، در صورتیکه اسناد تسویه خزانه از محل اعتبار ابلاغی سال قبل صادر شود، در ثبت فوق حساب "درآمدها – انتقالات" بایستی جایگزین حساب‌های "دریافتی بابت عملیات جاری از محل اعتبار سال قبل" و یا "دریافتی بابت عملیات سرمایه‌ای از محل اعتبار سال قبل" گردد و به همین میزان حساب انتظامی - کنترل دریافتی‌ها بابت اعتبار و طرف حساب آن با سطح تفصیلی "سنواتی" اعمال شود.
چنانچه بدهی مربوط به سال‌های قبل شناسایی نشده باشد، ابتدا حساب "تعدیلات سنواتی" در مقابل حساب "حساب‌ها و اسناد پرداختنی" شناسایی و پس از آن ثبت فوق اعمال می‌شود. در صورتی که واحد گزارشگر مشخصی متولی شناسایی بدهی‌های دولت نباشد، شناسایی اولیه بدهی‌ها توسط مرکز مدیریت بدهی‌ها و روابط مالی دولت انجام شده و اعتبار بودجهای مربوط به تسویه آن‌ها در ردیف بودجهای وزارت امور اقتصادی و دارایی لحاظ می‌شود. در چنین حالتی، وزارت امور اقتصادی و دارایی بایستی صرفاً ثبت‌های بودجهای و انتظامی فوق را اعمال نماید و به منظور کنترل عملکرد دریافتی‌ها بابت اعتبار، حساب انتظامی- کنترل دریافتی‌ها بابت اعتبار و طرف حساب آن را نیز در دفاتر خود نگهداری کند.
ثبت شماره (۱)؛ به میزان اسناد تسویه خزانه نوع دوم صادر شده
چنانچه واحد گزارشگر مشخصی متولی شناسایی بدهی‌های دولت نباشد و شناسایی اولیه آن‌ها در مقابل حساب ارزش خالص انباشته اعمال شده باشد، بدهی مزبور جایگزین حساب ارزش خالص انباشته در شناسایی رویداد فوق می‌شود. به‌علاوه، در صورتیکه بر اساس قوانین و مقررات مربوط، تسویه بدهی شرکت‌ها به عنوان افزایش سرمایه دولت در آن‌ها محسوب شود، حساب "سرمایه‌گذاری در شرکت‌ها" جایگزین حساب "ارزش خالص انباشته" در شناسایی رویداد فوق می‌شود. شایان ذکر است، مرکز مدیریت بدهی های عمومی و روابط مالی دولت بایستی صرفا سطوح تفصیلی "سال" و "موضوع بدهی" را برای حساب معین" سایر حساب‌ها و اسناد پرداختنی بلندمدت" نگهداری نماید.
منبع : نسخه سال ۱۴۰۵ نظام حسابداری بخش عمومی — وزارت امور اقتصادی و دارایی
منبع : سایت حسابداری بیمارستان
کانال تلگرام @hospitalaccounting