دارو و ملزوماتی که رایگان در اختیار بیماران قرار می‌گیرد؛ موجودی را با چه مبلغی اندازه‌گیری کنیم؟
فرض کنید بیمارستان برای ارائه خدمات رایگان به بیماران، تعدادی کیت پزشکی خریداری کرده است.
بهای تمام‌شده هر کیت در زمان خرید ۲ میلیون ریال بوده و بیمارستان ۱۰۰ عدد از آن را در انبار دارد. بنابراین بهای تمام‌شده موجودی: ۱۰۰ × ۲ میلیون ریال = ۲۰۰ میلیون ریال
اما در پایان سال، قیمت خرید همین کیت در بازار کاهش پیدا کرده و بیمارستان می‌تواند همان کالا را با قیمت ۱٫۶ میلیون ریال تهیه کند.
سؤال این است: چون این کیت‌ها قرار است رایگان در اختیار بیماران قرار بگیرند و بیمارستان از فروش آنها درآمدی ندارد، موجودی پایان سال با چه مبلغی باید گزارش شود؟
برای موجودی‌هایی که با هدف توزیع بدون دریافت بها یا با دریافت مبلغ ناچیز نگهداری می‌شوند، معیار اندازه‌گیری با موجودی‌هایی که برای فروش نگهداری می‌شوند متفاوت است.
در نظام حسابداری بخش عمومی نیز این گروه از موجودی‌ها بر مبنای اقل بهای تمام‌شده و ارزش جایگزینی اندازه‌گیری می‌شوند.
محاسبه
در مثال ما:
| شرح | مبلغ (میلیون ریال) |
|---|---|
| بهای تمام‌شده موجودی (۱۰۰ × ۲) | ۲۰۰ |
| ارزش جایگزینی موجودی (۱۰۰ × ۱٫۶) | ۱۶۰ |
| کاهش ارزش | ۴۰ |
پس مبلغ قابل گزارش برای هر کیت ۱٫۶ میلیون ریال است. بنابراین موجودی که قبلاً ۲۰۰ میلیون ریال بوده، باید ۴۰ میلیون ریال کاهش ارزش پیدا کند.
ثبت حسابداری
| طرف | کد | عنوان حساب | مبلغ |
|---|---|---|---|
| بدهکار | ۷۹۰۲۰۱ | زیان کاهش ارزش موجودی و موجودی راکد و ناباب | ۴۰ میلیون ریال |
| بستانکار | ۱۶۹۸۰۱ | ذخیره کاهش ارزش موجودی کالا | ۴۰ میلیون ریال |
در نتیجه، موجودی در صورت‌های مالی به مبلغ ۱۶۰ میلیون ریال منعکس می‌شود.
خروج کالا از انبار
حالا فرض کنیم بیمارستان ۳۰ عدد از این کیت‌ها را برای مصرف بیماران از انبار خارج کند. خروج کالا از انبار باعث شناسایی هزینه می‌شود؛ یعنی رایگان بودن خدمت به این معنا نیست که مصرف کالا در حسابداری هزینه ندارد.
ثبت خروج از انبار بر مبنای مبلغ دفتری مربوط انجام می‌شود؛ یعنی ۳۰ عدد به مبلغ دفتری ۱٫۶ میلیون ریال، جمعاً ۴۸ میلیون ریال:
| طرف | کد | عنوان حساب | مبلغ |
|---|---|---|---|
| بدهکار | — | هزینه ابزار و لوازم مصرفی پزشکی، آزمایشگاهی و دندانپزشکی | ۴۸ میلیون ریال |
| بستانکار | ۱۶۰۱۰۲ | مواد و لوازم مصرفی بهداشتی و درمانی | ۴۸ میلیون ریال |
نکته مهم
برای کالایی که قرار است فروخته شود معمولاً موضوع خالص ارزش فروش اهمیت دارد؛ اما وقتی بیمارستان دارو یا ملزومات را برای ارائه رایگان یا با مبلغ ناچیز به بیماران نگهداری می‌کند، ملاک مربوط ارزش جایگزینی است.
یعنی سؤال عملی این است: «اگر امروز بخواهیم همین مقدار کالا را برای ادامه همان خدمت تهیه کنیم، چه مبلغی باید بپردازیم؟»
بنابراین رایگان تحویل‌دادن دارو یا ملزومات به بیمار باعث نمی‌شود موجودی از ابتدا با مبلغ صفر ثبت شود. تا زمانی که کالا در انبار است، موجودی محسوب می‌شود و هنگام مصرف یا توزیع، مبلغ دفتری آن به هزینه منتقل می‌شود.
تفاوت این حالت با کالای آسیب‌دیده و ناباب
این وضعیت را نباید با کاهش ارزش کالای معیوب یکی گرفت. وقتی کالا آسیب دیده یا ناباب شده باشد، ملاک ارزش بازیافتنی آن کالاست؛ اما در اینجا کالا سالم است و فقط به این دلیل که برای توزیع رایگان نگهداری می‌شود، ملاک ارزش جایگزینی است. به همین دلیل حساب ذخیره این دو حالت هم یکی نیست.
مبنای این اندازه‌گیری در نظام حسابداری بخش عمومی ۱۴۰۵
صفحهٔ ۲۹۹، بخش موجودی‌ها:
موجودی‌های نگهداری‌شده برای توزیع بدون مطالبه بها یا مطالبه بهای ناچیز یا موجودی‌های نگهداری‌شده جهت مصرف در فرایند تولید کالا جهت توزیع بدون مطالبه بها یا مطالبه بهای ناچیز، بر مبنای اقل بهای تمام شده و ارزش جایگزینی اندازه‌گیری می‌شوند. مبلغ کاهش ارزش موجودی‌ها و کلیه زیان‌های مرتبط با آنها به عنوان هزینه شناسایی می‌شود.
منبع : سایت حسابداری بیمارستان
کانال تلگرام @hospitalaccounting