روش ساده سرشکن کردن هزینه های غیرمستقیم بر مبنای هزینه مستقیم
در حسابداری بیمارستان همیشه بخشی از هزینه ها را نمی توان به شکل مستقیم به یک بخش درمانی نسبت داد. هزینه اداره بیمارستان، تاسیسات، نگهبانی، انتظامات و مانند اینها هزینه های غیرمستقیم یا همان سربار هستند و باید به شکلی میان بخش های درمانی پخش شوند. روش کاملی که در فصل یک آموزش داده شد این پخش را بر پایه داده های تفصیلی مانند مساحت هر بخش، شمار روز-بستری و تعداد پرسنل انجام می دهد. اما گاهی این داده ها در دست نیست یا گردآوری آنها زمان بر و پرهزینه است. در این حالت مسئول امور مالی بیمارستان می تواند از یک روش تقریبی و ساده تر بهره ببرد: سرشکن کردن هزینه های غیرمستقیم بر مبنای هزینه مستقیم.
ایده روش در یک نگاه
پایه این روش یک فرض ساده است: هر بخش به همان نسبتی که از کل هزینه های مستقیم بیمارستان سهم دارد، از هزینه های غیرمستقیم هم بهره می برد. بنابراین کافی است سهم هر بخش از کل هزینه مستقیم را به دست آوریم و همان درصد را برای پخش سربار به کار ببریم. این روش به هیچ داده جانبی نیاز ندارد و تنها با اعداد موجود در دفتر هزینه بیمارستان قابل اجراست. به همین دلیل بیشتر برای پخش هزینه اداری و پشتیبانی بیمارستان که ردیابی دقیق آنها دشوار است به کار می رود.
چه زمانی این روش مناسب است
- وقتی داده های تفصیلی مانند مساحت بخش ها، شمار روز-بستری یا شمار پرسنل هر بخش در دسترس نیست.
- وقتی به یک برآورد سریع و تقریبی نیاز داریم و فرصت اجرای روش کامل فصل یک را نداریم.
- برای پخش هزینه هایی مانند مدیریت و امور اداری که مبنای منطقی دیگری برای تقسیم آنها یافت نمی شود.
- به عنوان یک آزمون کنترلی: اجرای هم زمان این روش و روش کامل و مقایسه دو نتیجه، اختلاف های مشکوک را آشکار می کند.
نکته مهم این است که این روش یک راه حل درجه یک نیست، بلکه جایگزین است. هر جا داده بهتری برای تخصیص باشد، همان داده بر این روش ترجیح دارد.
گام به گام
- کل هزینه های مستقیم هر بخش درمانی را از دفتر هزینه استخراج کنید.
- این ارقام را با هم جمع بزنید تا کل هزینه مستقیم بیمارستان به دست آید.
- سهم درصدی هر بخش را حساب کنید: هزینه مستقیم آن بخش تقسیم بر کل هزینه مستقیم.
- کل سربار بیمارستان را با همین درصدها میان بخش ها پخش کنید.
- سربار تخصیص یافته را به هزینه مستقیم هر بخش بیفزایید تا بهای تمام شده کامل آن بخش به دست آید.
- در پایان، بهای تمام شده هر بخش را بر شمار خدمت آن بخش (مثلا روز-بستری یا شمار ویزیت) تقسیم کنید تا بهای واحد به دست آید.
مثال عددی بومی
یک بیمارستان دولتی وابسته به دانشگاه علوم پزشکی را در نظر بگیرید. فرض کنید کل سربار بیمارستان در یک ماه برابر ۹۰۰ میلیون تومان است و سه بخش درمانی داریم. هزینه مستقیم هر بخش و سهم آن از کل به شرح جدول زیر است:
| بخش | هزینه مستقیم (میلیون تومان) | سهم از کل | سربار تخصیص یافته (میلیون تومان) |
|---|---|---|---|
| بستری داخلی-جراحی | ۳٬۰۰۰ | ۵۰ درصد | ۴۵۰ |
| درمانگاه سرپایی | ۱٬۵۰۰ | ۲۵ درصد | ۲۲۵ |
| اتاق عمل | ۱٬۵۰۰ | ۲۵ درصد | ۲۲۵ |
| جمع | ۶٬۰۰۰ | ۱۰۰ درصد | ۹۰۰ |
بخش بستری نیمی از کل هزینه مستقیم را داشته، پس نیمی از سربار یعنی ۴۵۰ میلیون تومان به آن رسیده است. اگر این بخش در همان ماه ۲٬۰۰۰ روز-بستری داشته باشد، سهم سربار هر روز-بستری برابر ۲۲۵٬۰۰۰ تومان و هزینه مستقیم هر روز-بستری برابر ۱٬۵۰۰٬۰۰۰ تومان می شود. پس بهای تمام شده هر روز-بستری به روش ساده برابر ۱٬۷۲۵٬۰۰۰ تومان به دست می آید.
سوگیری های پنهان این روش
سادگی این روش یک بها دارد. فرض ما این بود که سهم هر بخش از سربار برابر با سهم آن از هزینه مستقیم است، اما در واقعیت این طور نیست. بررسی مطالعه های پیشین نشان می دهد که این روش دو سوگیری سامانمند دارد:
- کم برآورد هزینه بستری: بخش های بستری بیش از سهم هزینه مستقیم خود از خدمات پرهزینه غیرمستقیم مانند آشپزخانه، رختشویی و خدمات پشتیبانی بهره می برند. چون این روش فقط به هزینه مستقیم نگاه می کند، سربار کمتری به بستری می دهد و بهای واقعی آن را کمتر از حد نشان می دهد.
- بیش برآورد سرپایی: درمانگاه سرپایی سهم اندکی از آشپزخانه و رختشویی مصرف می کند، اما این روش به آن سربار بیش از اندازه می دهد و بهای واقعی خدمت سرپایی را بالاتر از حد نشان می دهد.
- استثنای اتاق عمل: در اتاق عمل الگو وارونه می شود و این روش هزینه را بیش از حد نشان می دهد. علت این است که بیشتر هزینه های اتاق عمل پیش از مرحله سرشکن کردن به شکل مستقیم شناسایی شده اند و سهم کوچکی از سربار برای آن می ماند.
در جمع بندی همان مطالعه ها، این روش برای مجموع بخش های بستری به طور میانگین حدود ۸۹ درصد بهای واقعی را نشان داده است، یعنی به طور متوسط حدود ۱۱ درصد کم برآورد. در ۱۰ مطالعه از ۱۲ مطالعه، روش هزینه مستقیم بهای بستری را کمتر از روش کامل نشان داده و برای خدمات سرپایی، به طور میانگین کمی بیشتر از واقع برآورد کرده است.
اصلاح با ضریب تعدیل
خبر خوب این است که چون این سوگیری ها جهت مشخص و کمابیش پایداری دارند، می توان با یک ضریب تعدیل آنها را جبران کرد. اگر تجربه های گذشته یا یک بار اجرای روش کامل نشان دهد که این روش بهای بستری را حدود ۱۱ درصد کم برآورد می کند، مسئول امور مالی می تواند سربار تخصیص یافته به بستری را بر ۰٫۸۹ تقسیم کند، یعنی تقریبا در ضریب ۱٫۱۲ ضرب کند. در مثال ما سربار بستری از ۴۵۰ به حدود ۵۰۴ میلیون تومان اصلاح می شود. به همین ترتیب برای خدمات سرپایی که کمی بیش برآورد شده، می توان از یک ضریب کوچک تر از یک استفاده کرد. این ضریب ها را باید هر چند وقت یک بار با یک اجرای کامل بازبینی کرد، چون در بیمارستان های گوناگون یکسان نیستند.
مقایسه با روش کامل فصل یک
برای دیدن اندازه اختلاف، فرض کنید یک بار روش کامل فصل یک را روی همین بیمارستان اجرا کرده ایم و چون بخش بستری واقعا آشپزخانه و رختشویی بیشتری مصرف می کند، سهم واقعی سربار آن ۶۰۰ میلیون تومان به دست آمده است. جدول زیر دو روش را برای بخش بستری کنار هم می گذارد:
| روش | سربار بستری (میلیون تومان) | بهای هر روز-بستری (تومان) |
|---|---|---|
| هزینه مستقیم (ساده) | ۴۵۰ | ۱٬۷۲۵٬۰۰۰ |
| روش کامل فصل یک | ۶۰۰ | ۱٬۸۰۰٬۰۰۰ |
| نسبت ساده به کامل | — | حدود ۰٫۹۶ |
می بینید که روش ساده بهای بستری را کمی پایین تر نشان داده است. در این مثال اختلاف کوچک است، اما در برخی بخش ها می تواند بزرگ تر باشد. تفاوت روش ساده و روش کامل به همین دلیل ارزشمند است: هر جا اختلاف دو روش بزرگ شد، همان جا نشانه ای است که آن بخش مصرف غیرمعمولی از خدمات پشتیبانی دارد و باید علتش را بررسی کرد.
جمع بندی و توصیه
روش سرشکن کردن سربار بر مبنای هزینه مستقیم ابزاری سریع، ارزان و بی نیاز از داده تفصیلی است، اما باید آن را آخرین انتخاب دانست و تنها زمانی به کار برد که مبنای بهتری در دست نباشد. مسئول امور مالی بیمارستان بهتر است این روش را با ضریب تعدیل همراه کند تا کم برآورد بستری و بیش برآورد سرپایی جبران شود، و هر جا ممکن بود نتیجه آن را با یک اجرای روش کامل بسنجد. مدیر مالی دانشگاه نیز می تواند از مقایسه این دو روش میان بیمارستان های زیرمجموعه برای یافتن بخش های پرمصرف پنهان بهره ببرد.
دانلود نسخه کامل کتاب (PDF انگلیسی): تحلیل هزینه های بیمارستان — راهنمای مدیران (سازمان جهانی بهداشت)
کانال تلگرام @hospitalaccounting
منبع : سایت حسابداری بیمارستان