محاسبه هزینه تملک دارایی های سرمایه ای بر مبنای سالانه و طرز استفاده از جدول ضرایب
دارایی های سرمایه ای بیمارستان مثل ساختمان، دستگاه های تصویربرداری، تخت های ویژه و خودروی آمبولانس یک بار خریداری می شوند اما سال ها خدمت می دهند. اگر بخواهیم بهای کامل خرید یک دستگاه چند میلیاردی را فقط در همان سال خرید به حساب هزینه ببریم، بهای تمام شده خدمات آن سال به شکل غیرواقعی بالا می رود و سال های بعد که همان دستگاه هنوز کار می کند، انگار رایگان است. برای اینکه سهم واقعی هر سال از این دارایی روشن شود، از محاسبه هزینه تملک دارایی سرمایه ای بر مبنای سالانه استفاده می کنیم.
چرا هزینه دارایی را سالانه می کنیم؟
هزینه های تملک دارایی های سرمایه ای بر مبنای سالانه یعنی بهای خرید دارایی را روی همه سال های عمر مفید آن پخش کنیم، اما نه به شکل ساده و مساوی. تفاوت این روش با استهلاک خطی معمولی در این است که ارزش زمانی پول را هم در نظر می گیرد. یک تومان امروز با یک تومان ده سال بعد برابر نیست، چون پول می تواند در طول زمان بازده داشته باشد. به همین دلیل در این روش علاوه بر عمر مفید، یک نرخ تنزیل هم وارد محاسبه می شود تا هزینه سالانه، هم فرسایش دارایی و هم هزینه فرصت سرمایه ای که در آن دارایی خوابیده است را با هم نشان دهد.
این عدد سالانه برای بیمارستان دولتی چند کاربرد روشن دارد: محاسبه بهای تمام شده هر خدمت یا هر تخت روز، مقایسه صرفه اقتصادی خرید دستگاه در برابر برون سپاری آن، و تصمیم گیری درباره نوسازی تجهیزات. مسئول امور مالی با همین عدد می تواند به مدیر مالی دانشگاه گزارش بدهد که سهم واقعی هر بخش از دارایی های سرمایه ای در یک سال چقدر بوده است.
فرمول محاسبه
روش کار ساده است. کافی است بهای خرید دارایی را بر یک عدد به نام ضریب سالانه تقسیم کنیم:
هزینه سالانه دارایی = بهای خرید ÷ ضریب سالانه
ضریب سالانه همان عددی است که در جدول ضرایب آمده و بر اساس دو ورودی مشخص می شود: عمر مفید دارایی بر حسب سال، و نرخ تنزیل. اگر بخواهیم خود ضریب را بسازیم، رابطه آن چنین است:
ضریب سالانه = (۱ منهای (۱ به علاوه نرخ) به توان منفی تعداد سال) تقسیم بر نرخ
خوشبختانه نیازی به محاسبه دستی این رابطه نیست، چون جدول ضرایب همه حالت های پرکاربرد عمر مفید و نرخ تنزیل را از پیش حساب کرده است. کار ما فقط پیدا کردن عدد درست در جدول است.
طرز خواندن جدول ضرایب
جدول ضرایب یک شبکه دو بعدی است. ستون سمت راست، عمر مفید دارایی بر حسب سال است (از یک سال تا سی سال). ردیف بالای جدول، نرخ تنزیل است (مثلا ۸ درصد، ۱۰ درصد، ۱۲ درصد و مانند آن). برای پیدا کردن ضریب، از سطر عمر مفید حرکت می کنیم تا به ستون نرخ تنزیل مورد نظر برسیم؛ عدد محل تلاقی، همان ضریب سالانه ماست. برای نمونه چند سطر پرکاربرد جدول را در نرخ های ۸، ۱۰ و ۱۲ درصد بیاوریم:
- عمر مفید ۵ سال: در نرخ ۸ درصد ضریب ۳٫۹۹۳ ، در نرخ ۱۰ درصد ۳٫۷۹۱ ، در نرخ ۱۲ درصد ۳٫۶۰۵
- عمر مفید ۸ سال: در نرخ ۸ درصد ۵٫۷۴۷ ، در نرخ ۱۰ درصد ۵٫۳۳۵ ، در نرخ ۱۲ درصد ۴٫۹۶۸
- عمر مفید ۱۰ سال: در نرخ ۸ درصد ۶٫۷۱۰ ، در نرخ ۱۰ درصد ۶٫۱۴۵ ، در نرخ ۱۲ درصد ۵٫۶۵۰
- عمر مفید ۱۵ سال: در نرخ ۸ درصد ۸٫۵۵۹ ، در نرخ ۱۰ درصد ۷٫۶۰۶ ، در نرخ ۱۲ درصد ۶٫۸۱۱
- عمر مفید ۲۰ سال: در نرخ ۸ درصد ۹٫۸۱۸ ، در نرخ ۱۰ درصد ۸٫۵۱۴ ، در نرخ ۱۲ درصد ۷٫۴۶۹
- عمر مفید ۳۰ سال: در نرخ ۸ درصد ۱۱٫۲۵۸ ، در نرخ ۱۰ درصد ۹٫۴۲۷ ، در نرخ ۱۲ درصد ۸٫۰۵۵
یک نکته مهم در خواندن جدول این است که هر چه نرخ تنزیل بالاتر برود، ضریب کوچک تر می شود و در نتیجه هزینه سالانه بزرگ تر خواهد شد؛ و هر چه عمر مفید بیشتر باشد، ضریب بزرگ تر و هزینه سالانه کمتر می شود. پس انتخاب عمر مفید و نرخ تنزیل، مستقیم روی نتیجه اثر می گذارد و باید با منطق روشن انتخاب شود.
مثال عددی بومی: دستگاه سونوگرافی
فرض کنید یک بیمارستان دولتی یک دستگاه سونوگرافی به بهای ۸۰۰ میلیون تومان خریداری کرده است. عمر مفید دستگاه ۱۰ سال و نرخ تنزیل مورد استفاده ۱۰ درصد در نظر گرفته می شود. از جدول، محل تلاقی سطر ۱۰ سال با ستون ۱۰ درصد عدد ۶٫۱۴۵ را می دهد. پس:
هزینه سالانه = ۸۰۰٫۰۰۰٫۰۰۰ ÷ ۶٫۱۴۵ که برابر است با حدود ۱۳۰٫۱۸۷٫۰۰۰ تومان در سال. یعنی سهم واقعی هر سال از این دستگاه نزدیک به ۱۳۰ میلیون تومان است، نه کل ۸۰۰ میلیون در سال اول و نه صفر در سال های بعد. همین عدد را می توان بر تعداد سونوگرافی های انجام شده در سال تقسیم کرد تا سهم دارایی سرمایه ای در بهای تمام شده هر نوبت خدمت به دست آید.
دو مثال دیگر: ساختمان و آمبولانس
برای ساختمان یک درمانگاه با بهای ساخت ۳۰ میلیارد تومان، عمر مفید ۳۰ سال و نرخ تنزیل ۱۰ درصد، ضریب جدول ۹٫۴۲۷ است. هزینه سالانه برابر می شود با ۳۰٫۰۰۰٫۰۰۰٫۰۰۰ ÷ ۹٫۴۲۷ یعنی حدود ۳٫۱۸۲٫۰۰۰٫۰۰۰ تومان در سال. برای یک آمبولانس با بهای ۲٫۵ میلیارد تومان، عمر مفید ۸ سال و نرخ ۱۰ درصد، ضریب ۵٫۳۳۵ است و هزینه سالانه برابر با ۲٫۵۰۰٫۰۰۰٫۰۰۰ ÷ ۵٫۳۳۵ یعنی حدود ۴۶۸٫۶۰۰٫۰۰۰ تومان در سال می شود.
دیده می شود که ساختمان با عمر مفید بلند، ضریب بزرگ تری دارد و هزینه سالانه اش نسبت به بهای خریدش سهم کوچک تری است، در حالی که آمبولانس با عمر کوتاه تر، سهم سالانه سنگین تری روی دوش هر سال می گذارد.
نکات کاربردی برای مسئول امور مالی
- عمر مفید را واقع بینانه انتخاب کنید؛ عمر خیلی بلند برای تجهیزات پزشکی فناوری محور، هزینه سالانه را به شکل غیرواقعی کوچک نشان می دهد.
- نرخ تنزیل را یکسان و مستند نگه دارید تا مقایسه دارایی های مختلف با هم منصفانه بماند؛ بهتر است این نرخ با هماهنگی مدیر مالی دانشگاه تعیین شود.
- ارزش اسقاط را در صورت وجود، پیش از تقسیم بر ضریب از بهای خرید کم کنید تا فقط بخش فرسوده شونده سالانه شود.
- این هزینه سالانه یک هزینه دفتری و تصمیم ساز است و لزوما با پرداخت نقدی همان سال برابر نیست؛ آن را در کنار هزینه های جاری مثل نگهداری و مصرف بگذارید تا تصویر کامل بهای تمام شده به دست آید.
با همین روش ساده و همین جدول ضرایب، مسئول امور مالی می تواند برای هر دارایی سرمایه ای بیمارستان یک عدد سالانه دقیق و قابل دفاع بسازد و آن را پایه گزارش دهی، قیمت گذاری خدمات و تصمیم های نوسازی قرار دهد.
دانلود نسخه کامل کتاب (PDF انگلیسی): تحلیل هزینه های بیمارستان — راهنمای مدیران (سازمان جهانی بهداشت)
کانال تلگرام @hospitalaccounting
منبع : سایت حسابداری بیمارستان