آیین رفتار حرفه‌ای ذیحسابان و سوگندنامه ذیحسابی ابلاغی خزانه‌داری کل کشور
آیین رفتار حرفه‌ای ذیحسابان (ابلاغی شهریور ماه سال ۱۳۹۲ توسط خزانه‌داری کل کشور)
الذین یستمعون القول فیتبعون أحسنه أولئک الذین هداهم الله و أولئک هم أولوا الألباب
آن بندگانی که سخن بشنوند و به نیکوتر آن عمل کنند، آنان هستند که خدا آنها را به لطف خاص خود هدایت فرموده و هم آنان به حقیقت خردمندان عالمند. سوره زمر آیه ۱۸
بخش اول پیش گفتار
در معنای متعارف و لغتنامه‌ای به مشاغلی «حرفه» گفته می‌شود که نوع مشخصی از خدمات تخصصی را به جامعه عرضه می‌کنند و ایفای آن نوع خدمت مستلزم گذراندن دوره‌های تحصیلی تخصصی، کسب مهارتها و داشتن تجربه کافی است.
یکی از الزامات اجتناب‌ناپذیر شناخت مشاغل به عنوان حرفه معتبر اجتماعی، وجود اصول و ضوابط اخلاقی و رفتاری خاص شاغلین و چگونگی انجام دادن خدماتی است که به آن اشتغال دارند. اخلاق حرفه‌ای رشته‌ای از اخلاق کاربردی حاوی نظام ارزشی، باورها و اعتقادات جمعی صاحبان یک حرفه و فضایل پذیرفته شده در اخلاق عمومی جامعه است که بر چگونگی رفتار، اعمال و مسئولیتهای اعضای آن حرفه در مقابل جامعه، همپیشگان و استفاده کنندگان از خدمات شاغلین در آن حرفه حاکمیت دارد و منشاء و خاستگاهی است برای اصول بنیادی، اخلاق و رفتار حرفه‌ای که می‌بایست توسط ایشان رعایت شود.
آیین رفتار حرفه‌ای برای تشکلها و نهادهای دولتی معمولا توسط مراجع دولتی ذیربط تدوین می‌شود و شامل مجموعه‌ای از احکام الزام‌آور است که عدم رعایت و تخطی از این احکام می‌تواند با تشخیص مرجع مذکور، متناسب با خطاهای رویداده، تنبیه انضباطی به دنبال داشته باشد. همانگونه که تصریح گردید برای تبیین شغل ذیحسابی به عنوان حرفه‌ای معتبر در جامعه، پذیرش آیین رفتار حرفه‌ای از الزامات بوده و فراهم کننده بستر لازم برای تأثیرگذاری در جامعه در راستای جلب اعتماد عمومی به حرفه ذیحسابی می‌باشد که این مهم می‌تواند در بلند مدت از ارکان اصلی آئین رفتار حرفه‌ای گردد.
ذیحسابان مانند دیگر کارکنان دولت ملزم به رعایت اخلاق عمومی و تمامی قوانین مرتبط از جمله منشور اخلاقی و اداری کارکنان دولت موضوع مصوبه شماره ۲۳۱۴۳۰/
تمامی اشخاصی که وفق ماده ۳۱ قانون محاسبات عمومی کشور مصوب سال ۱۳۶۶ و یا سایر قوانین خاص و عام دیگر ذیحساب نامیده می‌شوند در حوزه شمول آئین رفتار حرفه‌ای قرار می‌گیرند.
بخش دوم اصول بنیادی اخلاق و رفتار حرفه‌ای ذیحسابان
درستکاری: در روابط حرفه‌ای صادق و پرهیزگار باشند. صداقت، صراحت و انصاف، لازمه درستکاری است.
واقع بینی: در قضاوت حرفه‌ای تنها واقعیتها را در نظر بگیرند و اجازه ندهند که پیش داوری، جانبداری، تضاد منافع و یا نفوذ دیگران بر قضاوت حرفه‌ای ایشان تاثیر بگذارد.
صلاحیت و مراقبت حرفه‌ای: دانش و مهارت حرفه‌ای خود و مجموعه همراه خود را در زمینه تحولات، روش‌ها و تکنیکهای جدید و قوانین و مقررات همواره ارتقا داده و خدمات حرفه‌ای را با شایستگی و بر اساس قوانین و استانداردهای فنی و حرفه‌ای مرتبط به انجام برسانند.
رازداری: اطلاعاتی را که در جریان ارائه خدمات حرفه‌ای به دست می‌آورند محرمانه تلقی کنند مگر آنکه بنا بر تکلیف قانونی یا حرفه‌ای ملزم به تسلیم اطلاعات مزبور باشند و نیز از اطلاعات محرمانه‌ای که در جریان کار به دست می‌آورند در جهت منافع شخصی یا اشخاص ثالث بهره برداری نکنند.
آداب حرفه‌ای: در برخورد با دیگران در حین انجام وظایف با ادب و احترام رفتار نموده، مقررات را رعایت و از انجام اعمالی که می‌تواند حرفه را بی اعتبار کند پرهیز نمایند.
بخش سوم خطرها و عوامل موثر در نقض اصول در کار ذیحسابان
می‌بایست مواردی را که ممکن است به نقض اصول بنیادی منجر شود، شناسایی، ارزیابی و از آن پرهیز کنند. در هر موردی که نقض اصول بنیادی شناخته شود، با انجام اقدامات مقتضی آن را رفع یا میزان آن را در حد امکان کاهش دهند به نحوی که بر اصول مذکور لطمه‌ای وارد نشود. وضعیت‌های گوناگون و عوامل متعدد و مختلفی که به صورت بالقوه می‌توانند موجبات نقض و عدم رعایت اصول بنیادی را در عمل فراهم آورد، می‌توان به شکل ذیل طبقه بندی کرد:
خطر منافع شخصی
منافع شخصی عبارت است از منافع مالی مستقیم یا غیر مستقیم اعم از مادی و یا غیر مادی که موجب نقض اصول درستکاری و واقع بینی شوند. برخی از مواردی که می‌توانند خطر پیروی از منافع شخصی را ایجاد کند به شرح ذیل می‌باشند:
- وامها و منافع مالی و تضامین غیر متعارف
- استفاده از مزایایی چون پاداش و جبران خدمات برخلاف حق و قانون.
- نگرانی از امنیت شغلی
- فشارهای ناشی از عوامل برون سازمانی
خطر خود بینی در تجدید نظر
این خطر در مواردی بروز می‌کند که ملزم به ارزیابی مجدد و تجدید نظر در نتایج کار یا قضاوتی شوند که قبلا آن کار یا آن قضاوت را انجام داده است. این خطر می‌تواند به نقض اصل واقع بینی منجر شود.
خطر حمایت (یا مخلافت)
این خطر زمانی پدید می‌آید که با طرفداری از (یا مخلافت با) سایر اشخاص درباره یک مساله واقع بینانه قضاوت نکنند یا توضیحی غیر واقعی درباره آن ارائه دهند. این خطر موجب نقض اصل واقع بینی می‌گردد.
خطر قرابت
این خطر زمانی پدید می‌آید که به دلیل رابطه نزدیک با سایر اشخاص به حفظ منافع آنان تمایل داشته باشند. رابطه نزدیک ممکن است در اثر خویشاوندی، دوستی ممتد، اشتغال و همکاری ایجاد شده باشد.
خطر تهدید
این خطر زمانی بروز می‌کند که به دلیل تهدید یا ترس از اشخاص دیگر به نحوی عمل کنند که به نقض اصل واقع بینی منجر شود.
بخش چهارم تدابیر ایمن ساز در حرفه ذیحسابان
تدابیر ایمن ساز یا بازدارنده به اقداماتی گفته می‌شود؛ که از سوی ایشان بمنظور جلوگیری از بروز خطرهای مختلف اعمال می‌گردد و یا احتمال وقوع آنها را به میزانی قابل قبول کاهش می‌دهد و عمدتا عبارتند از:
تدابیر و فرآیندهایی که در محیط کار اتخاذ می‌شوند
تدابیر قانونی و تدابیر ایمن سازی که مستند به دستور العمل و آئین نامه‌ها است. اهم تدابیری که با وضع ضوابط و تدوین دستور العمل‌ها می‌تواند از نقض اصول بنیادی جلوگیری کنند به قرار زیر است:
- تلاش در برقراری شرایط لازم برای تحقق پذیرش مسئولیت در عوامل ذیربط مجموعه، از قبیل تحصیلات و تجربه و کسب مهارتهای حرفه‌ای کافی.
- توسعه دانش حرفه‌ای از طریق آموزش مستمر.
تدابیر ایمن ساز در محیط کار
اهم تدابیر و فرآیندهایی که اجرای آنها در محیط کار می‌تواند از نقض اصول بنیادی جلوگیری کند به قرار زیر است:
- تعریف صریح و روشن از الزامات رفتار حرفه‌ای در محل انجام ماموریت.
- استقرار سیستم قوی کنترلهای داخلی و ساز و کارهای مناسب برای حصول اطمینان از صحت عمل همکاران تحت سرپرستی
- تدوین و ایجاد نظام انضباطی داخلی مناسب
- استقرار خط مشیها و روش‌های نظارت بر کیفیت عملکرد مجموعه
- اعلام بموقع خط مشیها و روش‌های سازمان و تغییرات بعدی آنها به مجموعه و آموزشهای نظری و عملی مناسب در این خصوص
- استقرار خط مشیها و روش‌هایی برای ترغیب همکاران مجموعه به اعلام نقطه نظرات خود از مسائل اخلاق و رفتار حرفه‌ای، بدون هراس از عواقب آن
- پیش بینی مکانیزمی کارآمد برای بررسی شکایات به نحوی که کارکنان، همکاران و عامه بتوانند اعمال مغایر اخلاق حرفه‌ای ذیحسابان را اعلام کنند.
بخش پنجم احکام در آئین رفتار حرفه‌ای ذیحسابان
مطالبی که در قالب اصول بیان شد رویکردی نظری به رفتار حرفه‌ای است و جنبه کلی و هدایت کننده دارد در نتیجه مصادیق و چگونگی رعایت «اصول در عمل» را در بر ندارد. علیرغم اینکه موضوعا احکام با اصول دارای اشتراک می‌باشند، در زمینه رعایت اصول رفتاری احکام زیر مقرر گردیده است:
درستکاری
درستکاری ایجاب می‌کند؛ به صداقت و پرهیز کاری در روابط حرفه‌ای ملتزم باشند. انصاف در عمل و ارائه اطلاعات و صراحت در بیان از دیگر ملزومات درستکاری است. اظهار نظر و فعالیت نباید تحت تاثیر عوامل غیر مرتبط و غیر قانونی قرار گیرد.
درستکاری با دو معیار حق و عدل قابل سنجش است. در صورت فقدان حکم استاندارد یا رهنمود و یا وجود عقاید متضاد درباره یک مورد، این سوال را از خود بپرسد که آیا کاری را که انجام می‌دهد یک شخص درستکار انجام می‌داد؟ آیا من درستکاریم را حفظ کرده‌ام؟
واقع بینی
واقع بینی یک وضعیت ذهنی و به معنای آن است که فقط واقعیت‌های موجود مرتبط با وظیفه‌ای که شخص به عهده گرفته است در انجام کار و اتخاذ تصمیم وی مد نظر قرار بگیرد و نه هیچ عامل دیگری. ذیحسابان گاه در شرایطی قرار می‌گیرند که می‌تواند واقع بینی آنها را خدشه دار نماید. چنین شرایطی را نمی‌توان بطور کامل تعریف و توصیف کرد. لذا ذیحسابان می‌بایست از برقراری روابطی که امکان جانبداری و نفوذ دیگران را بر تصمیم گیری آنان فراهم می‌آورد بپرهیزند.
صلاحیت و مراقبت حرفه‌ای ذیحسابان
خدمت حرفه‌ای کارآمد مستلزم استفاده درست و بجا از دانش و مهارت حرفه‌ای در انجام دادن کارها است. صلاحیت حرفه‌ای دو جنبه متمایز دارد؛ کسب صلاحیت حرفه‌ای و سپس حفظ آن. این امر مستلزم استمرار در کسب دانش و یادگیری مهارتها، درک پدیده‌های تازه و مرتبط می‌باشد.
ذیحسابان اقدامات لازم را برای انتقال و ارتقاء دانش و مهارتهای صریح و ضمنی و نظارت بر کار همکاران تحت سرپرستی بالاخص معاونین معمول دارند و اطمینان یابند که آنان دوره‌های کارآموزی و آموزش مستمر را بگذرانند.
رازداری ذیحسابان
رازداری یا حفظ اسرار تنها به معنای فاش نکردن اطلاعات محرمانه نیست، بلکه انجام اقدامات منطقی برای حفظ اطلاعات محرمانه را هم شامل می‌شود. محرمانه بودن یا محرمانه نبودن اطلاعات به ماهیت آنها بستگی دارد.
باید این واقعیت مد نظر قرار گیرد که دامنه‌ای از روابط حتی گفت و شنودها نیز ممکن است محرمانه تلقی گردند.
رازداری ایجاب می‌کند؛ از افشای اطلاعات محرمانه‌ای که در جریان ارائه خدمات حرفه‌ای به دست می‌آورند خودداری نمایند، مگر آنکه تکلیف قانونی یا حرفه‌ای آنان را ملزم به افشای قانونی اطلاعات مزبور نماید.
ذیحسابان از اطلاعات محرمانه‌ای که در جریان ارائه خدمات حرفه‌ای به دست می‌آورند در جهت منافع شخصی یا منافع اشخاص ثالث بهره برداری نکنند.
رازداری خود را حتی در محیطهای اجتماعی اعم از خصوصی و عمومی حفظ کنند. بخصوص می‌بایست مراقب امکان افشای غیر عمد اطلاعات به اعضای خانواده، بستگان نزدیک و اشخاص دیگری باشند که با آنان مناسبات بلند مدت کاری دارند.
تدابیر لازم را به کار گیرند تا همکاران تحت نظر آنها و اشخاصی که در انجام وظایف حرفه‌ای مورد مشورت قرار می‌گیرند نیز اصل رازداری را رعایت کنند.
اصل رازداری حتی پس از خاتمه رابطه کاری باید رعایت شود. ایشان می‌توانند از تجارب قبلی استفاده کنند اما حق ندارند اطلاعات محرمانه‌ای را که در جریان کارهای قبلی کسب یا دریافت کرده‌اند، مورد استفاده سوء قرار دهند.
رفتار و آداب حرفه‌ای ذیحسابان
در برخورد با دیگران اعم از ارباب رجوع و همپیشگان ضمن رعایت ادب و احترام نهایت همکاری و تشریک مساعی را در زمان واگذاری تصدی در خصوص انتقال اطلاعات ذی ربط معمول دارند.
می‌بایست در خصوص پرونده‌های مطروحه در مراجع قانونی که مربوط به دوره تصدی ذیحساب دیگری می‌باشند، مسئولانه و متعهدانه برخورد نمایند و در اموری که از دوره تصدی پیشینیان بلاتکلیف مانده است، مجدانه تلاش نمایند.
در صورت بروز مشکلات و تنگناهایی که باعث عدم دسترسی کافی به مستندات، توقف و یا طولانی شدن روند انجام امور محوله بوده و خدشه به اجرای صحیح وظایف حرفه‌ای آنان وارد می‌نماید، باید مراتب را به نحو مقتضی به مراجع قانونی منعکس نموده تا در نتیجه بتوانند از عملکرد خود با دلایل منطقی و قانونی دفاع نمایند.
استقلال ذیحسابان
می‌بایست در انجام وظایف حرفه‌ای فاقد هرگونه منافع غیر قانونی بوده و گرایشات خاص فردی، گروهی یا سیاسی، خود را در امور حرفه‌ای دخالت ندهند. هر چند ارائه فهرست کاملی از مواردی که ناقض استقلال حرفه‌ای می‌باشد، میسر نیست اما در بندهای بعدی این بخش نمونه‌هایی ارائه می‌گردد که ممکن است استقلال واقعی یا ظاهری را خدشه دار نماید.
علیرغم اینکه برابر قانون ذیحسابان زیر نظر رئیس دستگاه اجرایی فعالیت می‌کنند، با این وجود می‌بایست ضمن رعایت ضوابط اداری محل خدمت برای حفظ استقلال حرفه‌ای تا سرحد امکان تلاش نمایند.
داشتن مشترکات مالی با دستگاه اجرایی یا مدیران آن؛ می‌تواند استقلال را تحت تاثیر قرار دهد و بعید نیست اگر تصور شود که استقلال حرفه‌ای خدشه دار شده است.
داشتن رابطه شغلی خارج از حیطه وظایف ذیحسابی با دستگاه اجرایی از هر نوع آن، از جمله مواردی است که می‌تواند به استقلال ذیحسابان خدشه وارد نماید.
ترجیح دارد علاوه بر انجام امور قانونی محوله، خدمات دیگری را به دستگاه اجرایی محل ماموریت ارائه نکند. هر چند کمک و راهنمایی در جهت پیشبرد و تسهیل امور دستگاه در حیطه تخصصی مجاز است.
روابط شخصی و خانوادگی می‌تواند استقلال را تحت تاثیر قرار دهد لذا حصول اطمینان از اینکه اینگونه روابط در هر کار، استقلال ذیحسابان را به خطر نمی‌اندازد از اهمیت خاصی برخوردار است.
تعیین دقیق حد مجاز روابط شخصی و خانوادگی بین ذیحسابان و مدیران دستگاههای اجرائی غیر ممکن است اما چنانچه وجود اینگونه روابط را تهدیدی برای حفظ استقلال واقعی یا ظاهری تشخیص دهند می‌بایست بنحو مقتضی با رایزنی و مشورت با مسئولین مرتبط مسئله را سامان دهند. هر چند دامنه روابط مزبور بسیار گسترده است اما اشتغال در دستگاهی که بستگان سببی و نسبی طبقه اول و دوم ایشان در سمت‌های کلیدی مسئولیت داشته باشند می‌تواند برای استقلال ذیحسابان تهدید محسوب شود.
خرید کالا یا دریافت خدمات با شرایط ویژه، قبول و دریافت هدایا، می‌تواند تهدیدی برای استقلال باشد، از این رو ذیحسابان و وابستگان ایشان ضمن پرهیز از این موارد، در حدود متعارف نیز جانب احتیاط را رعایت کنند.
چنانچه با دستگاه اجرایی و یا مدیران آن درگیر یک دعوای قضائی باشند ممکن است استقلال و بیطرفی ایشان تحت تاثیر قرار گیرد. در اینگونه موارد متناسب با ماهیت دعوا در خصوص موضوع رعایت کامل انصاف، بی طرفی و عدم جانبداری را نموده و در صورت صلاحدید مراتب را به مقامات ذیربط اطلاع دهند.
بخش ششم متفرقه
وضع و اجرای مقررات انتظامی انضباطی مربوط به نظارت حرفه‌ای توسط مراجع ذیربط باید مدنظر قرار گیرد.
ذیحسابان به هر طریق، در اجرای مفاد این آئین نامه با مشکل اخلاقی و رفتاری مهمی مواجه شوند، می‌توانند عنداللزوم با مسئولین یا مراجع ذیربط هماهنگی نمایند.
به منظور حصول اطمینان از حفظ استقلال و بی طرفی ذیحسابان؛ اصلح است که ماموریت ایشان بصورت برنامه ریزی شده و دوره‌ای تدوین گردیده و سپس توسط مقامات ذیربط مورد اقدام قرار گیرد.
تهیه، بازنگری و ابلاغ آیین رفتار حرفه‌ای ذیحسابان
این آیین نامه در قالب یک پیشگفتار، ۶ بخش، ۳۸ ماده، ۶ بند و ۹ جزء تهیه و توسط کمیته نظارت مالی و خزانه‌داری کل کشور مورد بازنگری، اصلاح و ویرایش نهایی قرار گرفته است و در تیر ماه سال ۱۳۹۲ بانضمام سوگند نامه مربوطه برای ابلاغ به ذیحسابان سراسر کشور به تایید و تصویب جناب آقای دکتر رحمت‌ا… اکرمی معاون محترم نظارت مالی و خزانه دار کل کشور رسید.
سوگند نامه ذیحسابی
هوالحق اتقوا الله
اینجانب ……………. با ایمان به خداوند متعال و ایمان به روز رستاخیز سوگند یاد می‌کنم در اجرای وظایف و تکالیف انسانی و قانونی خود بعنوان ذیحساب، همواره اصول و ضوابط آیین نامه حرفه‌ای ذیحسابان را رعایت نمایم. درستکاری، واقع بینی و استقلال حرفه‌ای خویش را حفظ کرده و به اخلاق مداری و رازداری در زمان اشتغال و بعد از آن در هر شرایطی پایبند بوده و با حفظ شئون حرفه‌ای در ارتقاء صلاحیت تخصصی خویش و نشر آن به سایر همپیشگانم صادقانه تلاش نموده و در راه اعتلای نام و منزلت اجتماعی حرفه ذیحساب قدم بردارم.
منبع : سایت حسابداری بیمارستان
کانال تلگرام @hospitalaccounting