انواع تضمین و سپرده حسن انجام کار در دانشگاه علوم پزشکی
مقدمه، هدف و دامنه کاربرد
تصویب‌نامه شماره ۱۲۳۴۰۲/
وزارت امور اقتصادی و دارایی ــ سازمان مدیریت و برنامه‌ریزی کشور
هیات وزیران در جلسه ۱۳۹۴/۸/۲۴ به پیشنهاد شماره ۸۴۵۱ مورخ ۱۳۹۴/۲/۲۰ سازمان مدیریت و برنامه‌ریزی کشور و به استناد ماده ۶ قانون تنظیم بخشی از مقررات مالی دولت (مصوب ۱۳۸۰) و ماده ۲۳ قانون برنامه و بودجه کشور (مصوب ۱۳۵۱) آیین‌نامه تضمین معاملات دولتی را به شرح زیر تصویب کرد:
ماده ۱
هدف و دامنه کاربرد این آیین‌نامه به شرح زیر می‌باشد:
الف ــ هدف: تحکیم تعهدات مناقصه‌گران یا داوطلبان و طرف‌های قراردادی، در اجرای قانون برگزاری مناقصات (مصوب ۱۳۸۳) و قانون آیین‌نامه معاملات دولتی (مصوب ۱۳۴۹) از طریق تبیین و تنظیم تضامین لازم برای معاملات با موضوع خرید انواع کالاها و خدمات و نیز ارجاع کار و تشکیل آن معاملات از جمله قراردادهای خرید خدمات مشاوره، مدیریت طرح، امور پژوهشی و تحقیقاتی، امور نرم‌افزاری، امور پیمانکاری در زمینه‌های احداث و ساخت، طرح و ساخت (صنعتی یا غیرصنعتی)، نصب، ساخت و نصب، ترابری و انواع پیمانکاری تعمیر، نگهداری و بهره‌برداری، خدمات پشتیبانی، امور حمل و نقل، اجاره و استجاره و نیز خرید ماشین‌آلات، تجهیزات، لوازم، مصالح، مواد و دیگر انواع کالا و همچنین موارد مشابه آن‌ها، به تنهایی یا به صورت ترکیبی از دو یا چند مورد از آن‌ها.
ب ــ دامنه کاربرد: تمام دستگاه‌های موضوع بند (ب) ماده ۱ قانون برگزاری مناقصات (مصوب ۱۳۸۳) و دستگاه‌های موضوع ماده ۵ قانون مدیریت خدمات کشوری (مصوب ۱۳۸۶) و نیز مواد ۲ تا ۵ قانون محاسبات عمومی کشور (مصوب ۱۳۶۶) برای انجام معاملات و ارجاع کار در اخذ تضامین مورد نیاز، تابع ضوابط مندرج در این آیین‌نامه هستند.
تبصره ــ در قراردادهای بیمه، اخذ تضمین از بیمه‌گر موضوعیت ندارد.
تعاریف و اصطلاحات
در این آیین‌نامه، اصطلاحات زیر در معانی مشروح مربوط به کار می‌روند:
الف ــ تضمین: سپردن مال یا وجه نقد یا به عهده گرفتن تعهد فرعی یا مضاعف به منظور پایبندی به یک تعهد اصلی و شروط مربوط به آن.
ب ــ ضمانت‌نامه: سندی برای توثیق تعهدات متعهد که شخص ثالثی (ضامن) براساس درخواست متعهد (مضمون‌عنه) و با رعایت ضوابط مربوط تعهد می‌کند که در سررسید یا شرایط معین، مبلغ معینی را بابت موضوع خاصی که مربوط به تعهد اصلی متعهد (مضمون‌عنه) است به ذی‌نفع تعهد اصلی (مضمون‌له) یا به حواله‌کرد او بپردازد.
پ ــ سپردن تضمین: انجام مجموعه اقدامات متعهد اصلی برای تامین و تسلیم تضمین به مضمون‌له به نحوی که تضمین با رعایت تمام مقررات و ضوابط مربوط در دسترس ذی‌نفع تعهد (مضمون‌له) قرار گیرد و وی بتواند هر زمان که طبق مقررات خواست، وجه مربوط به آن را ضبط یا مبلغ ضمانت‌نامه را از ضامن دریافت کند.
ت ــ آزادسازی تضمین: انجام کلیه اقدامات در اختیار مضمون‌له (دستگاه مناقصه‌گزار یا کارفرما) به منظور آن که تضمین یا ضمانت‌نامه از دسترس وی خارج گردد و مضمون‌عنه (مناقصه‌گر یا طرف قرارداد متعهد به تعهدات قراردادی) قادر باشد تضمین را به خود برگرداند. این اقدامات شامل اقدامات خارج از اختیار مضمون‌له نمی‌باشد.
ث ــ کارفرما: دستگاه‌های موضوع بند (ب) ماده ۱ قانون برگزاری مناقصات (مصوب ۱۳۸۳)، ماده ۵ قانون مدیریت خدمات کشوری (مصوب ۱۳۸۶) و نیز مواد ۲ تا ۵ قانون محاسبات عمومی کشور (مصوب ۱۳۶۶).
ج ــ اشخاص: هر شخص حقیقی یا حقوقی که در فرایند ارجاع کار، داوطلب شرکت در معامله و یا طرف قرارداد دولت قرار می‌گیرد و نیز دارای شرایط لازم باشد.
چ ــ فرایند ارجاع کار: مجموعه اقدامات قانونی برای انعقاد قرارداد کارفرما با اشخاص مانند مناقصه، مزایده و ترک تشریفات یا عدم الزام به آن.
ح ــ تضمین شرکت در فرایند ارجاع کار: تضمینی که اشخاص، برای اثبات قصد و حداقلی از توان خود، به نفع کارفرما می‌سپارند تا کارفرما آنان را در مراحل بعدی فرایند ارجاع کار شرکت دهد.
خ ــ تضمین انجام تعهدات: تضمینی است که اشخاص پس از فرایند ارجاع کار و انتخاب شدن برای معامله، به منظور اثبات پایبندی به انجام تعهدات خود باید قبل از انعقاد قرارداد به کارفرما بسپارند.
د ــ تضمین پیش‌پرداخت: تضمینی که اشخاص پس از انعقاد قرارداد، در قبال دریافت پیش‌پرداخت براساس اسناد ارجاع کار، به کارفرما می‌سپارند.
ذ ــ سپرده حسن اجرای کار: (اصلاحی ۱۴۰۰) مبلغی که بابت تضمین حسن اجرای کار از هر پرداخت کارفرما به طرف قرارداد در قالب وجه نقد یا اوراق مالی اسلامی دولت کسر و پس از دوره مقرر تعیین شده در قرارداد توسط کارفرما نگهداری و پس از حصول شرایط مندرج در قرارداد (از حیث زمان و کم و کیف اجرای تعهدات قراردادی) آزاد می‌شود. (الحاقی ۱۴۰۱) در مواردی که سپرده حسن اجرای کار به صورت نقدی کسر می‌شود وجه مذکور باید در دوره مورد اشاره در حساب سپرده کارفرما نزد خزانه نگهداری شود. همچنین در صورت عدم آزادسازی/
ر ــ تضمین حسن اجرای کار: تعهدی که اشخاص در قبال آزادسازی سپرده حسن اجرای کار به کارفرما می‌سپارند.
ز ــ کالا: محصولی که فرایند مصرف آن از فرایند تولیدش قابل تفکیک است و مالکیت آن می‌تواند از یک شخص به شخص دیگری منتقل شود.
ژ ــ خدمت: محصولی که فرایند مصرف آن از فرایند تولید یا ایجاد آن قابل تفکیک نباشد، شامل انواع تغییرات سفارشی و خاص که به درخواست مشتری در وضعیت، شکل، موقعیت و مکان اشیا یا اشخاص صورت پذیرد و شامل انواع خدمات مشاوره، آموزشی و درمانی یا انواع پیمانکاری از جمله پیمانکاری احداث، پیمانکاری ترابری، پیمانکاری تعمیر، نگهداری یا بهره‌برداری می‌شود.
س ــ تامین کالا: تحویل انواع کالا (که ممکن است تامین‌کننده کالا تولیدکننده یا فقط فروشنده آن باشد) با مشخصات و نیز در مکان، زمان و شرایط مقرر به مشتری کالا تحویل می‌دهد.
ش ــ تولید: مجموعه فعالیت‌هایی که مستقل از درخواست سفارش‌دهنده خاص به ایجاد کالا بینجامد. تولیدکننده، مواد و مصالح مورد نیاز تولید را تهیه و محصول تولید شده را برای انتقال عین یا منفعت آن به متقاضیان احتمالی آینده آماده می‌سازد.
ص ــ پیمانکاری: هر نوع خدمت که براساس فعالیت مشخص و قیمت کل یا قیمت واحد کار مشخص و به صورت حجمی قابل واگذاری به اشخاص باشد از قبیل پیمانکاری احداث، پیمانکاری باربری و ترابری، پیمانکاری ساخت، پیمانکاری امور اداری و تایپ، پیمانکاری تنظیف، پیمانکاری طبخ غذا.
ض ــ ساخت: خدماتی که به ایجاد کالایی اعم از سازه‌های پیش‌ساخته، تاسیسات قابل حمل یا ماشین‌آلات و تجهیزات طبق سفارش کارفرما و برای استفاده در محلی دیگر (محلی غیر از محل ساخت) بینجامد. معمولا تهیه مواد و مصالح مورد نیاز ساخت با سازنده است.
ط ــ احداث: خدماتی که به ایجاد سازه، ساختمان، تاسیسات یا مستحدثاتی از قبیل خطوط لوله، سد، کانال، فرودگاه، نیروگاه، راه، راه‌آهن، بارانداز، بندر، پل، تونل، انواع کارخانه‌های صنعتی و معدنی در ساختگاه مربوط به کارفرما بینجامد. خدمات احداث ممکن است همراه با تعهد تهیه مواد و مصالح مورد نیاز برای احداث بوده یا نباشد. در ترکیبات سنتی مانند «طرح و ساخت» (صنعتی یا غیرصنعتی) «ساخت» در همین معنای «احداث» به کار رفته است.
ظ ــ نصب: خدمتی به منظور برپا کردن، جای دادن یا پیوند دادن هر سامانه یا بخش کارکردی مستقل آن، در بخش‌هایی دیگر یا با بخش‌های دیگر به نحوی که امکان بهره‌برداری مناسب آن فراهم گردد.
ع ــ امور ساختمانی: انواع اقدامات لازم برای احداث پروژه‌های عمرانی یا صنعتی از قبیل انواع ساختمان، ابنیه، خطوط لوله، سد، کانال، فرودگاه، نیروگاه، راه و راه ریلی (راه‌آهن)، بندر و بارانداز، پل و تونل و انواع کارخانه‌ها از جمله کارخانه‌های صنعتی، معدنی، شیمیایی و کشاورزی.
غ ــ بهره‌برداری: خدمت مستمری که جهت استفاده اقتصادی و ایمن از مستحدثات یا تاسیسات برای تامین اهداف مقرر با کیفیت و کمیت مقرر که باید بر مبنای برنامه مدون و براساس دستورالعمل‌ها و راهنمایی‌های فنی مناسب صورت پذیرد.
ف ــ نگهداری: خدمتی شامل مجموعه فعالیت‌هایی که به طور مشخص و معمولا برنامه‌ریزی شده و با هدف جلوگیری از خرابی ناگهانی مستحدثات، سامانه‌ها، ماشین‌آلات، تجهیزات یا تاسیسات انجام می‌گیرد تا با این کار قابلیت اطمینان و در دسترس بودن آن‌ها افزایش یابد.
ق ــ تعمیرات: خدمتی شامل مجموعه‌ای از فعالیت‌ها، که بر روی مستحدثات، سامانه‌ها، ماشین‌آلات، تجهیزات یا تاسیسات یا وسیله‌ای که دچار افت کارآیی یا از کارافتادگی شده است انجام می‌شود تا به حالت قابل بهره‌برداری بازگردند و برای انجام وظیفه‌ای که به آن محول شده است، دوباره آماده شوند.
ک ــ ماشین‌آلات: مجموعه‌ای از قطعات، تجهیزات، یا اجزای مرتبط که حداقل یکی از آن‌ها متحرک بوده و دارای محرک و مهارکننده مناسب است و به منظور کاربرد مخصوصی به ویژه فرآوری، پردازش، عمل‌آوری، حرکت، ساخت، تولید، احداث یا نصب به یکدیگر متصل شده‌اند.
گ ــ ماشین‌آلات سفارشی: ماشین‌آلاتی که سازنده طبق سفارش کارفرما برای کاربرد خاصی می‌سازد یا از طریق اعمال تغییراتی طبق سفارش کارفرما، آن را آماده استفاده خاص می‌سازد.
ل ــ ماشین‌آلات آماده: ماشین‌آلاتی که به صورت آماده قبلا تولید شده و برای استفاده‌های عمومی آماده عرضه یا تحویل می‌شود.
م ــ اعتبار اسنادی: سند الزام‌آوری که با تنظیم و مبادله آن، کارفرما (خریدار) از بانک درخواست می‌کند تا انجام مراحل پرداخت به فروشنده بابت کالای ارسالی یا خدمت انجام شده را طبق قرارداد و پس از تایید وی تعهد کند.
ن ــ اوراق مالی اسلامی دولت: (الحاقی ۱۴۰۰) اوراق بهادار اسلامی با نام منتشرشده توسط وزارت امور اقتصادی و دارایی به نیابت از دولت نظیر اوراق مشارکت، انواع صکوک اسلامی (از جمله اجاره، وکالت و منفعت) و اسناد خزانه اسلامی که در چهارچوب عقود اسلامی و به موجب قانون و مقررات مربوط، به قیمت اسمی مشخص برای مدت معین به صورت ریالی یا ارزی منتشر می‌شود.
ماده ۶ ــ تضمین معاملات خدمات پیمانکاری
در فرایند ارجاع کار و معاملات خدمات پیمانکاری از جمله پیمانکاری احداث (امور ساختمانی)، پیمانکاری‌های نصب، ساخت، ساخت و نصب، استخراج و فرآوری معادن، حمل و نقل کالا (باربری)، حمل و نقل مسافر، تعمیر، نگهداری، بهره‌برداری و انواع خدمات پشتیبانی، تضمین‌ها شامل تضمین شرکت در فرایند ارجاع کار، تضمین انجام تعهدات، تضمین پیش‌پرداخت و حسن اجرای کار است که مبلغ آن‌ها به شرح زیر تعیین می‌شود:
الف ــ تضمین شرکت در فرایند ارجاع کار: مبلغ تضمین برحسب درصدی از برآورد هزینه اجرای کار (به شرح جدول شماره ۴) تعیین می‌شود.
| مبلغ برآورد هزینه اجرای کار | تا ۲۰ برابر سقف معاملات متوسط | مازاد بر ۲۰ تا ۲۰۰ برابر سقف معاملات متوسط | مازاد بر ۲۰۰ تا ۲۰۰۰ برابر سقف معاملات متوسط | مازاد بر ۲۰۰۰ برابر سقف معاملات متوسط |
|---|---|---|---|---|
| درصد | ۵ | ۲ | ۱ | ۰/ |
تضمین معتبر شرکت در فرایند ارجاع کار به صورت یک یا ترکیبی از ضمانت‌نامه‌های موضوع بندهای (الف)، (ب)، (پ)، (ج)، (چ) و (ح) و (خ) ماده ۴ است.
ب ــ تضمین انجام تعهدات: مبلغ تضمین انجام تعهدات در معاملاتی که موضوع آن پیمانکاری احداث (انجام امور ساختمانی) یا استخراج و فرآوری معادن، حمل و نقل کالا (باربری)، نصب، ساخت یا ساخت و نصب است ۵ درصد و در معاملاتی با موضوع پیمانکاری تعمیر، نگهداری و بهره‌برداری، خدمات پشتیبانی، حمل و نقل مسافر و سایر معاملاتی که در آیین‌نامه تصریح نشده است ۱۰ درصد مبلغ معامله می‌باشد. تضمین معتبر برای انجام تعهدات در این معاملات برحسب درصدی از مبلغ معامله به شرح جداول شماره (۵) و (۶) می‌باشد:
| مبلغ برآورد | تا ۲۰ برابر سقف معاملات متوسط | مازاد بر ۲۰ برابر سقف معاملات متوسط |
|---|---|---|
| درصد | ۵ | ۲/ |
| نوع تضمین | (الف)، (ب)، (پ)، (ت)، (ج)، (چ) و (ح)، (خ)، [(د)، (د مکرر)] | (الف)، (ب)، (پ)، (ج)، (چ) و (ح)، (خ)، [(د)، (د مکرر)] |
| مبلغ برآورد | تا ۲۰ برابر سقف معاملات متوسط | مازاد بر ۲۰ برابر سقف معاملات متوسط |
|---|---|---|
| درصد | ۱۰ | ۵ |
| نوع تضمین | (الف)، (ب)، (پ)، (ت)، (ج)، (چ) و (ح)، (خ)، [(د)، (د مکرر)] | (الف)، (ب)، (پ)، (ج)، (چ) و (ح)، (خ)، [(د)، (د مکرر)] |
مهلت‌های مناقصه‌گر برای ارایه تضمین انجام تعهدات و امضای قرارداد باید در اسناد ارجاع کار تصریح شود. مهلت مناقصه‌گزار در امضا و ابلاغ قرارداد حداکثر تا پایان مدت اعتبار پیشنهادها است.
پ ــ تضمین پیش‌پرداخت: میزان پیش‌پرداخت از ۱۵ درصد تا ۲۵ درصد مبلغ اولیه پیمان است که مقدار دقیق آن باید در اسناد فرایند ارجاع کار و پیمان از سوی کارفرما پیش‌بینی و قید شود. تضمین معتبر برای پیش‌پرداخت شامل ضمانت‌نامه‌های موضوع بندهای (الف)، (پ)، (ث)، (ج)، (چ) و (ح) و [(خ)، (د)، (د مکرر)] ماده ۴ می‌باشد.
تبصره ۱ ــ در قراردادهای پیمانکاری احداث، مبلغ پیش‌پرداخت در ۳ قسط به شرح زیر در ازای ارایه ضمانت‌نامه به نفع دستگاه اجرایی، بدون کسر کسورات قانونی پرداخت می‌شود:
- قسط اول معادل ۴۰ درصد مبلغ پیش‌پرداخت، پس از تحویل کارگاه،
- قسط دوم معادل ۳۰ درصد مبلغ پیش‌پرداخت، پس از تجهیز کارگاه که طبق شرایط تعیین شده در اسناد ارجاع کار و قرارداد برای شروع عملیات لازم است و
- قسط سوم معادل ۳۰ درصد مبلغ پیش‌پرداخت، پس از انجام ۳۰ درصد مبلغ اولیه پیمان طبق صورت‌وضعیت‌های موقت بدون محاسبه مصالح پای کار.
پس از واریز اقساط اول و دوم پیش‌پرداخت (معادل ۷۰ درصد پیش‌پرداخت)، نسبت مبلغ کل پیش‌پرداخت به مبلغ اولیه پیمان از مبلغ ناخالص تمام صورت‌وضعیت‌های موقت (به استثنای تعدیل، مابه‌التفاوت نرخ مصالح و پرداخت‌های مشابه) کسر می‌شود و بعد از واریز قسط سوم، معادل ۱۱۴ درصد نسبت کل پیش‌پرداخت به مبلغ اولیه پیمان از صورت‌وضعیت‌ها کسر می‌شود به نحوی که مبلغ پیش‌پرداخت تا آخرین صورت‌وضعیت موقت مستهلک شود.
تبصره ۲ ــ چنانچه مبلغ پیش‌پرداخت به حساب مشترک دستگاه اجرایی و پیمانکار واریز شود و با نظارت دستگاه اجرایی به مصرف تجهیز کارگاه، تکمیل ناوگان، ماشین‌آلات و خرید تجهیزات و مصالح برسد، دستگاه‌های اجرایی مجازند به جای تضمین‌های تادیه پیش‌پرداخت، تا هر مبلغ سفته دریافت کنند. پیمانکار باید ماشین‌آلات خریداری شده از این محل را به عنوان وثیقه دریافت پیش‌پرداخت در رهن دستگاه اجرایی قرار دهد و تا تصفیه بدهی خود بابت پیش‌پرداخت، حق خارج کردن آن‌ها از کارگاه بدون اجازه دستگاه اجرایی را ندارد.
تبصره ۳ ــ اقساط پیش‌پرداخت و چگونگی بازپرداخت در سایر قراردادهای پیمانکاری باید با توجه به برنامه زمان‌بندی انجام کار در اسناد مناقصه و شرایط قراردادی درج شود.
ت ــ سپرده حسن اجرای کار: بابت تضمین حسن اجرای کار معادل ۱۰ درصد از هر پرداخت به استثنای پیش‌پرداخت، کسر می‌شود و حسب مورد توسط کارفرما نگهداری یا به حساب سپرده واریز می‌گردد. تا صد درصد مبلغ سپرده حسن اجرای کار در ازای ضمانت‌نامه‌های موضوع بندهای (الف)، (پ)، (ث)، (ج)، (چ) و (ح) و [(خ)، (د)، (د مکرر)] ماده ۴ که می‌تواند حداکثر ۵۰ درصد آن از تضمین موضوع بند (ث) ماده ۴ باشد به پیمانکار بازگردانده می‌شود.
تبصره ــ در مواردی که پیمانکار مطابق قوانین و مقررات مربوط در پروژه‌های تملک دارایی‌های سرمایه‌ای، مشارکت و سرمایه‌گذاری نماید، اموال و دارایی‌های ایجاد شده به نسبت سهم پیمانکار به عنوان تضمین قابل قبول بوده و دستگاه اجرایی مربوط می‌تواند به تشخیص و برآورد خود، اموال و دارایی‌های مذکور را به عنوان تضمین حسن اجرای کار پروژه مربوط پذیرفته یا جایگزین سایر تضمین‌های سپرده شده قبلی پروژه نماید.
دانلود فایل کامل (PDF): ماده ۶ ــ تضمین معاملات خدمات پیمانکاری
کانال تلگرام @hospitalaccounting
منبع : سایت حسابداری بیمارستان