آیین‌نامه ویزیت و مشاوره از راه دور معاونت درمان

اجرا از ۱۴۰۴/۰۸/۰۱

متن فایل

آیین‌نامه خدمت ویزیت و مشاوره از راه دور حرف پروانه‌دار نظام پزشکی

این آیین‌نامه به استناد «ماده ۷۰ برنامه هفتم توسعه» مبنی بر دسترسی عادلانه به خدمات سلامت، «نقشه راه سلامت الکترونیک ۱۳۹۸-۱۴۰۰»، «قانون تجارت الکترونیکی مصوب سال ۱۳۸۲»، «قانون جرائم رایانه‌ای مصوب سال ۱۳۸۸» و «ضوابط اجرایی ارائه خدمات سلامت و پزشکی از راه دور» ابلاغی به شماره ۱۰۰/۹۳۶ مورخ ۱۳۹۹/۵/۳۰، به منظور افزایش سهولت و سرعت در دسترسی گیرنده خدمت به خدمات سلامت به ویژه در مناطق محروم یا فاقد دسترسی به نیروی انسانی متخصص، کاهش ترددهای غیر ضروری، بهره‌برداری مناسب از امکانات نوظهور حوزه سلامت، جهت بهره‌گیری از ظرفیت‌های ویزیت و مشاوره از راه دور، به عنوان یکی از راهکارهای موثر و کارآمد تصویب گردید.

ماده ۱- تعاریف

اختصارات و تعاریف در این آیین‌نامه به شرح زیر است:

۱-۱- وزارت: وزارت بهداشت، درمان و آموزش پزشکی

۱-۲- معاونت درمان: معاونت درمان وزارت بهداشت، درمان و آموزش پزشکی

۱-۳- دانشگاه/ دانشکده: دانشگاه و دانشکده‌های علوم پزشکی و خدمات بهداشتی و درمانی

۱-۴- معاونت درمان دانشگاه/ دانشکده: معاونت درمان دانشگاه و دانشکده‌های علوم پزشکی و خدمات بهداشتی درمانی

۱-۵- مرکز مافا وزارت: مرکز مدیریت آمار و فناوری اطلاعات وزارت بهداشت، درمان و آموزش پزشکی

۱-۶- خدمت ویزیت و مشاوره از راه دور: خدمت ویزیت و مشاوره از راه دور، به معنای ارائه خدمات تشخیصی، درمانی و مشاوره‌ای از سوی حرف پروانه‌دار نظام پزشکی از طریق ابزارهای ارتباطی، مخابراتی و فناوری اطلاعات است، بدون اینکه نیاز به حضور فیزیکی طرفین در یک مکان می‌باشد.

۱-۷- پایگاه ملی سلامت: منظور از پایگاه ملی سلامت مجموعه کلیه اطلاعات مرتبط با سلامت شهروندان، از پیش از تولد تا پس از فوت (مانند اطلاعات به دست آمده از اتوپسی، محل دفن و …) است که به صورت مداوم و با گذشت زمان به شکل الکترونیکی ذخیره می‌گردد و در صورت نیاز، بدون ارتباط با مکان یا زمان خاص، تمام یا بخشی از آن به سرعت در دسترس افراد مجاز قرار خواهد گرفت. میان افزار سامانه پرونده الکترونیکی سلامت یک زیرساخت و واسط نرم‌افزاری برای اتصال سیستم‌های اطلاعاتی مراکز ارائه دهنده خدمات سلامت به پایگاه ملی سلامت است.

۱-۸- درگاه یکپارچه تبادل اطلاعات سلامت (دیتاس): درگاه یکپارچه تبادل اطلاعات سلامت در راستای ضوابط فنی اجرایی توسعه دولت الکترونیکی به عنوان مرکز تبادل خوشه سلامت ایجاد شده و محل تبادل اطلاعات مورد نیاز خدمات الکترونیکی دستگاه‌های ذیل خوشه سلامت است. تبادل اطلاعات به شیوه خدمات الکترونیکی با تبادل پیام‌های الکترونیکی انجام می‌شود. هیچ محتوای اطلاعاتی در این درگاه به جز ترافیک تبادل الکترونیکی نگهداری و ذخیره نمی‌شود. این مرکز امکان پایش و نظارت برای تبادل الکترونیکی را داشته و امکان گزارش‌گیری برای تمامی ذینفعان را فراهم می‌کند.

۱-۹- مراکز ارائه دهنده خدمات سلامت: کلیه مراکز ارائه دهنده خدمات بهداشتی درمانی دارای مجوز ارائه خدمات سلامت از وزارت بهداشت هستند را شامل می‌شود. این مراکز شامل خانه‌های بهداشت، مراکز جامع خدمات سلامت، بیمارستان‌ها، آزمایشگاه‌ها، مراکز تصویربرداری، مطب‌ها، داروخانه‌ها و غیره در بخش دولتی و عمومی غیردولتی، خصوصی، خیریه و موقوفه دارای مجوز است.

۱-۱۰- نسخه الکترونیک: بخشی از نظام پرونده الکترونیک سلامت است که ایجاد و تبادل نسخه بین حرف پروانه‌دار نظام پزشکی، گیرنده خدمت، داروخانه و سایر مراکز ارائه دهنده خدمات سلامت و مراجع ذیربط را در بستر الکترونیک میسر می‌نماید.

۱-۱۱- تجویزکننده/ ارائه دهنده خدمت سلامت: به شخصی که مجوز نسخه‌نویسی یا ارائه سایر خدمات سلامت را داشته باشد تجویزکننده/ارائه دهنده خدمت سلامت می‌گویند که شامل پزشکان و کلیه حرف پروانه‌دار نظام پزشکی می‌باشد. در این مستند جهت اختصار، «ارائه دهنده خدمت» ذکر شده است.

۱-۱۲- گیرنده خدمت: به فردی اطلاق می‌گردد که دریافت کننده خدمت ویزیت و مشاوره از راه دور می‌باشد.

۱-۱۳- بیمه‌گر: شرکت، سازمان یا موسسه‌ای که در قبال اخذ مبلغ معینی به عنوان حق بیمه، بیمه گزار را تحت پوشش خدماتی که مشخصات آن در قرارداد ذکر شده، قرار می‌دهد.

۱-۱۴- بیمه شده: فردی است که پس از پرداخت حق السهم (توسط فرد یا مراجع مشمول در قانون) می‌تواند از مزایای خدمات سلامت بهره‌مند گردد.

۱-۱۵- سیستم‌های اطلاعاتی مراکز ارائه دهنده خدمات سلامت: سامانه‌های اطلاعاتی مراکز ارائه دهنده خدمات سلامت شامل تمامی نرم افزارها و سیستم‌های اطلاعاتی هستند که در مراکز ارائه دهنده خدمات سلامت مانند بیمارستان‌ها، درمانگاه‌ها، آزمایشگاه‌های بالینی، مراکز تصویربرداری، خانه‌های بهداشت و غیره نصب بوده و قسمتی از اطلاعات درمان و بهداشت شهروندان را در خود ذخیره و مدیریت می‌کند. به اختصار سامانه اطلاعاتی مراکز ارائه دهنده خدمات سلامت را POCS نامیده می‌شود. (Point Of Care System)

۱-۱۶- سرویس‌های پرونده الکترونیکی سلامت: سرویس‌های پرونده الکترونیکی سلامت، مجموعه‌ای از سرویس‌های درگاه یکپارچه تبادل اطلاعات سلامت بوده که در قالب بسته‌های وب سرویسی به شرکت‌های توسعه دهنده سامانه‌های اطلاعاتی مراکز ارائه دهنده خدمات سلامت، ارائه می‌شود.

۱-۱۷- امضای الکترونیکی: امضای الکترونیک مطمئن با گواهی معتبر زیرساخت کلید عمومی وزارت، درمان و آموزش پزشکی (PKI) و منطبق با قانون تجارت الکترونیک است که سازگار با آداپتورهای پرونده الکترونیکی سلامت می‌باشد.

۱-۱۸- گواهینامه تطابق با استانداردهای پرونده الکترونیکی سلامت: این گواهینامه مجوزی جهت برقراری ارتباط با پرونده الکترونیک سلامت برای انواع سامانه‌های اطلاعاتی مراکز ارائه دهنده خدمات سلامت است. سامانه‌های مذکور پس از ثبت مشخصات سامانه و مرکزی که در آن فعالیت دارند، پروانه موقت یکساله دریافت کرده و در صورت تبادل اطلاعات صحیح و مستمر در طول دوره موقت می‌توانند جهت تمدید گواهی نامه سامانه مرکز خود اقدام نمایند. در صورت عدم تبادل اطلاعات در دوره استقرار اولیه، پروانه موقت باطل شده و امکان تبادل اطلاعات با پرونده الکترونیکی سلامت توسط سامانه اطلاعاتی مستقر در مرکز یا مورد استفاده ارائه دهنده خدمت وجود نخواهد داشت.

۱-۱۹- سامانه یکپارچه اطلاعات مراکز (سیام): سامانه‌ای جهت مدیریت و ثبت شناسه‌های مراکز ارائه دهنده خدمات سلامت می‌باشد. این سامانه، علاوه بر ارتباط شناسه‌های مختلف صادر شده برای یک مرکز ارائه دهنده خدمات سلامت، دارای یک پروفایل مختصر در خصوص مشخصات یک مرکز می‌باشد.

۱-۲۰- شناسه یکتا: به طور کلی شناسه یکتا برای اشاره به یک شی به صورت منحصر به فرد به کار می‌رود. به عبارت دیگر با استفاده از شناسه، آن شی به صورت یکتا شناسایی می‌گردد.

۱-۲۱- شناسه سیام: شناسه یکتای ارائه شده توسط سامانه سیام می‌باشد که جهت تبادل اطلاعات مراکز ارائه دهنده خدمات سلامت مورد استفاده قرار می‌گیرد. این شناسه، ۳۲ کاراکتری و ماشینی است. همچنین شناسه سیام برای اتصال تمامی شناسه‌های دنیای واقعی یک مرکز ارائه دهنده خدمات سلامت مورد استفاده قرار می‌گیرد.

۱-۲۲- سرویس استحقاق سنجی درمان: کلیه سرویس‌های مرتبط با استعلام اطلاعات هویتی و بیمه‌ای افراد تحت پوشش سازمان‌های بیمه‌گر پایه و شرکت‌های بیمه تکمیلی و همچنین سرویس‌های مربوط به ارائه شناسه یکتای بیمه‌ای درمان که تحت عنوان سرویس استحقاق درمان معرفی می‌شوند.

۱-۲۳- سامانه خدمت ویزیت و مشاوره از راه دور: مجموعه یکپارچه‌ای از نرم‌افزارها، سخت‌افزارها، زیرساخت‌های ارتباطی، مخابراتی و فرایندهای عملیاتی که امکان ارائه یک یا چند خدمت از خدمات ویزیت و مشاوره از راه دور را بین ارائه‌دهندگان و گیرندگان خدمت فراهم می‌آورد.

۱-۲۴- اعتبارسنجی: فرایند ارزیابی انطباق یک سامانه خدمت از راه دور با ضوابط فنی، استانداردها و الزامات تعیین شده در این سند و سایر مقررات ابلاغی وزارت بهداشت می‌باشد.

۱-۲۵- گواهی افتا: گواهی افتا مخفف «گواهی امنیت فضای تبادل اطلاعات» است. هدف این گواهینامه که توسط سازمان فناوری اطلاعات ایران صادر می‌شود، این است که امنیت سیستم‌های کامپیوتری و شبکه‌های اطلاعاتی افزایش یابد.

۱-۲۶- حرف پروانه‌دار نظام پزشکی: کلیه پزشکان، دندانپزشکان، داروسازان، متخصصین رشته علوم آزمایشگاهی (حرفه‌ای یا متخصص) و لیسانسیه‌های پروانه‌دار گروه پزشکی شامل مامایی، تغذیه، بینایی سنجی، شنوایی سنجی، گفتار درمانی، فیزیوتراپی، کاردرمانی، ارتوپدی فنی، ارتز، پرتز را شامل می‌گردد.

۱-۲۷- سامانه الکترونیکی صدور پروانه‌ها: این سامانه با هدف تسریع و تسهیل در امور صدور پروانه تاسیس و بهره‌برداری انواع موسسات پزشکی و تمدید آن‌ها راه‌اندازی شده است. افرادی که قصد دریافت پروانه از وزارت بهداشت را دارند، می‌توانند به سامانه صدور پروانه‌ها وزارت بهداشت به نشانی https://parvaneh.behdasht.gov.ir مراجعه کنند و مراحل مربوط به ثبت نام اولیه و ثبت درخواست دریافت پروانه را به صورت برخط (آنلاین) انجام دهند. این سامانه خدمات مختلفی را به افراد مراجعه کننده ارائه می‌کند که از مهم‌ترین آن‌ها می‌توان به صدور پروانه‌های بهره‌برداری و مسئول/ مسئولین فنی، تمدید انواع پروانه‌ها به صورت برخط (آنلاین) و غیر حضوری و انجام بعضی از فرایندها پس از دریافت پروانه از سوی معاونت درمان وزارت اشاره کرد.

۱-۲۸- انکارناپذیری (Non-Repudiation): در مباحث امضای دیجیتال اسناد الکترونیکی به مفهومی اطلاق می‌شود که فرستنده نمی‌تواند امضای خود را انکار نماید.

ماده ۲- دامنه کاربرد (محدوده)

این آیین‌نامه، خدمت ویزیت و مشاوره از راه دور حرف پروانه‌دار نظام پزشکی و کلیه سامانه‌های نرم‌افزاری و سکوهایی که در کشور به صورت مستقیم یا غیرمستقیم، خدمات ذیل را در بستر خدمت از راه دور ارائه می‌دهند، در برمی‌گیرد:

۲-۱- ویزیت/ مشاوره

تبصره: معاینه اولیه عمومی یا تخصصی گیرنده خدمت باید به صورت حضوری صورت پذیرد، مگر اینکه معاینه اولیه گیرنده خدمت توسط پزشک خانواده و یا پزشک معالج انجام شده و مراجعه جهت انجام خدمات تخصصی یا فوق تخصصی در قالب نظام ارجاع و یا معرفی نامه کتبی (شامل شرح مختصری از وضعیت گیرنده خدمت و یافته‌ها یا معاینات اولیه بالینی) به گیرنده خدمت ارائه شده باشد.

۲-۲- تفسیر نتایج انواع اقدامات پاراکلینیک اعم از آزمایشات، تصویربرداری

۲-۳- مشاوره بین اعضای تیم پزشکی

۲-۴- ویزیت دوره‌ای گیرندگان خدمت مبتلا به بیماری‌های مزمن و بیماری‌های خاص جهت تجدید نسخه الکترونیک و یا تغییر دوز و رژیم داروهای مصرفی و برنامه درمانی

۲-۵- دریافت اطلاعات بالینی و وضعیت سلامت گیرنده خدمت: با استفاده از فرم‌های الکترونیکی، برنامه‌های تعاملی مانند چت بات‌ها، ابزارهای شناسایی و پایش خودکار شاخص‌های زیستی (علائم حیاتی، فشار خون، قد، وزن و غیره) و پردازش اطلاعات جهت شناسایی وضعیت سلامت گیرنده خدمت و یا غربالگری مبتنی بر الگوریتم‌های از پیش تعریف شده و یا هوش مصنوعی برای ارائه پیشنهادهای استاندارد به خدمت گیرنده جهت آگاهی، آموزش، توصیه و ارجاع به ارائه دهنده خدمت و یا اطلاع مستقیم به پزشک معالج و یا افراد تعیین شده توسط گیرنده خدمت در مواقع اورژانس جهت کمک به حفظ جان فرد

ماده ۳- اصول راهبردی

ارائه خدمت ویزیت و مشاوره از راه دور در کشور باید بر پایه اصول زیر استوار باشد:

۳-۱- بیمار محوری: تمرکز بر نیازها، ایمنی، رضایت و حقوق گیرنده خدمت در تمامی مراحل طراحی و ارائه خدمت

۳-۲- کیفیت و ایمنی خدمات: تضمین ارائه خدمت ویزیت و مشاوره از راه دور با کیفیت استاندارد، مبتنی بر شواهد علمی و با رعایت اصول ایمنی گیرنده خدمت

۳-۳- امنیت و حریم خصوصی: حفاظت حداکثری از اطلاعات سلامت گیرندگان خدمت و رعایت کلیه قوانین و مقررات مربوط به محرمانگی و حریم خصوصی داده‌ها

۳-۴- قابلیت همکاری و یکپارچگی: تضمین تبادل روان، امن و استاندارد اطلاعات بین سامانه‌های خدمت ویزیت و مشاوره از راه دور و سایر سامانه‌های ملی و محلی سلامت

۳-۵- دسترسی عادلانه: تلاش برای فراهم آوردن امکان دسترسی برابر به برای تمامی شهروندان، بویژه در مناطق کمتر برخوردار و برای گروه‌های آسیب‌پذیر

۳-۶- شفافیت و پاسخگویی: شفافیت در فرایندها، تعرفه‌ها، مسئولیت‌ها و پاسخگویی در قبال خدمات ارائه شده

۳-۷- انطباق با قوانین و مقررات: رعایت کامل قوانین جمهوری اسلامی ایران، از جمله قوانین مربوط به حوزه سلامت، تجارت الکترونیک، حفاظت از داده‌ها و حقوق مصرف کننده

۳-۸- نوآوری مسئولانه: تشویق نوآوری در عین حصول اطمینان از رعایت استانداردها و ملاحظات اخلاقی و فنی

۳-۹- پایداری و توسعه‌پذیری: طراحی سامانه‌ها به گونه‌ای که قابلیت اطمینان بالا، پایداری در ارائه خدمات و امکان توسعه و ارتقا در آینده را داشته باشند.

۳-۱۰- رعایت اصول اخلاق حرفه‌ای: پایبندی به اصول اخلاق حرفه‌ای در محیط دیجیتال از جمله احترام به انتخاب و رضایت گیرنده خدمت، عدالت در ارائه خدمت و پرهیز از هرگونه تضاد منافع

۳-۱۱- ارزیابی و بهبود مستمر: استقرار ساز و کارهای پایش، ارزیابی دوره‌ای و بهبود مستمر عملکرد

ماده ۴- الزامات اجرایی

جهت اجرای اثربخش خدمت ویزیت و مشاوره از راه دور، رعایت موارد زیر الزامی است:

۴-۱- زیرساخت فنی و ارتباطی مناسب: بهره‌مندی از بسترهای ارتباطی پایدار، امن و دارای قابلیت انتقال صوت، تصویر، متن و مستندات پزشکی

۴-۲- نرم‌افزارها و سامانه‌های معتبر: استفاده از سامانه‌های دارای مجوز از مراجع ذیربط که قابلیت احراز هویت، ثبت مستندات، پیگیری درمان و اتصال به پرونده الکترونیک سلامت را دارا باشند.

۴-۳- آموزش و توانمندسازی کاربران: آموزش ارائه‌دهندگان و گیرندگان خدمت/خانواده‌ها در استفاده صحیح از سامانه و آشنایی با حقوق و وظایف

۴-۴- مستندسازی و ثبت اطلاعات: ثبت کلیه مراحل مشاوره، توصیه‌ها، نسخه‌ها، اقدامات درمانی و مکاتبات در سامانه الکترونیکی مجاز، به‌نحوی که قابل رهگیری و نظارت باشد.

۴-۵- نظام نظارت و ارزیابی: استقرار نظام نظارت مستمر بر کیفیت، ایمنی، رضایت‌مندی و عملکرد ارائه‌دهندگان خدمت و سامانه‌ها، با قابلیت بازخوردگیری و ارتقای مستمر

۴-۶- انطباق با قوانین و مقررات ملی: رعایت قوانین مربوط به سلامت، فناوری اطلاعات، حقوق گیرندگان خدمت، تعرفه‌گذاری خدمات ویزیت و مشاوره از راه دور، و مقررات سازمان نظام پزشکی.

ماده ۵- الزامات سامانه‌ها، پایگاه‌های داده و سرویس‌ها

این بخش به الزامات کلیدی مرتبط با سامانه‌های خدمت ویزیت و مشاوره از راه دور و نحوه تعامل آن با اکوسیستم سلامت دیجیتال کشور می‌پردازد.

۵-۱- الزامات عمومی سامانه خدمت از راه دور

هر سامانه خدمت ویزیت و مشاوره از راه دور باید حداقل قابلیت‌های زیر را دارا باشد:

۵-۱-۱- مدیریت کاربران: ثبت‌نام، احراز هویت گیرندگان و ارائه‌دهندگان خدمت (با قابلیت اتصال به سرویس‌های استحقاق سنجی ثبت احوال و سرویس استعلام سازمان نظام پزشکی)، مدیریت پروفایل و نقش‌های دسترسی جهت گیرندگان و ارائه‌دهندگان خدمت (Role-Based Access Control)

۵-۱-۲- مدیریت خدمات و نوبت‌دهی: تعریف انواع خدمات ویزیت و مشاوره قابل ارائه از راه دور، مدیریت برنامه کاری ارائه‌دهندگان خدمت، امکان جستجو و انتخاب ارائه‌دهنده توسط گیرنده خدمت و سیستم نوبت‌دهی برخط (آنلاین)

۵-۱-۳- ارتباط امن و پایدار: فراهم‌سازی بستر ارتباطی امن (صوتی، تصویری، متنی) بین ارائه‌دهنده و گیرنده خدمت با کیفیت مطلوب و با رعایت الزامات رمزنگاری داده‌ها در حین انتقال و ذخیره‌سازی بر اساس ضوابط

۵-۱-۴- ثبت اطلاعات بالینی: امکان ثبت ساختاریافته اطلاعات ویزیت و مشاوره از راه دور توسط ارائه‌دهنده خدمت، شامل شرح حال، معاینه (در صورت امکان)، تشخیص‌های احتمالی و قطعی، دستورات درمانی و توصیه‌ها، با استفاده الزامی از مدل داده و کدینگ ابلاغی

۵-۱-۵- مدیریت اسناد و مدارک: امکان بارگذاری و به اشتراک گذاری امن فایل‌ها و مدارک پزشکی (مانند نتایج آزمایش و تصاویر) بین طرفین

۵-۱-۶- گزارش‌گیری و آمار: قابلیت تولید گزارش‌های مدیریتی، عملکردی و آماری مورد نیاز وزارت بهداشت و ارائه‌دهنده خدمت

۵-۱-۷- ثبت وقایع (Audit Log): ثبت و کنترل دقیق کلیه فعالیت‌های مهم کاربران در سامانه (ورود، خروج، دسترسی به داده‌ها، تغییرات، اقدامات بالینی و…) با ذکر زمان و مشخصات کاربر (لاگ فعالیت‌ها)

۵-۱-۸- پشتیبانی فنی: ارائه خدمات پشتیبانی به کاربران سامانه

۵-۱-۹- دارا بودن گواهی افتا: در صورت نیاز به نصب محلی در مراکز درمانی

۵-۲- الزامات یکپارچگی و تبادل داده با پایگاه ملی اطلاعات سلامت

۵-۲-۱- الزام اتصال به پایگاه ملی سلامت: کلیه سامانه‌های خدمت از راه دور موظفند اتصال و تبادل داده با پایگاه ملی سلامت را از طریق وب سرویس‌های استاندارد ابلاغی توسط مرکز مدیریت آمار و فناوری اطلاعات وزارت بهداشت، پیاده‌سازی کنند.

۵-۲-۲- احراز هویت گیرنده خدمت: سامانه باید بتواند هویت گیرنده خدمت را از طریق سرویس‌های وزارت بهداشت (با قابلیت اتصال به سرویس‌های استحقاق سنجی و استعلام هویت در صورت الزام) استعلام و تایید نماید.

۵-۲-۳- استعلام خلاصه پرونده: قبل از شروع یا در حین ارائه خدمت، سامانه باید امکان استعلام و نمایش خلاصه اطلاعات پرونده الکترونیک سلامت بیمار (در صورت وجود و با کسب رضایت گیرنده خدمت) را از اطلاعات داخلی خود یا سرویس‌های پرونده الکترونیک سلامت برای ارائه‌دهنده خدمت فراهم کند. این اطلاعات می‌تواند شامل فهرست حساسیت‌ها، داروهای مصرفی، تشخیص‌های قبلی و… باشد.

۵-۲-۴- ثبت اطلاعات ویزیت/مشاوره: پس از اتمام هر جلسه ارائه خدمت ویزیت و مشاوره از راه دور که منجر به تشخیص، تجویز یا ارائه توصیه درمانی می‌شود، سامانه موظف است خلاصه اطلاعات بالینی ثبت شده (مطابق با مدل داده و کدینگ ابلاغی) را از طریق سرویس مربوطه به پایگاه ملی سلامت ارسال نماید تا در پرونده الکترونیک سلامت گیرنده خدمت ثبت گردد.

۵-۲-۵- ارسال نسخه الکترونیک: در صورت تجویز دارو یا پاراکلینیک، سامانه باید قابلیت تولید و ارسال نسخه الکترونیک را مطابق طرح نسخه الکترونیک و از طریق سرویس‌های پرونده الکترونیک سلامت به گیرنده خدمت را داشته باشد.

۵-۲-۶- ارجاع الکترونیک: در صورت نیاز به ارجاع گیرنده خدمت به سطوح دیگر یا سایر متخصصین، سامانه باید این اطلاعات را به صورت الکترونیکی و از طریق سرویس‌های مربوطه به پایگاه ملی سلامت ارسال کند.

۵-۲-۷- افزودن پیگیری (Follow-up) خودکار: جهت پایش عوارض دارویی پیگیری خودکار می‌تواند فعال گردد.

۵-۲-۸- پروتکل تبادل: تبادل داده‌ها باید از طریق پروتکل‌های امن (مانند HTTPS) و با استفاده از فرمت‌های داده استاندارد که توسط مرکز مدیریت آمار و فناوری اطلاعات وزارت بهداشت تعیین می‌شود، صورت گیرد.

۵-۲-۹- مدیریت خطا: سامانه باید ساز و کار مناسب برای مدیریت خطاها در تبادل داده با پایگاه ملی سلامت (مانند خطاهای ارتباطی، خطاهای داده‌ای) و اطلاع‌رسانی به کاربر یا راهبر سیستم را داشته باشد.

۵-۳- الزامات مدل‌های داده‌ای و کدینگ

۵-۳-۱- کلیه سامانه‌های خدمت ویزیت و مشاوره از راه دور موظفند برای ثبت، نگهداری و تبادل داده‌های بالینی و مدیریتی، از مدل داده مرجع سلامت و نظام کدینگ ملی سلامت ابلاغی وزارت بهداشت استفاده نمایند. این شامل کدگذاری تشخیص‌ها (ICD10)، داروها (تجویز با eRx و ارائه با IRC)، خدمات (تجویز با LOINC، SNOMEDCT و ارائه با RVU3)، اقلام داده‌ای پرونده (با SNOMEDCT و LOINC و سایر کدینگ ابلاغی وزارت بهداشت) و سایر مفاهیم بالینی می‌شود.

۵-۳-۲- عدم استفاده از متن آزاد (در حد امکان): برای اقلام داده‌ای که دارای کد استاندارد هستند که دارای کد استاندارد هستند (مانند تشخیص، دارو، خدمت)، ثبت اطلاعات باید به صورت کدگذاری شده انجام شود و استفاده از فیلدهای متن آزاد باید به حداقل ممکن و صرفا برای اطلاعات تکمیلی یا مواردی که کد استاندارد ندارند، محدود گردد.

۵-۳-۳- نگاشت (Mapping): در صورتی که سامانه‌ای از ساختار داده یا کدهای داخلی استفاده می‌کند، باید قابلیت نگاشت دقیق و کامل آن‌ها به مدل داده و کدهای ملی ابلاغی را داشته باشد و در زمان تبادل با پایگاه ملی سلامت یا سایر سامانه‌ها، از فرمت استاندارد استفاده نماید.

۵-۳-۴- به‌روزرسانی: سامانه‌ها باید قابلیت به‌روزرسانی تعاریف مدل داده و مجموعه کدها را مطابق با آخرین نسخ ابلاغی وزارت بهداشت داشته باشند.

۵-۴- الزامات سرویس‌های پایه سلامت الکترونیک

سامانه‌های خدمت ویزیت و مشاوره از راه دور باید بتوانند از سایر سرویس‌های پایه که توسط وزارت بهداشت بر بستر دیتاس ارائه شوند (مانند سرویس‌های نظام پزشکی برای استعلام وضعیت پروانه مطب/ دفترکار، سرویس‌های بیمه‌ها برای استعلام پوشش بیمه‌ای و ارسال اسناد) در صورت لزوم و ابلاغ، استفاده نمایند.

تبصره ۱: به جهت تسریع در اجرا و پیاده‌سازی این شیوه‌نامه توسط مراکز ارائه دهنده خدمت و همچنین بهره‌مندی از ظرفیت‌های نوین حوزه سلامت الکترونیک، سامانه‌های اطلاعات بیمارستانی (HIS) می‌توانند با رعایت موازین امنیت اطلاعات، جهت راه‌اندازی بخش خدمت ویزیت و مشاوره از راه دور در سامانه اصلی مرکز، به صورت مستقل یا با همکاری با سایر سامانه‌های حوزه سلامت الکترونیک و خدمت از راه دور فعال و مجاز، اقدام نمایند.

تبصره ۲: هر گونه تبادل داده بین سامانه‌ها باید مطابق با شیوه‌نامه‌ها و ضوابط مرکز مدیریت آمار و فناوری اطلاعات وزارت بهداشت، درمان و آموزش پزشکی صورت پذیرد.

تبصره ۳: کلیه داده‌های تعاملات پزشکی و سلامت گیرنده خدمت، می‌بایست منحصرا در مراکز امن داده داخل کشور نگهداری گردد و مالکیت داده سلامت هر شهروند متعلق به اوست و هرگونه استفاده متعاقب از این داده‌ها، خارج از موازین تعریف شده در این سند، منوط به کسب اجازه از شخص گیرنده خدمت است.

ماده ۶- اجزای فرآیندی و گردش کار در سامانه‌های خدمت ویزیت و مشاوره از راه دور

سامانه خدمت ویزیت و مشاوره از راه دور باید از گردش کارهای استاندارد زیر پشتیبانی کند:

۶-۱- ثبت نام کاربر

۶-۱-۱- مرکز/ پلتفرم ارائه دهنده خدمت مکلف است شرایط استفاده از سامانه‌های ویزیت و مشاوره از راه دور را قبل از شروع استفاده از سامانه به گیرنده خدمت اعلام نماید و در سامانه نمایش دهد و به تایید گیرنده خدمت یا سرپرست قانونی وی برساند.

۶-۱-۲- راهنمای نحوه کاربری و مراحل دریافت خدمات، باید به صورت شفاف حاوی همه اطلاعات مورد نیاز گیرنده خدمت باشد.

۶-۱-۳- برای ثبت نام گیرنده خدمت در سامانه‌های خدمت ویزیت و مشاوره از راه دور، دریافت و ذخیره‌سازی مشخصات هویتی خدمت گیرنده اعم از نام و نام خانوادگی، کد ملی، شماره تلفن همراه الزامی است.

۶-۱-۴- نام و نام خانوادگی، تخصص و جنسیت فرد ارائه دهنده برای گیرنده خدمت مشخص با شد. به این ترتیب گیرنده خدمت اطلاع دارد که با چه فردی با چه تخصصی شرایط او را مورد بررسی قرار داده است.

۶-۱-۵- رزرو و پرداخت نوبت: فرآیند انتخاب زمان، مشاهده هزینه و پرداخت برخط (آنلاین) امن

تبصره: هر گونه خدمات تشخیصی – درمانی از راه دور صرفا در چارچوب خدمات مجاز تعیین شده مطابق با استانداردها و ضوابط ابلاغی وزارت به صورت حضوری، قابل ارائه می‌باشد و هرگونه فعالیت خارج از آن، به مصداق مداخله غیر مجاز در امور پزشکی و تهدید سلامت عمومی، جرم محسوب می‌گردد.

۶-۲- جلسه ویزیت یا مشاوره

۶-۲-۱- جلسه ویزیت/مشاوره: قبل از شروع باید گیرنده و ارائه دهنده خدمت از شروع آن مطلع شوند و برقراری ارتباط به صورت امن صورت بگیرد.

۶-۲-۲- دسترسی به اطلاعات گیرنده خدمت: امکان مشاهده خلاصه پرونده استعلام شده از پایگاه ملی سلامت (با رضایت گیرنده خدمت) یا داده‌های ذخیره شده داخل سامانه در مراجعات قبلی توسط پزشک باید وجود داشته باشد.

۶-۲-۳- ثبت اطلاعات بالینی حین یا پس از ویزیت یا مشاوره: ثبت و ذخیره‌سازی اطلاعات در سامانه‌های خدمت ویزیت و مشاوره از راه دور باید به صورت دقیق، شفاف و کامل (شامل کلیه توصیه‌ها، تجویزها، اطلاعات بالینی و سایر اطلاعاتی که ارائه دهنده خدمت نیاز به ثبت آن دارد) با شد به گونه‌ای که گیرنده خدمت آگاهی و دسترسی کامل در خصوص اطلاعات ثبت شده در حین و یا پس از دریافت خدمت داشته باشد و همچنین اصل محرمانگی اطلاعات پزشکی گیرنده خدمت حفظ شده و دسترسی به آن تنها برای ارائه دهنده خدمت مسئول یا تیم درمان میسر باشد.

۶-۲-۴- تجویز الکترونیک: فرآیند ثبت و ارسال نسخه به پایگاه ملی سلامت مطابق با استانداردهای ابلاغی مرکز مافای وزارت بهداشت صورت می‌گیرد.

۶-۲-۵- پایان جلسه و ثبت نهایی: خاتمه ارتباط و نهایی‌سازی ثبت اطلاعات در سامانه خدمت ویزیت و مشاوره از راه دور و ارسال داده‌های لازم به پایگاه ملی سلامت

۶-۲-۶- مدیریت قطع ارتباط: در صورت قطع ناگهانی ارتباط در جریان جلسه ویزیت یا مشاوره (به دلایل فنی مانند قطعی اینترنت، خاموشی و اختلال نرم افزاری) سامانه لازم است قابلیت‌های ذخیره‌سازی خودکار داده‌های وارد شده تا لحظه قطع ارتباط، امکان بازیابی سریع جلسه در صورت برقراری مجدد ارتباط، اطلاع‌رسانی به کاربران در مورد و ضعیت قطع ارتباط، وجود راهکار جایگزین جهت برقراری ارتباط (شماره تماس اضطراری، ارسال پیام سیستمی یا امکان پیگیری زمان‌بندی مجدد ویزیت) را داشته باشد.

۶-۲-۷- اطلاع‌رسانی در خصوص تغییر زمان مشاوره/ویزیت: اطلاع‌رسانی درخصوص تغییر احتمالی ساعات ارائه خدمت، قطعی اینترنت و از طریق پیامک به گیرنده خدمت اعلام گردد.

۶-۳- فرآیند پشتیبانی و رسیدگی به شکایات: برای جلوگیری از وقفه در انجام خدمات پزشکی ازراه دور، همواره باید تیم پشتیبانی (یک نفر مسلط به امور ارتباطی از بستر الکترونیک) سامانه در زمان برقراری ارتباط مخابراتی بر انجام خدمات از راه دور نظارت کامل داشته باشد و مشکلات احتمالی پیش آمده را رفع نمایند. راه‌های برقراری ارتباط با پشتیبانی سامانه و همچنین سامانه پاسخگویی به شکایت‌های مردمی وزارت بهداشت (۱۹۰) باید به صورت واضح و قابل رویت به کاربران اطلاع رسانی شود.

ماده ۷- الزامات فنی

۷-۱- امنیت اطلاعات

سامانه‌های خدمت ویزیت و مشاوره از راه دور باید به گونه‌ای طراحی و پیاده‌سازی شوند که از بالاترین سطح امنیت جهت داده‌های سلامت و اطلاعات شخصی کاربران برخوردار باشند. حداقل الزامات امنیتی به شرح زیر است:

۷-۱-۱- احراز هویت قوی: استفاده از مکانیزم‌های احراز هویت دوعاملی ارایه شده توسط وزارت بهداشت (CIAM SSO) به خصوص برای ارائه‌دهندگان خدمت و دسترسی‌های مدیریتی توصیه می‌شود. گذرواژه‌ها باید با استفاده از الگوریتم‌های قوی و به صورت هش شده (Salted Hashing) ذخیره شوند.

۷-۱-۲- کنترل دسترسی مبتنی بر نقش: دسترسی به اطلاعات و قابلیت‌های سامانه باید بر اساس نقش کاربر (گیرنده خدمت، پزشک، مدیر سیستم و…) به دقت تعریف و اعمال شود. اصل کمترین دسترسی (Least Privilege) باید رعایت گردد.

۷-۱-۳- رمزنگاری داده‌ها:

۷-۱-۳-۱- داده‌های در حال انتقال (Data in Transit): کلیه ارتباطات بین کاربر و سرور، و بین سرورهای سامانه و پایگاه ملی سلامت باید با استفاده از پروتکل‌های امن مانند TLS (نسخه ۱٫۲ یا بالاتر) رمزنگاری شوند. ارتباطات صوتی و تصویری نیز باید به صورت End-to-End یا در سطح انتقال (Transport Layer) رمزنگاری گردند.

۷-۱-۳-۲- داده‌های در حال ذخیره (Data at Rest): داده‌های حساس سلامت و اطلاعات هویتی گیرندگان خدمت باید در پایگاه داده و فایل‌های ذخیره شده، با استفاده از الگوریتم‌های رمزنگاری استاندارد و قوی (مانند AES-256) رمزنگاری شوند. مدیریت کلیدهای رمزنگاری باید امن باشد.

۷-۱-۳-۳- حفاظت در برابر حملات: سامانه باید در برابر حملات رایج وب (مانند XSS, SQL Injection, CSRF) مقاوم‌سازی شده باشد. استفاده از ابزارهای امنیتی مانند Web Application Firewall (WAF) توصیه می‌شود.

۷-۱-۳-۴- ثبت وقایع امنیتی (Security Logging): ثبت دقیق کلیه رخدادهای امنیتی مهم (تلاش‌های ناموفق ورود، تغییرات سطح دسترسی، دسترسی به داده‌های حساس و…)

۷-۱-۳-۵- مدیریت آسیب‌پذیری: انجام پویش‌های امنیتی دوره‌ای (Vulnerability Scanning) و تست نفوذ (Penetration Testing) منظم و رفع به‌موقع آسیب‌پذیری‌های کشف شده

۷-۱-۳-۶- امنیت زیرساخت: رعایت اصول امنیتی در پیکربندی سرورها، پایگاه‌های داده و شبکه

۷-۲- حریم خصوصی، محرمانگی داده‌ها و دسترسی به اطلاعات

۷-۲-۱- اخذ رضایت: قبل از جمع‌آوری، پردازش یا اشتراک گذاری داده‌های سلامت گیرنده خدمت، باید رضایت شفاف و مطابق با قوانین کشور از وی اخذ گردد. در اخذ رضایت، هدف، نحوه استفاده و موارد اشتراک گذاری داده‌ها باید به وضوح بیان شود.

۷-۲-۲- کاربری سامانه باید به گونه‌ای باشد که گیرنده خدمت بتواند به راحتی و با امنیت کامل به اطلاعات خود دسترسی پیدا کرده و در صورت لزوم اطلاعات خود را بتواند با فرمت‌های داده‌ای رایج و استاندارد (PDF, JPG, CSV, JSON, XML, MP3, MP4 و غیره) از سامانه خارج کرده و یا برای ارسال به مراجع قانونی و قضایی بتواند انواع گزارشات را بگیرد.

۷-۲-۳- انطباق با قوانین حفاظت از داده: قوانین و مقررات جمهوری اسلامی ایران در خصوص حفاظت از داده‌های شخصی و حریم خصوصی باید به صورت کامل رعایت شود.

۷-۲-۴- امکانات رضایت سنجی و ثبت نظرات گیرنده خدمت فراهم باشد.

۷-۲-۵- تمامی اطلاعات گیرندگان خدمت به عنوان اطلاعات محرمانه تلقی شده و هرگونه دسترسی به اطلاعات گیرندگان خدمت مشتمل بر سوابق و پرونده قبلی بیمار و اطلاعات حین و پس از ویزیت/ مشاوره، توسط اشخاص بدون کسب اجازه از ارائه دهنده یا گیرنده خدمت یا مجوز مراجع قضایی، ممنوع می‌باشد.

۷-۲-۶- محرمانگی ارتباط: محرمانگی جلسات ویزیت/مشاوره و عدم امکان شنود یا دسترسی غیرمجاز به محتوای ارتباطات لازم است فراهم گردد. در صورتی که حین انجام مشاوره/ویزیت نیاز به حضور افراد غیر از ارائه دهنده خدمت در بخش ارائه خدمات و یا نیاز به حضور افراد ناظر بر مشاوره در طرف گیرنده خدمت باشد، این افراد باید معرفی و حضورشان مورد قبول طرفین باشد.

۷-۲-۷- ثبت کلیه اطلاعات بالینی شامل شرح حال و معاینات و مدارک ارسال شده گیرنده خدمت و ذخیره آن‌ها الزامی است. مسئولیت کمی و کیفی اطلاعات ثبت شده در فرآیند خدمت از راه دور به عهده ارائه دهنده خدمت بوده و در صورت ثبت اطلاعات به صورت ناقص و یا اشتباه، می‌تواند مسئولیت حقوقی برای ارائه دهنده خدمت به همراه داشته باشد.

۷-۲-۸- رعایت اصل محرمانگی معاینات بیمار باید عینا مطابق با رعایت محرمانگی معاینات بیمار در زمان معاینه حضوری باشد و از افشای هرگونه اطلاعات شخصی و سوابق پزشکی بیمار جلوگیری شود.

۷-۲-۹- در صورت نیاز به ضبط و نگهداری صوت و تصویر خدمت گیرنده در جلسه خدمت ویزیت و مشاوره از راه دور، قبل از انجام خدمت این موضوع باید به اطلاع و تایید خدمت گیرنده برسد.

۷-۲-۱۰- ناشناس‌سازی/داده کاوی: در صورت اخذ مجوز جهت استفاده از داده‌ها برای مقاصد تحقیقاتی یا آماری در مراکز ارائه دهنده خدمت، باید فرآیند ناشناس‌سازی (Anonymization) یا مستعارسازی (Pseudonymization) معتبر بر روی داده‌ها انجام شود.

۷-۳- کارایی و مقیاس‌پذیری

۷-۳-۱- زمان پاسخگویی (Response Time): سامانه باید دارای زمان پاسخگویی قابل قبول برای کاربران در بار کاری معمول باشد. معیارهای مشخص (مثلا حداکثر زمان بارگذاری صفحات کلیدی) باید تعریف و پایش شوند.

۷-۳-۲- کیفیت ارتباط (Quality of Service – QoS): برای خدمات صوتی و تصویری، باید حداقل کیفیت لازم (از نظر وضوح، پایداری و حداقل تاخیر) تضمین شود.

۷-۳-۳- مقیاس‌پذیری (Scalability): معماری سامانه باید به گونه‌ای باشد که بتواند با افزایش تعداد کاربران و حجم تراکنش‌ها، به صورت افقی یا عمودی، توسعه یابد بدون آنکه کارایی آن به شدت افت کند.

۷-۳-۴- مدیریت بار (Load Balancing): استفاده از مکانیزم‌های توزیع بار برای مدیریت ترافیک ورودی در سامانه‌های بزرگ توصیه می‌شود.

۷-۴- قابلیت اطمینان و دسترس‌پذیری

۷-۴-۱- حداقل زمان در دسترس بودن (Uptime): سامانه باید دارای سطح دسترس‌پذیری بالایی باشد (مثلا ۹۹٫۵٪ یا بیشتر). قراردادهای سطح خدمت (SLA) باید این موضوع را پوشش دهند.

۷-۴-۲- پشتیبان‌گیری و بازیابی (Recovery & Backup): وجود برنامه منظم پشتیبان‌گیری از داده‌ها و تنظیمات سامانه و همچنین طرح بازیابی پس از سانحه (Disaster Recovery Plan) برای بازگرداندن سامانه به حالت عملیاتی در زمان مناسب پس از وقوع حوادث احتمالی، الزامی است.

۷-۴-۳- تحمل خطا (Fault Tolerance): استفاده از معماری‌ها و زیرساخت‌های دارای افزونگی (Redundancy) برای به حداقل رساندن نقاط تک شکست (Single Points of Failure) در صورت امکان، فراهم گردد.

۷-۵- کاربردپذیری و دسترس‌پذیری (Accessibility)

۷-۵-۱- رابط کاربری (UI/UX): طراحی رابط کاربری باید ساده و کاربرپسند برای هر دو گروه گیرندگان و ارائه‌دهندگان خدمت باشد.

۷-۵-۲- دسترس‌پذیری برای توان یابان: سامانه باید تلاش کند تا حد امکان با استانداردهای دسترس‌پذیری وب (مانند WCAG) برای افراد دارای معلولیت (مانند نابینایان، کم‌بینایان، ناشنوایان) سازگار باشد.

۷-۵-۳- پشتیبانی از زبان فارسی: رابط کاربری و کلیه محتواها باید به زبان فارسی روان و صحیح باشد.

۷-۵-۴- سازگاری با مرورگرها و دستگاه‌ها: سامانه باید بر روی مرورگرهای رایج و دستگاه‌های مختلف (رایانه شخصی، تبلت، تلفن هوشمند) به درستی نمایش داده شده و عمل کند (طراحی واکنش‌گرا – Responsive Design).

۷-۶- الزامات فنی و زیرساختی سمت ارائه‌دهنده خدمت

به منظور ارائه خدمات دورا‌پزشکی با کیفیت مطلوب، پایدار و ایمن، ارائه‌دهندگان خدمت موظف به تامین و استفاده از تجهیزات و زیرساخت‌های با حداقل مشخصات فنی زیر می‌باشند. بسترهای ارائه دهنده خدمت ویزیت و مشاوره از راه دور نیز باید سازگاری خود را با این حداقل‌ها را تضمین کرده و در صورت نیاز، ابزارهایی برای سنجش انطباق پیش از شروع خدمت ارائه دهند.

۷-۶-۱- سخت‌افزار (Hardware):

۷-۶-۱-۱- دستگاه پردازشی:

۷-۶-۱-۱-۱- توصیه شده: رایانه رومیزی (Desktop PC) یا لپ‌تاپ (Laptop) به دلیل سهولت استفاده همزمان از بستر ارائه خدمت از راه دور و سامانه پرونده الکترونیک (در صورت نیاز) و مشاهده مدارک و نسخه گیرنده خدمت در صورت نیاز، تلفن و گوشی هوشمند.

۷-۶-۱-۱-۲- حداقل پردازنده (CPU): معادل Intel Core i3 نسل ۶ به بالا یا AMD Ryzen 3 یا پردازنده‌های معادل با توان پردازشی مشابه.

۷-۶-۱-۱-۳- حداقل حافظه RAM: ۴ گیگابایت (برای اجرای روان سیستم‌عامل، مرورگر، نرم‌افزار ارائه خدمت ویزیت و مشاوره از راه دور و احتمالا سایر نرم‌افزارهای پزشکی).

۷-۶-۱-۱-۴- فضای ذخیره‌سازی: فضای کافی برای نصب سیستم‌عامل، نرم‌افزارها و ذخیره‌سازی موقت فایل‌ها (ترجیحا SSD برای سرعت بالاتر).

۷-۶-۱-۲- صفحه نمایش (Display): حداقل وضوح (Resolution): Full HD برای مشاهده واضح تصویر گیرنده خدمت، اطلاعات پرونده و مدارک پزشکی.

۷-۶-۱-۳- دوربین (Webcam): ۷-۶-۱-۳-۱- حداقل کیفیت: HD (720p). ۷-۶-۱-۳-۲- توصیه شده: Full HD (1080p) برای ارائه تصویر واضح‌تر از ارائه‌دهنده و محیط.

۷-۶-۱-۴- تجهیزات صوتی (Audio Input/output): ۷-۶-۱-۴-۱- در صورت نیاز استفاده از هدست (Headset) با میکروفون داخلی یا میکروفون یقه‌ای/رومیزی مجزا به همراه هدفون/اسپیکر. ۷-۶-۱-۴-۲- در صورت نیاز استفاده از هدست برای کاهش اکو (Echo Cancellation)، حذف نویز محیطی (Noise Suppression) و حفظ حریم خصوصی مکالمه. کیفیت میکروفون باید قادر به انتقال واضح صدای گوینده باشد.

۷-۶-۲- نرم‌افزار (Software):

۷-۶-۲-۱- سیستم عامل (Operating System): یکی از سیستم‌عامل‌های به‌روز و پشتیبانی‌شده با آخرین بروزرسانی‌ها و وصله‌های امنیتی

۷-۶-۲-۲- مرورگر وب (Web Browser): ۷-۶-۲-۱-۱- آخرین نسخه پایدار یکی از مرورگرهای اصلی: Google Chrome, Mozilla Firefox, Microsoft Edge, Apple Safari

۷-۶-۲-۱-۲- قابلیت پشتیبانی از WebRTC (برای ارتباطات صوتی/تصویری تحت وب)، فعال بودن JavaScript و پذیرش کوکی‌های ضروری سامانه داشته باشد. مرورگرهای قدیمی و پشتیبانی‌نشده (مانند Internet Explorer) مجاز نیستند.

۷-۶-۲-۱-۳- اعطای مجوز دسترسی به دوربین و میکروفون به وب‌سایت یا نرم‌افزار ارائه دهنده خدمت ویزیت و مشاوره از راه دور را داشته باشد.

۷-۶-۲-۳- نرم‌افزار کلاینت اختصاصی (در صورت وجود): در صورتی که سامانه از نرم‌افزار کلاینت اختصاصی (نصب‌شونده) استفاده می‌کند، باید سازگاری آن با سیستم عامل‌های مجاز تضمین شده و مرتبا به‌روزرسانی شود.

۷-۶-۳- شبکه و ارتباطات (Network):

۷-۶-۳-۱- نوع اتصال: ۷-۶-۳-۱-۱- اتصال به شبکه از طریق کابل اترنت (Ethernet) به مودم/روتر برای حداکثر پایداری. ۷-۶-۳-۱-۲- اتصال Wi-Fi پایدار با استاندارد 802.11n یا بالاتر و سیگنال قوی به عنوان حداقل قابل قبول (در صورت عدم امکان اتصال کابلی) توصیه می‌گردد.

۷-۶-۳-۲- پهنای باند (Bandwidth): ۷-۶-۳-۲-۱- سرعت دانلود ۵ مگابیت بر ثانیه (Mbps) و سرعت آپلود (Upload) ۲ مگابیت بر ثانیه (Mbps) به عنوان حداقل پایدار برای کیفیت HD توصیه می‌گردد. ۷-۶-۳-۲-۲- جهت کیفیت Full HD و تجربه بهتر، سرعت دانلود ۱۰ Mbps و سرعت آپلود ۵ Mbps توصیه می‌شود.

تبصره: این سرعت‌ها باید به صورت پایدار (Sustained) در طول مدت مشاوره/ویزیت در دسترس باشند. نوسانات شدید یا قطعی مکرر قابل قبول نیست.

۷-۶-۳-۳- تاخیر (Latency) و پایداری: ۷-۶-۳-۳-۱- تاخیر کمتر از ۳۰۰ میلی‌ثانیه برای تجربه کاربری بهتر توصیه می‌شود. ۷-۶-۳-۳-۲- اتصال باید پایدار بوده و میزان گم‌شدن بسته‌ها (Packet Loss) حداقل باشد (کمتر از ۱٪).

۷-۶-۴- امنیت محیطی و فیزیکی:

۷-۶-۴-۱- محیط ارائه خدمت: ویزیت/ مشاوره باید در محیطی کاملا خصوصی، ساکت، با نور مناسب و بدون حضور افراد غیرمجاز انجام شود تا محرمانگی اطلاعات گیرنده خدمت حفظ گردد. پس‌زمینه تصویر باید حرفه‌ای و مرتب باشد.

۷-۶-۴-۲- امنیت شبکه: استفاده از شبکه‌های Wi-Fi عمومی یا ناامن برای انجام مشاوره اکیدا ممنوع است. شبکه مورد استفاده باید دارای رمز عبور قوی (WPA2/WPA3) باشد.

۷-۶-۵- امنیت دستگاه (Endpoint Security): ۷-۶-۵-۱- نصب و فعال بودن نرم‌افزار ضدویروس/ضدبدافزار (Antivirus/Antimalware) به روز بر روی دستگاه. ۷-۶-۵-۲- فعال بودن دیوار آتش (Firewall) سیستم‌عامل یا دیوار آتش مجزا. ۷-۶-۵-۳- قفل‌گذاری دستگاه (از طریق رمز عبور قوی یا بیومتریک). ۷-۶-۵-۴- عدم استفاده از حساب‌های کاربری اشتراکی برای ورود به سامانه خدمت از راه دور یا سیستم‌عامل.

۷-۶-۶- تجهیزات جانبی تخصصی (در صورت کاربرد): در صورت استفاده از دستگاه‌های پزشکی دیجیتال جانبی (مانند گوشی پزشکی دیجیتال، اتوسکوپ دیجیتال، درماتوسکوپ دیجیتال، دستگاه‌های پایش علائم حیاتی متصل و…)، این دستگاه‌ها باید: ۷-۶-۶-۱- دارای تاییدیه‌های لازم از مراجع ذیصلاح داخلی (مانند اداره کل تجهیزات پزشکی – IMED) یا بین‌المللی معتبر باشند. ۷-۶-۶-۲- رسما توسط سامانه خدمت از راه دور پشتیبانی شوند و سازگاری آن‌ها تایید شده باشد. ۷-۶-۶-۳- اتصال و انتقال داده آن‌ها به سامانه به صورت امن انجام گیرد.

۷-۷- الزامات فنی و زیرساختی سمت گیرنده خدمت

برای دریافت خدمات دورا‌پزشکی، گیرندگان خدمت نیاز به دسترسی به حداقل تجهیزات و زیرساخت‌های زیر دارند. سامانه خدمت از راه دور باید تلاش کنند تا حد امکان با طیف وسیع‌تری از دستگاه‌های رایج کاربران سازگار باشند و راهنمایی لازم را برای استفاده بهینه ارائه دهند.

۷-۷-۱- سخت‌افزار (Hardware): ۷-۷-۱-۱- دستگاه: تلفن، گوشی هوشمند (Smartphone)، تبلت (Tablet)، لپ‌تاپ (Laptop) یا رایانه رومیزی (Desktop PC) که قابلیت برقراری تماس تصویری را داشته باشد. دستگاه‌هایی که در ۴-۵ سال اخیر تولید شده‌اند، معمولا توان پردازشی و حافظه کافی برای اجرای روان برنامه‌های خدمت ویزیت و مشاوره از راه دور را دارند.

۷-۷-۱-۲- صفحه نمایش: اندازه و وضوح کافی برای مشاهده تصویر ارائه‌دهنده و اطلاعات به اشتراک گذاشته شده

۷-۷-۱-۳- دوربین: دوربین جلو (سلفی) فعال با حداقل کیفیت HD 720p

۷-۷-۱-۴- تجهیزات صوتی: میکروفون و بلندگوی سالم و فعال. استفاده از هندزفری یا هدست برای افزایش کیفیت صدا و حفظ حریم خصوصی توصیه می‌شود.

۷-۷-۲- نرم‌افزار (Software):

۷-۷-۲-۱- سیستم‌عامل: ۷-۷-۲-۱-۱- نسخه‌های نسبتا به‌روز سیستم‌عامل‌های رایج با آخرین بروزرسانی و وصله‌های امنیتی. ۷-۷-۲-۱-۲- در صورت غیرفعال بودن ملاحظات امنیتی و یا شکسته بودن قفل سیستم عامل (Root/Jailbreak) در سمت خدمت گیرنده، هر گونه مخاطرات امنیتی در سمت کاربر خدمت گیرنده به عهده وی می‌باشد.

۷-۷-۲-۲- مرورگر وب: آخرین نسخه پایدار مرورگرهای رایج (Google Chrome, Mozilla Firefox, Microsoft Edge, Apple Safari) بر روی دستگاه.

۷-۷-۲-۳- نرم‌افزار کلاینت اختصاصی (در صورت وجود): در صورت نیاز به نصب اپلیکیشن، باید از فروشگاه‌های رسمی اپلیکیشن (مانند Google Play یا App Store و موارد معتبر داخلی) یا وب‌سایت رسمی ارائه‌دهنده سامانه دانلود و نصب شود.

۷-۷-۳- شبکه و ارتباطات (Network): ۷-۷-۳-۱- نوع اتصال: اتصال به اینترنت از طریق Wi-Fi پایدار یا شبکه داده تلفن همراه (Mobile Data) با پوشش مناسب (ترجیحا 4G/LTE یا 5G).

۷-۷-۳-۲- پهنای باند: ۷-۷-۳-۲-۱- حداقل پایدار برای کیفیت استاندارد ویدئو: سرعت دانلود ۲ Mbps و سرعت آپلود ۱ Mbps. ۷-۷-۳-۲-۲- توصیه شده برای کیفیت بهتر (HD): سرعت دانلود ۴ Mbps و سرعت آپلود ۱٫۵ Mbps. پایداری اتصال مهم‌تر از حداکثر سرعت لحظه‌ای است. به گیرندگان خدمت توصیه شود در مکانی با آنتن‌دهی خوب یا سیگنال Wi-Fi قوی قرار گیرند. سامانه می‌تواند ابزار تست سرعت و کیفیت اتصال را در اختیار گیرنده خدمت قرار دهد.

۷-۷-۳-۳- تاخیر: تاخیر کمتر از ۳۰۰ میلی‌ثانیه برای تجربه کاربری بهتر توصیه می‌شود.

۷-۷-۴- امنیت محیطی و فیزیکی:

۷-۷-۴-۱- محیط دریافت خدمت: به گیرنده خدمت توصیه شود که در زمان مشاوره/ ویزیت در مکانی خصوصی و ساکت حضور داشته باشد تا از شنود مکالمات توسط دیگران جلوگیری شده و تمرکز لازم وجود داشته باشد. در صورت نیاز در افراد سالمند یا ناتوان با رضایت گیرنده خدمت می‌تواند همراه حضور یابد.

۷-۷-۴-۲- امنیت شبکه: به گیرنده خدمت توصیه شود از اتصال به شبکه Wi-Fi عمومی و ناامن برای مشاوره خودداری کند.

۷-۷-۵- امنیت دستگاه: استفاده از قفل صفحه (رمز یا بیومتریک) بر روی دستگاه برای جلوگیری از دسترسی غیرمجاز و به‌روز نگه داشتن سیستم‌عامل و نرم‌افزارها.

۷-۷-۶- سهولت استفاده (Usability): ۷-۷-۶-۱- رابط کاربری سامانه یا اپلیکیشن سمت گیرنده خدمت باید تا حد امکان ساده، واضح و کاربرپسند باشد، به خصوص برای افرادی که دانش فنی کمتری دارند. ۷-۷-۶-۲- راهنماهای متنی و تصویری کافی برای نحوه استفاده از سامانه باید در دسترس باشد. ۷-۷-۶-۳- کانال‌های پشتیبانی فنی برای رفع مشکلات احتمالی گیرندگان خدمت باید فراهم باشد.

ماده ۸- فرآیند اعتبارسنجی و صدور مجوز

۸-۱- ثبت درخواست: ارائه درخواست رسمی توسط متقاضی (شرکت توسعه‌دهنده/ارائه‌دهنده) به همراه مستندات کامل سامانه و شرکت (شامل مشخصات فنی، مستندات امنیتی، راهنمای کاربری، گواهی‌نامه‌ها و…) به مرکز مافا به آدرس it.behdasht.gov.ir

۸-۲- بررسی مستندات: ارزیابی اولیه مستندات توسط کارشناسان و کمیته فنی مرکز مافا

۸-۳- بررسی انطباق با مدل داده و کدینگ: حصول اطمینان از پیاده‌سازی صحیح استانداردهای داده‌ای ابلاغی

۸-۴- صدور مجوز موقت: شناسه POCS به همراه مجوز موقت فعالیت سامانه و تبادل با درگاه وزارت بهداشت برای مدت یک سال صادر شده و پس از پایان اعتبار بر اساس میزان تبادل اطلاعات با پایگاه ملی سلامت ارزیابی هوشمند شده و پروانه تمدید یا لغو می‌گردد.

۸-۵- دریافت شناسه سیام: تمامی مراکز و موسسات پزشکی دارای پروانه بهره برداری معتبر از سامانه صدور پروانه و شناسه سیام (SIAMID) از سامانه یکپارچه اطلاعات مراکز، می‌توانند بخش خدمت ویزیت/مشاوره از راه دور را ایجاد نمایند.

تبصره ۱- کلیه سامانه‌های دورا‌پزشکی موظف به دریافت گواهی نامه امنیتی معتبر از مراجع ذیصلاح بوده و در صورت وقوع هرگونه مخاطره امنیتی به هر شکل از لحظه شروع فعالیت سامانه به بعد، مسئولیت و عواقب آن تماما به عهده صاحب سامانه می‌باشد.

تبصره ۲- ارائه خدمات تخصصی مرکز/موسسه صرفا در قالب خدمات مجاز مندرج در پروانه بهره برداری و از طریق پزشکان شاغل در بانک اطلاعاتی همان موسسه پزشکی امکان پذیر می‌باشد.

ماده ۹- تعرفه و پوشش بیمه‌ای خدمت مشاوره و ویزیت از راه دور

تعرفه خدمت ویزیت و مشاوره از راه دور، بر اساس کدهای کتاب ارزش نسبی خدمات و مراقبت‌های سلامت به تفکیک تعرفه بخش دولتی، عمومی غیر دولتی، خیریه و موقوفه و خصوصی به شرح جدول ذیل اعلام می‌گردد. لازم به ذکر است خدمات ذیل در حال حاضر در تعهد سازمان‌های بیمه‌گر پایه نمی‌باشد.

ماده ۱۰- ضوابط حقوقی خدمت ویزیت/مشاوره از راه دور

ضوابط حقوقی خدمت ویزیت/مشاوره از راه دور با هدف حفظ حقوق گیرندگان خدمت، امنیت اطلاعات، رعایت مقررات حرفه‌ای و تضمین کیفیت خدمات درمانی تدوین می‌شود.

۱۰-۱- الزامات قانونی و مجوز فعالیت

۱۰-۱-۱- اخذ مجوز قانونی: ارائه خدمات ویزیت/مشاوره از راه دور صرفا باید توسط حرف پروانه‌دار نظام پزشکی و موسسات دارای مجوز رسمی از وزارت بهداشت انجام شود. سامانه باید از وزارت بهداشت مجوز رسمی فعالیت در بستر خدمات الکترونیک سلامت را دریافت کند.

۱۰-۱-۲- نوع مجوز: مجوز می‌تواند شامل خدمات مشاوره‌ای، تشخیصی، پیگیری درمان، نسخه‌نویسی و یا ترکیبی از آن‌ها باشد.

تبصره: فعالیت بدون مجوز، مشمول قوانین عمومی از قبیل مجازات اسلامی و قوانین انتظامی سازمان نظام پزشکی می‌باشد.

۱۰-۲- احراز هویت و صلاحیت حرفه‌ای

۱۰-۲-۱- هویت ارائه دهنده و گیرنده خدمت: سامانه موظف است مکانیسم مطمئن احراز هویت کاربران (ارائه دهنده و گیرنده خدمت) را پیاده‌سازی کند (با استفاده از کارت ملی هوشمند، OTP، امضای الکترونیک، شناسه نظام پزشکی).

۱۰-۲-۲- صلاحیت شغلی: حرف فعال در سامانه باید دارای شماره نظام از سازمان نظام پزشکی و پروانه معتبر اشتغال مطب/ دفترکار باشند. سامانه باید مستندات لازم در خصوص مجوز پزشکان را ذخیره و در صورت لزوم به مراجع نظارتی ارائه دهد.

۱۰-۳- حفظ حریم خصوصی و امنیت داده‌ها

۱۰-۳-۱- محرمانگی اطلاعات گیرنده خدمت: تمام اطلاعات درمانی و شخصی گیرنده خدمت محرمانه بوده و انتشار آن بدون رضایت گیرنده خدمت ممنوع است و مشمول مقررات «قانون حمایت از حقوق بیمار» و «قانون جرائم رایانه‌ای» در خصوص حفظ حریم خصوصی می‌باشد.

۱۰-۳-۲- امنیت داده‌ها: استفاده از پروتکل‌های رمزگذاری، ذخیره‌سازی امن، کنترل دسترسی و تهیه نسخه پشتیبان الزامی است. سامانه باید سیاستی روشن برای مدیریت چرخه عمر داده‌های پزشکی (ایجاد، نگهداری، انتقال، حذف) داشته باشد.

۱۰-۴- رضایت گیرنده خدمت

سامانه موظف است قبل از آغاز خدمات ویزیت/مشاوره از راه دور، رضایت گیرنده خدمت را به‌صورت الکترونیکی و مستند دریافت کند. رضایت باید شامل توضیحاتی درباره ماهیت خدمات، محدودیت‌ها، ریسک‌ها، محرمانگی، هزینه‌ها و نحوه پیگیری شکایات باشد.

۱۰-۵- محدوده مسئولیت

۱۰-۵-۱- مسئولیت حرفه‌ای ارائه دهنده خدمت: کلیه حرف پروانه‌دار نظام پزشکی همانند خدمات حضوری، در برابر تشخیص، ویزیت، نسخه‌نویسی و مشاوره از راه دور نیز مسئولیت حقوقی و اخلاقی دارند. در صورت وقوع قصور پزشکی، حسب نوع قصور مراجع انتظامی نظام پزشکی یا دادگاه‌ها مرجع رسیدگی هستند.

۱۰-۵-۲- مستندسازی و پرونده الکترونیک سلامت: تمامی تعاملات پزشکی باید به شکل کامل در پرونده الکترونیک سلامت گیرنده خدمت مستندسازی شوند. ثبت دقیق تاریخ و زمان ویزیت، شرح حال، توصیه‌ها، نسخه‌ها و اقدامات پیگیری الزامی است. اطلاعات باید در سامانه‌های تاییدشده توسط وزارت بهداشت ذخیره شوند.

۱۰-۶- مقررات بیمه‌ای و تعرفه خدمات

تعرفه خدمات ویزیت/مشاوره از راه دور باید مطابق با تعرفه‌های مصوب وزارت بهداشت یا شورای عالی بیمه سلامت باشد. سامانه باید در صورت نیاز، امکان اتصال به سامانه‌های بیمه‌گر (پایه، تکمیلی و غیره) از طریق بستر وزارت بهداشت (دیتاس) را فراهم کند.

۱۰-۷- پاسخگویی به شکایات و پیگیری حقوقی: سامانه باید سازوکاری شفاف برای ثبت و پیگیری شکایات گیرندگان خدمت در نظر بگیرد. در صورت بروز تخلف، سازمان نظام پزشکی و وزارت بهداشت مراجع احراز و تشخیص تخلف جهت ارجاع امر به مراجع ذیصلاح قانونی و قضایی می‌باشد.

۱۰-۸- حقوق گیرنده خدمت

۱۰-۸-۱- حق دسترسی به اطلاعات: گیرنده خدمت حق دارد به کلیه مستندات خدمت ویزیت و مشاوره از راه دور از جمله فایل‌های ضبط‌شده، توصیه‌ها، نسخه‌ها و پاسخ آزمایشات، دسترسی داشته باشد.

۱۰-۸-۲- حق انتخاب و قطع ارتباط: گیرنده خدمت در هر زمان می‌تواند از ادامه دریافت خدمت خودداری کند، یا ارائه‌دهنده خدمت جدیدی را انتخاب نماید. باید نحوه ثبت انصراف و ارائه سابقه مستند شده باشد.

۱۰-۸-۳- پیگیری درمان و ارجاع حضوری: در صورت لزوم به ویزیت حضوری، ارائه دهنده خدمت موظف است گیرنده خدمت را به مراکز درمانی مربوط ارجاع دهد.

۱۰-۹- نظارت: نظارت کلی بر عملکرد موسسات و مراکز درمانی ارائه دهنده خدمات ویزیت/مشاوره از راه دور بر عهده معاونت درمان دانشگاه/دانشکده مربوطه مطابق با ضوابط ابلاغی وزارت بهداشت می‌باشد.

ماده ۱۱- نگهداری، بازنگری و به‌روزرسانی سند

این سند به صورت دوره‌ای یا حسب ضرورت، توسط وزارت بهداشت با همکاری سایر بخش‌های ذیربط، مورد بازنگری قرار گرفته و در صورت نیاز به‌روزرسانی خواهد شد. کلیه سامانه‌های خدمت ویزیت و مشاوره از راه دور موظفند در بازه‌های زمانی اعلام شده، خود را با آخرین نسخه ابلاغی این ضوابط تطبیق دهند.

تبصره: ضمن الزام رعایت مفاد آیین‌نامه مذکور، اجرای این آیین‌نامه به هیچ وجه نباید موجب ایجاد وقفه و یا خلل در فرایند درمان گیرندگان خدمت گردد.

این آیین‌نامه مشتمل بر ۱۱ ماده و ۹ تبصره در تاریخ ۱۴۰۴/۸/… به تصویب وزیر بهداشت، درمان و آموزش پزشکی رسیده و از تاریخ تصویب لازم الاجراست و آیین‌نامه‌های قبلی مغایر با آن ملغی می‌گردد.

دکتر محمدرضا ظفرقندی – وزیر بهداشت، درمان و آموزش پزشکی

📎 دانلود فایل: ‎آیین_نامه_خدمت_ویزیت_و_مشاوره_از_راه_دور_حرف_پروانه_دار_پزشکی.pdf (3 MB)

کانال تلگرام @hospitalaccounting
منبع : سایت حسابداری بیمارستان